Trong cấu trúc phát triển đô thị Hà Nội, khu vực phố cổ, hồ Gươm và khu phố cũ không chỉ là lõi lịch sử của Thủ đô mà còn là không gian biểu tượng của đô thị nghìn năm văn hiến. Vì vậy, định hướng quy hoạch nhấn mạnh nguyên tắc phát triển thận trọng, hạn chế tối đa việc xây dựng mới quy mô lớn, đồng thời tập trung nâng cao chất lượng không gian đô thị, cải thiện hạ tầng và điều kiện sống của người dân.
Mục tiêu đặt ra là duy trì cấu trúc không gian đô thị lịch sử, bảo tồn các giá trị kiến trúc đặc trưng và tổ chức lại các hoạt động đô thị theo hướng hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch.
Bảo tồn hình thái kiến trúc đặc trưng của khu phố cổ
Khu phố cổ Hà Nội được định hướng bảo tồn như một quần thể kiến trúc đô thị truyền thống đặc sắc, với cấu trúc các tuyến phố nghề và mô hình nhà ở, thương mại đặc trưng hình thành từ nhiều thế kỷ.
Theo quy hoạch, các tuyến phố trung tâm gắn với hoạt động thương mại truyền thống như Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường, Đồng Xuân, Lương Văn Can, Cầu Gỗ, Chả Cá, Hàng Lược… sẽ tiếp tục được bảo tồn nhằm duy trì cấu trúc không gian đô thị đặc trưng của khu phố cổ.
Bên cạnh việc bảo tồn hình thái các tuyến phố, quy hoạch cũng chú trọng cải tạo khu vực lõi bên trong các ô phố nhằm nâng cao điều kiện sống, cải thiện hạ tầng kỹ thuật và môi trường đô thị. Các giải pháp cải tạo sẽ tập trung vào việc tổ chức lại không gian sinh hoạt, nâng cấp hệ thống thoát nước, chiếu sáng, phòng cháy chữa cháy và các tiện ích đô thị.
Các di tích lịch sử, văn hóa và công trình công cộng quan trọng trong khu phố cổ tiếp tục được bảo tồn và tôn tạo, trong đó có chợ Đồng Xuân, chợ Hàng Da, các rạp chiếu bóng cũ, hệ thống đình, đền, chùa và các di tích kiến trúc truyền thống.
Những công trình tiêu biểu như đền Bạch Mã, nhà cổ 87 Mã Mây, nhà số 46 Hàng Ngang, đình Hàng Bạc cùng các tuyến phố nghề truyền thống sẽ được giữ gìn và phát huy giá trị, góp phần duy trì bản sắc văn hóa đặc trưng của khu phố cổ Hà Nội.
Không gian văn hóa đặc thù của khu phố cổ cũng được tổ chức nhằm phục vụ các hoạt động lễ hội truyền thống, các sự kiện văn hóa và du lịch, qua đó tạo nên một hình ảnh đô thị cổ đặc trưng, giàu bản sắc.
Tôn tạo hồ Gươm và tái thiết khu phố cũ gắn với bảo tồn di sản
Đối với khu vực hồ Gươm và phụ cận, quy hoạch xác định đây là không gian trung tâm lịch sử, văn hóa quan trọng nhất của Thủ đô. Vì vậy, định hướng phát triển tập trung vào bảo tồn hình ảnh đặc trưng của hồ Hoàn Kiếm, đồng thời nâng cao chất lượng cảnh quan và không gian công cộng.
Các tuyến phố xung quanh hồ như Đinh Tiên Hoàng, Lý Thái Tổ, Hàng Khay, Tràng Tiền, Tràng Thi được định hướng bảo tồn và chỉnh trang theo các quy định của Luật Di sản văn hóa. Những công trình có giá trị lịch sử và văn hóa như đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu, Bưu điện Hà Nội, trung tâm thương mại Tràng Tiền, khu vực tượng đài “Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh” tiếp tục được bảo tồn và cải tạo cảnh quan.
Quy hoạch cũng đặt ra định hướng mở rộng không gian công cộng xung quanh hồ thông qua việc cải tạo và tổ chức lại các quảng trường. Các khu vực như quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, quảng trường Lý Thái Tổ, quảng trường 19/8 và quảng trường Nhà thờ Lớn sẽ được nâng cấp nhằm tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng và điểm đến văn hóa cho người dân và du khách.
Song song với đó, hệ thống cây xanh, mặt nước và các tuyến đi bộ xung quanh hồ tiếp tục được bảo tồn và cải thiện, tạo nên một không gian cảnh quan đặc trưng của trung tâm Hà Nội.
Đối với khu phố cũ, khu vực hình thành trong thời kỳ Pháp thuộc, quy hoạch định hướng tái thiết đô thị gắn với bảo tồn các giá trị kiến trúc và cảnh quan lịch sử.
Cấu trúc đô thị cũ được giữ gìn thông qua việc bảo tồn hình thái kiến trúc, phân vùng cấp độ bảo vệ và khôi phục các không gian công cộng như vườn hoa, quảng trường và hệ thống cây xanh đặc trưng.
Các tuyến phố có nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu như Bà Triệu, Phố Huế, Hàng Bài, Lê Duẩn, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Ngô Quyền tiếp tục được chỉnh trang và bảo tồn cảnh quan kiến trúc.
Trong khu vực này, nhiều công trình kiến trúc thời Pháp có giá trị được xác định là di sản đô thị quan trọng, bao gồm hệ thống biệt thự Pháp, Nhà hát Lớn Hà Nội, ga Hàng Cỏ, Bảo tàng Lịch sử, các công trình tôn giáo và nhiều cơ sở giáo dục văn hóa lâu đời.
Định hướng phát triển mới của khu phố cũ sẽ ưu tiên các chức năng văn hóa, du lịch, dịch vụ cao cấp và các hoạt động tài chính, văn phòng, đồng thời mở rộng hệ thống không gian đi bộ, kết nối các quảng trường, công trình văn hóa và các khu thương mại dịch vụ.
Thông qua việc bảo tồn và tái thiết có kiểm soát, khu phố cổ, phố cũ và hồ Gươm sẽ tiếp tục giữ vai trò là trung tâm lịch sử và văn hóa đặc biệt của Thủ đô, đồng thời trở thành không gian đô thị đặc sắc, kết nối giữa di sản, văn hóa và đời sống đô thị hiện đại của Hà Nội.
Huỳnh Anh
