“Từ hôm t́m ra chân móng tháp và bao nhiêu hiện vật, tôi cứ mê mẩn ở đó. Đêm nằm cứ chộn rộn không ngủ được…” - Đại đức Thích Đức Thiện, trụ tŕ chùa Phật Tích (Bắc Ninh) hoan hỉ nói với chúng tôi: “Tôi cũng là người thích nghiên cứu nên hiểu rất rơ giá trị của những phát hiện này, những hiện vật ở đây toàn bằng đá, có khi c̣n quư hơn cả những hiện vật từng t́m thấy ở Hoàng thành Thăng Long…".
Ngọn tháp cổ có thể cao trên 42m… Cách đây hơn một tuần, khi đào móng để xây lại ngôi Tam bảo (thuộc Dự án trùng tu chùa Phật tích) th́ Đại Đức Thích Đức Thiện phát hiện ra một dải sỏi, cào nhẹ th́ thấy móng gạch, theo đó đào xuống khoảng 3,2m th́ phần móng của ngôi tháp cổ thời Lư hoàn toàn lộ ra. Những viên gạch xây tháp được nung lơi cứng như sành, trên viên gạch nào cũng có chữ đề: “Lư gia đệ tam đế Long Thụy Thái B́nh tứ niên tạo” (Vua thứ ba đời Lư, năm Long Thụy Thái B́nh thứ 4 xây dựng). Có viên khác th́ đề: Chương Thánh Gia Khánh. Đối chiếu với lịch sử th́ được biết Long Thụy Thái B́nh là niên hiệu của vua Lư Thánh Tông từ năm 1054 đến năm 1058. Đến năm 1059, ngài đổi sang niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh cho đến năm 1065. Long Thụy Thái B́nh năm thứ tư tức là năm 1058…
Viên gạch chân tháp có chữ “Lư gia đệ tam đế Long Thụy Thái B́nh tứ niên tạo”Những viên gạch trên giống y như đúc những viên gạch của tầng văn hóa thời Lư phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long. Căn cứ vào tên làng Phật tích trước đây là Hỏa Kê, đại đức Thích Đức Thiện phỏng đoán đây có thể là một trung tấm gốm sản xuất gạch để xây tháp và xây Hoàng Thành…
Trong cuốn Nghệ thuật Đông Dương của nhà nghiên cứu người Pháp L. Bezacier có một chương về chùa Phật Tích, trong đó có miêu tả cuộc khảo cổ thám sát của ngôi tháp th́ đo được chiều ngang phần móng là 8,5m. Căn cứ vào đó Bezacier cho rằng ngọn tháp cao tới 42m. Nhưng phát lộ hiện nay với phần móng của tháp hoàn toàn lộ ra th́ nó dài tới 9,1m, chiều dầy 2,4m. Vậy chắc chắn ngọn tháp này có thể c̣n cao hơn nữa. Trước khi ngọn tháp này đổ vào thời cuối nhà Trần đầu nhà Hồ, th́ đó là nơi đặt tượng Phật A Di Đà, pho tượng Phật vào loại đẹp nhất, cổ nhất nước ta hiện c̣n lưu giữ qua ngh́n năm cho đến giờ.
Chiếc đầu rồng tinh xảo và những hiện vật quư giá…Phải trải qua vài phút thận trọng tṛ chuyện, th́ Đại đức Thích Đức Thiện mới hoàn toàn cởi mở và mời chúng tôi vào kho để xem những “báu vật” ngh́n tuổi vừa đào được. Đó là 2 phù điêu lá đề bằng đá nặng mỗi phiến 40kg có chạm trổ h́nh rồng chầu (kích cỡ khoảng 40 x40cm) nguyên vẹn 100% và một chiếc đầu rồng đá cực kỳ tinh xảo (khoảng 30x50cm). Đại đức tự hào rằng tất cả hiện vật khai quật ở Hoàng Thành hiếm có chiếc đầu rồng đẹp bằng hiện vật này (ảnh).
Chiếc đầu rồng và h́nh lá đề bằng đá cực kỳ tinh xảo Khi đào ở xung quanh chân tháp, th́ những người đào đă phát hiện ra một mảnh 1/4 đài sen bệ tượng. Theo những nghiên cứu trước đây, th́ đó chính là phần úp ngược của đài sen bệ tượng A Di Đà. Điều đó rất quư cho việc khôi phục lại dáng vẻ ban đầu của bệ tượng gồm 5 phần: Đế bát giác, đài sen úp ngược, đầu con sấu đá, đài sen hướng xuôi. Cuối cùng là tượng đặt trên ṭa sen. Đại đức Thích Đức Thiện cho biết ông cũng đă làm công văn gửi Sở Văn hóa và Viện bảo tồn để nhân dịp này tu bổ phần bệ pho tượng quư này.
Hiện nay đă phát hiện tới gần 200 hiện vật là các phù điêu đá, mảnh vỡ có chạm khắc hoa văn, mà do mới phát hiện, nên chưa tiến hành lau rửa kỹ. Đại đức Thích Đức Thiện đành để tạm vào một cái kho cạnh nhà tổ. Hai phù điêu lá đề và chiếc đầu rồng đá mới chỉ là một phần rất nhỏ của những hiện vật đào được. Đa phần hiện vật của ngôi tháp t́m thấy ở hướng Đông Bắc, đúng với phỏng đoán của các nhà nghiên cứu trước đây cho rằng tháp bị đổ về phía Đông Bắc.
Khi chúng tôi vừa đến, th́ cán bộ quản lư di tích trên tỉnh cũng vừa khảo sát ra về, có lẽ là để kiểm tra để lên phương án khai thác và bảo vệ những phát lộ mới trên. Đại đức Thích Đức Thiện cho biết sau khi xây chùa xong sẽ tiến hành lập một bảo tàng để trưng bày những hiện vật ngh́n tuổi vừa đào được.
http://mag.ashui.com/index.php/tintuc-sukien/vietnam/82-vietnam/496-chua-phat-tich-phat-lo-mong-thap-co-ngan-nam.html
