Tái cấu trúc hệ thống đô thị – nông thôn theo mô hình đa cực, đa trung tâm
Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Quyết định phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Đây là một bước điều chỉnh quan trọng nhằm cập nhật định hướng phát triển không gian lãnh thổ quốc gia trong bối cảnh mới, đồng thời tăng cường tính liên kết vùng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và bảo đảm phát triển bền vững giữa đô thị và nông thôn.
Theo dự thảo, định hướng điều chỉnh lần này không chỉ kế thừa nền tảng quy hoạch trước đây mà còn nhấn mạnh việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống định cư quốc gia theo mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa cực. Trong đó, các đô thị lớn và trung tâm vùng đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt, tạo động lực phát triển và lan tỏa sang các khu vực lân cận.
Điểm đáng chú ý là việc làm rõ hơn cấu trúc không gian phát triển và mối quan hệ liên kết giữa các đô thị trong toàn hệ thống.
Quy hoạch mới hướng tới việc xây dựng cơ sở khoa học và pháp lý đồng bộ cho công tác phân loại, nhận diện và quản lý đô thị, phù hợp với thực tiễn phát triển cũng như hệ thống pháp luật hiện hành.
Không gian phát triển đô thị và nông thôn sẽ được tổ chức lại theo hướng tiếp cận chức năng thay vì thuần túy theo địa giới hành chính. Điều này cho phép khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng liên vùng, liên ngành, đồng thời tăng khả năng thích ứng của từng khu vực trước những biến động kinh tế – xã hội và môi trường.
Một trong những định hướng xuyên suốt của dự thảo là xác định đô thị là động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế quốc gia. Các đô thị lớn sẽ được phát triển thành trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế.
Trong đó, Hà Nội và TP.HCM tiếp tục giữ vai trò là hai đô thị trung tâm cấp quốc gia, dẫn dắt hệ thống đô thị cả nước. Các đô thị này không chỉ là đầu tàu kinh tế mà còn là hạt nhân đổi mới sáng tạo, kết nối các hành lang kinh tế và mạng lưới hạ tầng chiến lược.
Song song với đó, quy hoạch định hướng phát triển hệ thống đô thị theo cấu trúc mạng lưới gắn với các hành lang kinh tế – đô thị và khung hạ tầng quốc gia.
Mô hình đô thị nén, sử dụng đất hiệu quả, phát triển không gian xanh và nâng cao chất lượng môi trường sống được nhấn mạnh như một tiêu chí quan trọng trong phát triển đô thị hiện đại.
Không chỉ tập trung vào đô thị, dự thảo lần này cũng đặc biệt chú trọng đến khu vực nông thôn. Theo đó, nông thôn được định hướng phát triển theo mô hình hiện đại, sinh thái, đa chức năng, gắn kết chặt chẽ với hệ thống đô thị.
Các không gian nông thôn sẽ được tổ chức lại theo hướng nâng cao chất lượng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, đồng thời bảo tồn bản sắc văn hóa và cảnh quan truyền thống. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy “nông thôn thuần nông” sang “nông thôn tích hợp”, nơi sản xuất, dịch vụ, du lịch và đời sống cộng đồng cùng phát triển hài hòa.
Đối với các địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy hoạch cũng yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển theo cấu trúc mới, tăng cường liên kết nội tỉnh và liên tỉnh, hình thành các cực tăng trưởng và không gian động lực mới.
Hướng tới mạng lưới đô thị quốc gia hiện đại và kết nối toàn diện
Theo ThS. KTS Lê Anh Dũng, Giám đốc Trung tâm Quy hoạch xây dựng khu vực 3, Viện Quy hoạch đô thị nông thôn (cơ quan soạn thảo), dự thảo lần này đã đưa ra nhiều quan điểm mới, tập trung vào nâng cao chất lượng phát triển đô thị thay vì chỉ mở rộng về quy mô.
Mục tiêu đến năm 2030 là hình thành các cực tăng trưởng và trung tâm đổi mới sáng tạo có khả năng liên kết vùng mạnh mẽ, tạo hiệu ứng lan tỏa trên phạm vi toàn quốc.
Đồng thời, quy hoạch đặt mục tiêu khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 10% đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; có ít nhất 5 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Một điểm nhấn khác là phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao đồng bộ trên phạm vi cả nước. Dự kiến 100% đơn vị cấp tỉnh sẽ có đầy đủ trung tâm văn hóa, bảo tàng, thư viện; 100% cấp xã có trung tâm văn hóa – thể thao, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp.
Theo định hướng tổng thể, hệ thống đô thị quốc gia sẽ được tổ chức theo mô hình mạng lưới đa trung tâm gắn với cấu trúc “cực – vùng – hành lang – mạng lưới”. Không gian phát triển được phân bổ hợp lý giữa các vùng kinh tế – xã hội, các vùng đô thị lớn và các cực tăng trưởng.
Các hành lang kinh tế trọng điểm như: Bắc – Nam, Đông – Tây, đường Hồ Chí Minh và hành lang biên giới Việt Nam – Trung Quốc, Việt Nam – Lào, Việt Nam – Campuchia sẽ đóng vai trò trục kết nối chính. Đồng thời, không gian biển và ven biển được xác định là động lực quan trọng cho phát triển kinh tế biển, logistics và giao thương quốc tế.
Quy hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ hóa hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đẩy mạnh khai thác không gian ngầm, không gian trên cao, ứng dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn trong phát triển đô thị.
Về tổng thể, điều chỉnh Quy hoạch lần này không chỉ nhằm cập nhật số liệu hay điều chỉnh kỹ thuật, mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển: từ phân tán sang tích hợp, từ hành chính sang chức năng, từ tăng trưởng số lượng sang nâng cao chất lượng.
Với việc hoàn thiện mạng lưới đô thị – nông thôn theo hướng hiện đại, liên kết chặt chẽ và phát triển cân bằng, quy hoạch kỳ vọng tạo ra nền tảng vững chắc cho quá trình phát triển dài hạn của quốc gia, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Trong giai đoạn tới, khi quy hoạch được phê duyệt và triển khai, hệ thống đô thị và nông thôn Việt Nam được kỳ vọng sẽ vận hành như một chỉnh thể thống nhất, linh hoạt, hiệu quả và bền vững hơn, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2050.
Lê Mỹ
