Theo Quyết định 1093 của Bộ Xây dựng về điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, đến năm 2050, Việt Nam sẽ có 25 tuyến đường sắt quốc gia với tổng chiều dài 6.658km, gồm 7 tuyến hiện có và 18 tuyến xây dựng mới.
Với định hướng cải tạo, nâng cấp 6 tuyến đường sắt hiện có và đầu tư một số tuyến mới trước năm 2030, tổng nhu cầu vốn đến năm 2030 ước khoảng 1.512.022 tỷ đồng, huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn vốn ngoài ngân sách và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Đơn vị tư vấn lập quy hoạch dự kiến tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển mạng lưới đường sắt đến năm 2050 lên tới 3.158.771 tỷ đồng. Trong đó, giai đoạn 2021-2030 cần khoảng 1.512.022 tỷ đồng, còn giai đoạn 2031-2050 cần khoảng 1.646.749 tỷ đồng.
Theo đơn vị tư vấn lập quy hoạch, để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư, cần phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công nhằm kích hoạt và thu hút các nguồn lực xã hội, trong đó mô hình đối tác công – tư (PPP) giữ vai trò chủ đạo. Nguồn vốn đầu tư công sẽ tập trung cho các hạng mục có tính chất công ích và khó thu hồi vốn, như giải phóng mặt bằng.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), các tổ chức tài chính quốc tế và các mô hình hợp tác công – tư. Nguồn vốn được ưu tiên cho các công trình đường sắt có tính kết nối vùng, liên vùng.
Quy hoạch cũng đề xuất đẩy mạnh xã hội hóa trong kinh doanh đường sắt và dịch vụ hỗ trợ vận tải, khuyến khích các thành phần kinh tế, kể cả nhà đầu tư nước ngoài, tham gia đầu tư phương tiện vận tải và hạ tầng logistics như ga, kho, bãi hàng, thiết bị xếp dỡ. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch giữa các thành phần kinh tế.
Ngoài ra, đơn vị tư vấn kiến nghị nghiên cứu khai thác giá trị gia tăng từ đất đai theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) dọc các tuyến đường sắt quốc gia nhằm tạo thêm nguồn lực đầu tư hạ tầng. Việc phân bổ nguồn vốn phải bảo đảm công khai, minh bạch, gắn với hiệu quả đầu tư và tiến độ triển khai từng dự án.
Kỳ Nam
