Tại tọa đàm “Ranh giới nào trong cuộc đại chỉnh trang Hồ Tây?” do báo Tiền Phong tổ chức ngày 3/4, các chuyên gia cho rằng việc cải tạo, chỉnh trang Hồ Tây đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết đồng bộ. Trong đó có hai trụ cột chính: bảo tồn, phát huy không gian sinh thái đặc thù và tổ chức lại hạ tầng giao thông một cách hợp lý nhằm giảm áp lực đô thị nhưng vẫn khai thác hiệu quả giá trị cảnh quan, văn hóa và du lịch của khu vực.
Trung tâm hội tụ các trục phát triển lớn
Theo TS.KTS Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, trong dòng chảy quy hoạch Thủ đô, Hồ Tây luôn được định vị là một không gian cảnh quan đặc biệt. Ngay từ những bản đồ án của kiến trúc sư Liên Xô trước đây cho đến tầm nhìn 100 năm hiện nay, Hồ Tây luôn là trung tâm hội tụ các trục phát triển lớn. Tuy nhiên, khi quy mô Hà Nội mở rộng hơn, chúng ta không nên tiếp tục “nén” áp lực đô thị vào khu vực này mà cần ứng xử với Hồ Tây như một không gian sinh thái đặc thù.
Chuyên gia định nghĩa đây phải là một “hệ sinh thái văn hóa thông minh”, nơi không gian quản lý theo từng lớp từ cận hồ dưới 500m đến vùng đệm 2km để có quy hoạch tương ứng, thay vì chỉ quản lý máy móc bằng chiều cao công trình. “Hồ Tây cần được nhìn nhận trong bối cảnh một hệ sinh thái văn hóa thông minh. Mọi tác động đều phải đảm bảo tính trong suốt và bảo tồn nguyên bản giá trị di sản”, TS.KTS Ngô Trung Hải nhấn mạnh.
Để hóa giải xung đột giữa bảo tồn và phát triển, TS.KTS Ngô Trung Hải đề xuất triết lý tiếp cận qua bốn khía cạnh của tính “trong suốt”. Đó là sự trong suốt về thị giác để không bị bê tông hóa che khuất tầm nhìn hướng hồ; trong suốt về văn hóa để cái mới không chèn ép mà cùng tôn vinh cái cũ; trong suốt về chức năng để mở tối đa tính công cộng cho không gian quanh hồ; và cuối cùng là trong suốt về hệ sinh thái.
Ông gợi mở bài học Tây Hồ (Hàng Châu) trong việc thiết lập các vùng đất ngập nước tại cửa xả để lọc nước tự nhiên trước khi đổ vào lòng hồ. Theo đó, hoạt động chỉnh trang Hồ Tây đều phải bắt đầu từ triết lý gìn giữ tối đa không gian thiên nhiên vốn có, ứng xử với vùng đệm di sản bằng thái độ trân trọng và nâng niu.
Ở góc nhìn thực tiễn và nhấn mạnh đến yếu tố sinh thái, ông Bùi Mạnh Hiếu, Giám đốc Thung lũng hoa Hồ Tây, cho rằng Hồ Tây không chỉ là thắng cảnh mà còn là “báu vật” của Hà Nội, gắn với bản sắc đô thị. Tuy nhiên, theo ông, hiện nay, khai thác vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, trong khi các giá trị văn hóa, di tích và làng nghề quanh hồ cũng chưa được kết nối hiệu quả. Đáng chú ý, cần ưu tiên bảo vệ không gian sinh thái và gìn giữ đời sống thường nhật của người dân quanh hồ, tránh làm suy giảm những giá trị tự nhiên vốn có.
Quy hoạch đô thị cần bắt đầu từ giao thông
Dưới góc độ chuyên gia giao thông, TS. Trần Danh Lợi, nguyên Phó Giám đốc Sở Giao thông vận tải Hà Nội, cho rằng mọi đồ án quy hoạch đô thị cần bắt đầu từ quy hoạch giao thông, thay vì chỉ tập trung vào tổ chức không gian. Với kinh nghiệm gần 50 năm gắn bó với hạ tầng Thủ đô, ông Lợi nhận định nếu không thay đổi tư duy từ “đường quốc lộ” sang “đường đô thị”, các quyết sách hạ tầng sẽ khó giải quyết được gốc rễ vấn đề ùn tắc, đặc biệt là tại khu vực đặc thù như Hồ Tây.
Phân tích thực trạng hạ tầng, TS. Trần Danh Lợi bày tỏ thực tế tại Hà Nội, nhiều con đường được mở rộng chỉ để biến thành bãi đỗ xe và không gian kinh doanh, gây lãng phí nguồn lực ngân sách. Đối với Hồ Tây – một danh thắng mang giá trị tâm linh và đa dạng sinh học, giữ nguyên hiện trạng hạ tầng sát mặt nước là giải pháp tối ưu.
Theo đó, giải pháp đột phá đề xuất là thiết lập một “Vành đai tiếp cận” bao quanh nhằm tách biệt dòng giao thông cơ giới khỏi vùng lõi di sản. Vành đai này được xác lập bởi các trục đường chính: Võ Chí Công – Nghi Tàm – đường Thanh Niên – Hoàng Hoa Thám – vành đai 2.
Cụ thể, phương tiện cơ giới chỉ được phép tiếp cận đến ranh giới của vành đai này. Để hỗ trợ, thành phố cần ưu tiên quy hoạch hệ thống hạ tầng tĩnh gồm các bãi đỗ xe ngầm và cao tầng tại những điểm chuyển tiếp chiến lược như khu vực Lạc Long Quân, bãi sông Hồng, đầu cầu Tứ Liên và vườn hoa Trần Bình Trọng. Hệ thống hạ tầng tĩnh này sẽ kết hợp cùng các tuyến xe điện công cộng đưa người dân và du khách vào bên trong hồ. Việc thiết lập vành đai bảo vệ từ xa không chỉ hóa giải áp lực giao thông cá nhân mà còn tạo ra ranh giới mềm mại giúp bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên.
Ông Trương Quốc Hùng, Chủ tịch câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội, đánh giá Hồ Tây sở hữu nhiều lợi thế song vẫn thiếu quy hoạch tổng thể và điểm nhấn đủ tầm. Chia sẻ kinh nghiệm từ một số hồ nổi tiếng trên thế giới như: Tây Hồ (Hàng Châu) hay hồ Điền Trì (Côn Minh, Trung Quốc), ông Hùng cho rằng những địa danh này thành công nhờ quy hoạch đồng bộ, ưu tiên không gian trải nghiệm quảng trường ven hồ và hạ tầng giao thông thuận tiện, thay vì phát triển dày đặc công trình đô thị.
Đối chiếu với Hồ Tây – nơi hội tụ đầy đủ yếu tố thuận lợi: vị trí “hồ trong phố” ngay trung tâm Thủ đô, diện tích lớn, cảnh quan đẹp. Tuy nhiên, nếu xét về kiến trúc và quy hoạch thì thực tế còn rời rạc, thiếu đồng bộ, chưa tương xứng tiềm năng. Vì vậy, ông Hùng nhấn mạnh cần tạo không gian cảnh quan rộng; tổ chức giao thông thuận lợi cho xe du lịch, phát triển phương tiện thân thiện môi trường trên mặt nước…
Trao đổi thêm tại tọa đàm, TS.KTS Ngô Trung Hải cho rằng với Hồ Tây cần có tư duy đại chỉnh trang và quyết tâm cao chứ không phải “chữa cháy”. Những khu vực xây dựng không phép, lộn xộn, lấn chiếm cần rà soát, xử lý dứt điểm giúp tái cấu trúc không gian một cách hợp lý. Theo ông, từ lợi thế cảnh quan sẵn có, nếu được tổ chức bài bản, Hồ Tây không chỉ nâng cao giá trị không gian đô thị mà còn mở ra dư địa phát triển kinh tế.
Thanh Xuân
