
Khoa học công nghệ kiến tạo không gian phát triển
Chiều 16/11, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị Phát triển khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với mục tiêu tăng trưởng ngành Xây dựng, trong khuôn khổ Chuỗi sự kiện KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành Xây dựng năm 2026.
Phát biểu tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đánh giá cao việc Bộ Xây dựng chủ động tổ chức chuỗi sự kiện với nhiều hoạt động thiết thực, từ giới thiệu sản phẩm, giải pháp công nghệ mới đến kết nối hợp tác giữa nhà khoa học và doanh nghiệp, thúc đẩy đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Theo Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, tự động hóa và công nghệ bản sao số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quy hoạch, thiết kế, thi công, vận hành công trình và quản trị đô thị. Chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Đối với ngành Xây dựng, KHCN không chỉ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng công trình mà còn tạo ra những giá trị lan tỏa thông qua phát triển kết cấu hạ tầng, giảm chi phí xã hội và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Phó Thủ tướng ghi nhận những kết quả tích cực của ngành, đặc biệt là việc hoàn thành 10 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, phê duyệt đặt hàng 5 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt và lựa chọn 138 sản phẩm, giải pháp tiêu biểu từ 761 đề xuất để công bố, nhân rộng.
Tuy nhiên, ngành Xây dựng đang đứng trước yêu cầu phát triển mới với hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, đường sắt đô thị, cảng hàng không và cảng biển quy mô lớn. Trong khi đó, nguồn lực nghiên cứu còn hạn chế, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn chưa theo kịp công nghệ mới, dữ liệu còn phân tán và liên kết giữa nghiên cứu với doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ.
Từ thực tiễn nghiên cứu và ứng dụng công nghệ, các chuyên gia, đại diện cơ sở đào tạo và doanh nghiệp tại Hội nghị đã giới thiệu nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, đổi mới phương thức quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng và bảo đảm an toàn trong hoạt động GTVT.

PGS. TS Phạm Xuân Dương – Hiệu trưởng Trường Đại học Hàng hải Việt Nam cho biết, nhà trường đã nghiên cứu, thiết kế và chế tạo hệ thống điều khiển giao thông thông minh tàu thủy ứng dụng trí tuệ nhân tạo, có khả năng xử lý dữ liệu từ radar và hệ thống nhận dạng tự động để nhận diện nguy cơ va chạm, hỗ trợ lựa chọn phương án điều động tàu an toàn.
Hệ thống đã được thử nghiệm trên tàu thực tế, ứng dụng trong đào tạo và bước đầu triển khai trên tàu thương mại. Đáng chú ý, sản phẩm được xây dựng trên nền tảng công nghệ mở, tạo điều kiện tiếp tục nghiên cứu, tích hợp với các hệ thống điều khiển và giám sát giao thông hàng hải.
Trong lĩnh vực hàng không, ông Hồ Sỹ Tùng – Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam chia sẻ, kết quả nghiên cứu nền tảng số giám sát tập trung, hướng tới phát hiện sớm bất thường và dự báo hỏng hóc thiết bị, góp phần bảo đảm hoạt động bay an toàn, liên tục.
Theo ông Hồ Sỹ Tùng, giải pháp được phát triển theo hướng tận dụng hệ thống thiết bị hiện có, chuẩn hóa dữ liệu giám sát và truyền về trung tâm điều hành mà không can thiệp vào chức năng điều khiển của thiết bị gốc.
Từ tháng 3/2026, bộ chuyển đổi dữ liệu do đội ngũ kỹ sư trong nước nghiên cứu đã được đưa vào sử dụng, phục vụ giám sát các thiết bị dẫn đường mặt đất, giám sát hàng không và thông tin liên lạc trên phạm vi cả nước. Đây là nền tảng để tiếp tục nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong cảnh báo sớm, hỗ trợ bảo trì chủ động.
Tập trung triển khai 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm
Để KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đề nghị Bộ Xây dựng tập trung triển khai 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết, cần hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn, tháo gỡ những vướng mắc trong nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao và ứng dụng công nghệ mới; đồng thời tập trung nghiên cứu, từng bước làm chủ các công nghệ phục vụ hạ tầng chiến lược, nhất là đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, công trình ngầm, vật liệu tiên tiến và quản lý hạ tầng thông minh.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đối với các dự án đường sắt quy mô lớn, phải gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực vận hành, bảo trì. Mỗi dự án cần tạo cơ hội để doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo trong nước tham gia nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm.
Định hướng này cũng được thể hiện qua những giải pháp công nghệ do các doanh nghiệp trong nước giới thiệu tại Hội nghị.
Ông Nguyễn Mạnh Hiển – Phó Trưởng ban Quan hệ quốc tế và KHCN (Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam) cho biết, doanh nghiệp đang nghiên cứu, thử nghiệm hệ thống giám sát tập trung thiết bị tín hiệu ga nhằm khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, khó theo dõi đồng thời nhiều nhà ga và hạn chế trong phân tích sự cố.
Hệ thống được thiết kế để thu thập dữ liệu tại từng ga, truyền về trung tâm giám sát, lưu trữ lịch sử hoạt động và hỗ trợ phân tích sự cố mà không can thiệp vào chức năng điều khiển tín hiệu chạy tàu.
Theo đại diện doanh nghiệp, giải pháp có chi phí đầu tư dự kiến khoảng 350 triệu đồng cho mỗi ga và 500 triệu đồng cho trung tâm, hướng tới giảm chi phí quản lý, bảo trì, sửa chữa và từng bước làm chủ công nghệ thông tin tín hiệu đường sắt.
Trong lĩnh vực giao thông công cộng, ông Nguyễn Ngọc Khánh – Phó Giám đốc VNPT Fintech (Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam) giới thiệu hệ thống thẻ vé điện tử liên thông trên nền tảng vé dựa trên tài khoản, hướng tới phục vụ đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và mạng lưới giao thông công cộng quốc gia.
Giải pháp được phát triển theo hướng làm chủ mã nguồn lõi, tích hợp nhiều phương thức thanh toán và bảo đảm dữ liệu hành khách được lưu trữ, xử lý tại Việt Nam. Hệ thống hướng tới khả năng sử dụng một tài khoản cho nhiều phương thức vận tải, hỗ trợ kết nối, trung chuyển thuận tiện, đồng thời cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý lưu lượng và phân chia doanh thu giữa các đơn vị vận hành.
Từ những mô hình công nghệ được giới thiệu, có thể thấy việc làm chủ công nghệ không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, chế tạo thiết bị mà còn bao gồm khả năng phát triển nền tảng số, quản trị dữ liệu và tích hợp các hệ thống phục vụ khai thác hạ tầng.
Cùng với nhiệm vụ làm chủ công nghệ chiến lược, Phó Thủ tướng yêu cầu ngành Xây dựng phát triển dữ liệu dùng chung trong một kiến trúc thống nhất, bảo đảm kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả. Việc phát triển đô thị thông minh cần thực hiện theo quan điểm một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng mô hình thông tin công trình, hệ thống thông tin địa lý, trí tuệ nhân tạo và bản sao số trong toàn bộ vòng đời công trình.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là lấy những vấn đề thiết thực của người dân và doanh nghiệp làm cơ sở xác định nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, tập trung giải quyết các bài toán về ngập úng, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, phát triển nhà ở xã hội và nâng cao hiệu quả logistics.
Đồng thời, cần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; thúc đẩy đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ trưởng Bộ Xây dựng trực tiếp chỉ đạo cụ thể hóa các kết luận của Hội nghị vào kế hoạch công tác năm 2027 và giai đoạn tiếp theo, bảo đảm tinh thần 6 rõ, gồm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Phát biểu tổng kết Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trân trọng cảm ơn và nghiêm túc tiếp thu những ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ.
Bộ trưởng cho biết, trong 9 tháng năm 2026, toàn ngành Xây dựng tăng trưởng 10,31%, đóng góp 19,71% vào mức tăng trưởng GDP cả nước. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, ngành cần tiếp tục nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lực, trong đó KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò quan trọng.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, Bộ Xây dựng sẽ khẩn trương cụ thể hóa các nội dung chỉ đạo vào chương trình, kế hoạch công tác năm 2027 và giai đoạn tiếp theo; tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, đẩy mạnh nghiên cứu và làm chủ công nghệ chiến lược, phát triển dữ liệu số, tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.
Thành Vũ – Đức Tú

