Kin Chu Phìn, nơi cao và xa xôi nhất của xã Nậm Pung, huyện Bát Xát, Lào Cai, đặc trưng với những nếp nhà vuông vức được phủ mái cỏ, theo thời gian mọc rêu thành những ngôi “nhà nấm” khổng lồ.
Những ngôi “nhà nấm” nằm sâu trong lòng thung lũng giữa đồi núi hùng vĩ của Kin Chu Phìn, khu vực nằm ở độ cao trên 1.000m so với mực nước biển. Đây là nơi sinh sống chủ yếu của người Hà Nhì và người Dao.
Những ngôi nhà đất với vách tường dày kín, có khả năng chống chọi lại giá rét khi nhiệt độ xuống thấp vào mùa đông, nhưng lại hoàn toàn mát mẻ vào mùa hè.
Đứng từ trên cao nhìn xuống, bản làng hiện ra đẹp như cổ tích với lô xô mái cỏ của những ngôi nhà nấm duyên dáng.
Người Hà Nhì có thói quen dự trữ củi để đun nấu và sưởi ấm trong những ngày lạnh giá. Khi kén vợ, những chàng trai Hà Nhì thường tìm xem nhà nào có đống củi thật to, thật đẹp thì nhà đó sẽ có cô con gái chăm chỉ, ngoan hiền.
Mái nhà rêu phong, thậm chí mọc cả cây con.
Tất cả các công đoạn xây dựng nhà trình tường, từ san nền, giã đất đến nẹp ván đều được thực hiện thủ công. Khi hoàn thành, tường đất cứng và vững chãi không thua bất cứ công trình xi măng nào.
Vách tường dày 40-50cm được đắp bằng cách đổ đất vào những khuôn gỗ nẹp chắn chắn, sau đó người thợ cầm chày gỗ giã vào khuôn cật lực cho đến khi đất kết dính, tháo nẹp gỗ ra mà không rơi.
Trải qua ròng rã hàng tháng trời nẹp, giã đất với 5-6 tầng ván khuôn, ngôi nhà thành hình. Công đoạn cuối cùng là làm mái cỏ trên các thanh xà và đòn tay bằng gỗ pơ mu.
Người dân trong thôn cùng hợp sức giúp đỡ nhau làm nhà.
Bao quanh bản làng là ruộng bậc thang thoai thoải xếp lớp như vân núi uốn lượn.
Cuộc sống bình yên ở Kin Chu Phìn.
Nguyễn Chí Nam
(TBKTSG)
