Bộ Xây dựng cho biết, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và nhu cầu vận tải hành khách công cộng ngày càng gia tăng tại các thành phố lớn, việc phát triển hệ thống đường sắt đô thị, trong đó metro là loại hình chủ đạo, đã trở thành ưu tiên chiến lược tại các đô thị như Hà Nội và TP.HCM.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay còn thiếu một hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật metro thống nhất, gây khó khăn trong công tác thiết kế, xây dựng, vận hành và quản lý Nhà nước đối với các dự án.
Việc xây dựng và ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường sắt đô thị – loại hình metro được xác định là bước đi quan trọng, nhằm định hướng hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về metro, khắc phục hạn chế về tính đồng bộ, đồng thời thiết lập hành lang pháp lý, kỹ thuật thống nhất, bảo đảm sự phát triển an toàn, bền vững của hệ thống giao thông đô thị.
Theo Bộ Xây dựng, quy chuẩn này không chỉ đáp ứng yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn đóng vai trò nền tảng lâu dài cho quá trình phát triển giao thông đô thị. Sau khi được ban hành, quy chuẩn sẽ quy định rõ các mức giới hạn đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý trong thiết kế, thi công, nghiệm thu và vận hành hệ thống metro; qua đó bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường, sức khỏe và quyền lợi của người tham gia giao thông.
Về mục tiêu, dự thảo quy chuẩn hướng tới bảo đảm các yêu cầu về an toàn, chất lượng công trình và khai thác; độ tin cậy, tính sẵn sàng, khả năng bảo dưỡng; đồng thời không tạo rào cản kỹ thuật, phù hợp với công nghệ tiên tiến.
Bên cạnh đó, quy chuẩn cũng chú trọng yếu tố kinh tế, tính khả thi trong đầu tư, xây dựng, vận hành; bảo đảm phát triển bền vững, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và hài hòa với hệ thống tiêu chuẩn của các tuyến metro đã và đang triển khai tại Việt Nam.
Dự thảo cũng được xây dựng trên nguyên tắc phù hợp với quy định pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam; đồng thời đáp ứng xu thế phát triển của thế giới và điều kiện thực tiễn trong nước. Đây được xem là công cụ quan trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý Nhà nước, hạn chế tình trạng áp dụng tùy tiện các tiêu chuẩn nước ngoài hoặc các tiêu chuẩn không tương thích giữa các dự án.
Về phạm vi áp dụng, quy chuẩn quy định các mức giới hạn đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý đối với loại hình metro trong hệ thống đường sắt đô thị, áp dụng cho các tuyến có tốc độ thiết kế dưới 200km/h. Các loại hình đường sắt đô thị khác có thể xem xét áp dụng khi phù hợp.
Dự thảo nêu rõ metro là một loại hình của đường sắt đô thị có năng lực vận chuyển lớn, được vận hành trên hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt dẫn hướng chuyên dụng, cách ly hoàn toàn với giao thông đường bộ.
Các yêu cầu kỹ thuật cơ bản bao gồm: sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435mm, điện khí hóa, tuyến chính thiết kế đường đôi; đồng thời bảo đảm năng lực vận tải theo nhu cầu dự báo, khả năng kết nối và vận hành thuận tiện.
Bên cạnh đó, quy chuẩn đưa ra các yêu cầu về bố trí không gian và cơ sở vật chất phục vụ tình huống khẩn cấp; lắp đặt hệ thống giám sát chất lượng không khí tại nhà ga và trên tàu; trang bị đầy đủ hệ thống chiếu sáng, phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; các giải pháp bảo đảm an ninh, an toàn tuyến.
Đối với vận hành, dự thảo quy định tuyến metro trước khi khai thác thương mại phải được vận hành thử tối thiểu 90 ngày hoặc theo quyết định của chủ đầu tư; việc thử nghiệm phải đáp ứng các kịch bản kiểm tra hệ thống đơn lẻ, tích hợp và toàn tuyến.
Tốc độ khai thác phải phù hợp với thiết kế và biểu đồ chạy tàu, không vượt quá tốc độ thiết kế hoặc các giới hạn tại khu vực đặc biệt như: ke ga, đường cong bán kính nhỏ, ghi, đề-pô và các vị trí khác theo quy định của từng tuyến.
Theo Bộ Xây dựng, việc ban hành quy chuẩn cùng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia về metro sẽ góp phần tăng cường minh bạch trong quản lý đầu tư xây dựng, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước phát triển công nghệ, sản phẩm và công nghiệp hỗ trợ cho lĩnh vực đường sắt đô thị.
Kỳ Nam
