Siêu đô thị thế hệ mới chú trọng phát triển xanh, thông minh, kết nối toàn cầu
Phát biểu khai mạc, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết: Trong quá trình đô thị hóa toàn cầu, các siêu đô thị (megacity) từng được xem là biểu tượng của sự phát triển kinh tế và tập trung dân cư quy mô lớn.
Mô hình siêu đô thị truyền thống chủ yếu dựa trên sự gia tăng dân số và mở rộng không gian đô thị. Tuy nhiên, thực tế phát triển của các siêu đô thị truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng xã hội và suy giảm chất lượng sống.
Trước những thách thức đó, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế như UN-Habitat, OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế), Ngân hàng Thế giới đã chuyển hướng nghiên cứu và phát triển mô hình siêu đô thị thế hệ mới.
Siêu đô thị thế hệ mới nhấn mạnh đến cấu trúc đa trung tâm, liên kết mạng lưới vùng, quản trị thông minh và phát triển bền vững.
Đặc biệt, siêu đô thị thế hệ mới không tập trung vào việc mở rộng diện tích, quy mô dân số mà chú trọng vào những tiến bộ khoa học, công nghệ như đô thị xanh, đô thị thông minh, kết nối toàn cầu, chuyển đổi số.
Tại Việt Nam, theo ông Trần Ngọc Chính, quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng với sự hình thành các vùng đô thị lớn và các hành lang kinh tế – đô thị như vùng Thủ đô Hà Nội, vùng TP.HCM và các trục phát triển ven biển.
“Những xu hướng này cho thấy sự dịch chuyển từ mô hình đô thị đơn cực sang các cấu trúc đô thị quy mô vùng, đa cực và liên kết chức năng, đặt nền tảng cho khả năng hình thành các siêu đô thị thế hệ mới trong tương lai”, ông Chính nhấn mạnh.
Tuy nhiên, khung lý luận, mô hình phát triển, cơ chế quản trị đối với loại hình đô thị này vẫn chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống.
Đặt vấn đề tại hội thảo, ông Trần Ngọc Chính cho rằng cần làm rõ: Siêu đô thị thế hệ mới cần được định nghĩa như thế nào, có quy mô, cấu trúc ra sao và cần những điều kiện thể chế – hạ tầng – công nghệ nào để có thể vận hành hiệu quả trong bối cảnh mới?
Cần hoàn thiện cơ sở lý luận và pháp lý về siêu đô thị thế hệ mới
Đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch – Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, thực tiễn thế giới cho thấy mô hình siêu đô thị truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như quá tải hạ tầng, suy giảm chất lượng môi trường và gia tăng chi phí xã hội.
Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã chuyển mạnh sang mô hình “siêu đô thị thế hệ mới”, với trọng tâm là năng lực vận hành, kết nối, đổi mới sáng tạo và chất lượng quản trị.
“Tại Việt Nam, định hướng này hoàn toàn phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Kết luận số 224-KL/TW ngày 8/12/2025 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW”, bà Hằng nhận định.
Nghị quyết 06-NQ/TW yêu cầu phát triển hệ thống đô thị theo hướng bền vững, đồng bộ, có tính liên kết cao, đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu phát triển.
Nghị quyết cũng không khuyến khích việc phát triển đô thị theo hướng dàn trải, mở rộng tự phát, mà nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng đô thị, hoàn thiện hệ thống hạ tầng, đổi mới mô hình quản lý và tăng cường liên kết vùng.
Theo bà Hằng, việc nghiên cứu và định hình mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam cần được tiếp cận theo hướng không đặt nặng mục tiêu hình thành các đô thị siêu lớn về dân số, mà tập trung xây dựng các đô thị có năng lực chức năng lõi, có khả năng kết nối mạng lưới và đóng vai trò là các cực tăng trưởng trong hệ thống đô thị quốc gia.
Định hướng này cũng thống nhất với nội dung Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó xác định rõ yêu cầu tổ chức không gian phát triển theo cấu trúc mạng lưới, hình thành các vùng động lực, các hành lang kinh tế và hệ thống đô thị có tính liên kết cao.
Từ góc độ quản lý Nhà nước, bà Hằng cho rằng trong thời gian tới cần hoàn thiện cơ sở lý luận và pháp lý về siêu đô thị thế hệ mới; tích hợp định hướng phát triển vào hệ thống quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch đô thị, bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ trong tổ chức không gian phát triển.
Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng kết nối chiến lược, bao gồm giao thông khối lượng lớn, hạ tầng số và các nền tảng dữ liệu, nhằm nâng cao năng lực lưu thông, kết nối giữa các đô thị; thúc đẩy đổi mới mô hình quản trị đô thị theo hướng hiện đại, linh hoạt, dựa trên dữ liệu và có sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng.
“Việc phát triển siêu đô thị thế hệ mới nếu không được kiểm soát chặt chẽ về quy hoạch và thể chế có thể dẫn đến những rủi ro lớn như đầu tư dàn trải, phát triển nóng, phá vỡ cấu trúc không gian và gây áp lực lên hạ tầng, môi trường.
Do đó, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm nguyên tắc phát triển có kiểm soát, có lộ trình và phù hợp với năng lực thực tế của từng vùng, từng địa phương”, bà Hằng nhấn mạnh.
Bà Hằng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, đóng góp ý kiến để hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc định hình mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam; làm cơ sở để Bộ Xây dựng tham mưu Chính phủ trong xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển đô thị có chất lượng, phù hợp với định hướng phát triển quốc gia trong Kỷ nguyên mới.
Siêu đô thị thế hệ mới không đặt nặng vào quy mô dân số
Tại hội thảo, TS.KTS Trương Văn Quảng, Phó tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam chia sẻ khái niệm: Siêu đô thị thế hệ mới là mô hình đô thị quy mô lớn (khoảng 3 đến dưới 10 triệu dân), được tổ chức theo cấu trúc đa trung tâm, kết nối mạng lưới và vận hành bằng hạ tầng thông minh, nhằm bảo đảm phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống và năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Các chuyên gia phân tích sự khác biệt giữa siêu đô thị truyền thống và siêu đô thị thế hệ mới. Qua các bài học kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cho rằng phát triển siêu đô thị thế hệ mới là yếu tố cạnh tranh quốc gia.
Trong kỷ nguyên phát triển mới, mô hình này không chỉ phù hợp với xu hướng chung trên thế giới mà còn phù hợp với định hướng chiến lược trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Phát triển siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam cần dựa trên các cách tiếp cận như: Không đặt nặng vào quy mô dân số; xây dựng cấu trúc đô thị đa trung tâm; tăng cường kết nối mạng lưới; thúc đẩy đô thị thông minh và chuyển đổi số; phát triển kinh tế đổi mới sáng tạo; tăng cường hạ tầng kết nối vùng và hạ tầng số; đổi mới quản trị đô thị và quản trị vùng.
Còn theo ThS Phạm Thị Miền, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, siêu đô thị thế hệ mới là lời giải quan trọng cho bài toán của thị trường bất động sản, góp phần tái cấu trúc thị trường theo hướng thực chất và lan tỏa giá trị đến toàn xã hội.
Diệu Anh – Tâm Vũ
