Chương trình “Thiết kế sáng tạo cùng trẻ em về hệ sinh thái bờ vở sông Hồng” do nhóm Think Playgrounds – Nghĩ về sân chơi trong phố – phối hợp với nhà giáo dục sáng tạo người Anh Vicky Cave và chuyên gia sinh thái Nguyễn Hoàng Hào thực hiện, vừa được vinh danh là “Dự án Chung tay của Năm” tại Ashui Awards 2025. Thông qua nghệ thuật, kể chuyện và trao đổi văn hóa, chương trình kết nối trẻ em với thiên nhiên, khơi gợi ý thức bảo vệ môi trường đô thị. Với sự tham gia của 30 trẻ em khu vực Chương Dương, dự án đã tạo nên 22 tác phẩm nghệ thuật và những ý tưởng thiết kế hướng tới phát triển không gian sinh thái bờ vở sông Hồng (vùng đất ven sông Hồng được sử dụng như một hành lang thoát lũ, bảo vệ Hà Nội và có chức năng như một cầu nối sinh thái tự nhiên giữa dòng sông với con người). Sau đây là chia sẻ của kiến trúc sư Chu Kim Đức, người sáng lập Think Playgrounds, về hành trình tạo dựng không gian công cộng thân thiện cho trẻ em.
PV: Xin chào KTS Chu Kim Đức, là người đoạt danh hiệu “Dự án Chung tay của Năm” (Joint-Effort Project of the Year), Ashui Awards 2025, chị có bất ngờ không?
KTS Chu Kim Đức: – Tôi khá bất ngờ khi được trao giải thưởng này, bởi hiện nay, các hoạt động liên quan đồng kiến tạo, cùng với các chuyên gia ít khi được chú ý. Vì thế, danh hiệu “Dự án Chung tay của Năm” có ý nghĩa đặc biệt với các đối tác không thuộc lĩnh vực kiến trúc, khi họ được tham gia vào quá trình kiến tạo, định hình không gian công cộng cho thành phố.
Chị có cảm thấy đơn độc không trong hành trình khá nhiều năm theo đuổi việc kiến tạo không gian công cộng, cụ thể là sân chơi dành cho trẻ em?
– Nói về góc độ nhu cầu sân chơi cho trẻ em thì chúng tôi không đơn độc vì rõ ràng các con cần không gian. Các bậc phụ huynh cũng nhận thấy điều đó. Nhưng chúng tôi cảm thấy đơn độc ở chỗ nó không dễ để thực hiện, không dễ thuyết phục mọi người cũng như các đơn vị quản lý có thể cùng chung tay làm. Và khi có thể thực hiện thì chúng ta lại làm theo kiểu mang một sân chơi đến đặt ở đó. Nhưng nhiều khi sân chơi ấy không thực sự đáp ứng nhu cầu không cho nhiều lứa tuổi tham gia, đôi khi ở những vị trí không thực sự phù hợp…
Trong quá trình ấy, chị đã từng gặp những vướng mắc cụ thể như thế nào?
– Về mặt vĩ mô, thứ nhất là tốc độ đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng, cuốn theo việc chúng ta đang mất dần không gian mà con người có thể chia sẻ với nhau trong những không gian mà họ làm chủ. Họ có thể nghĩ ra một không gian nào đó theo cách tự mình kiến tạo. Việc đô thị hóa nhanh chóng, khi cần quá nhiều nhà ở, đường xá đang dần mất đi những không gian công cộng. Tất nhiên chúng ta cần xây dựng những cơ sở vật chất để phục vụ cuộc sống nhưng cũng cần tính toán việc sinh hoạt trong không gian đô thị như thế nào. Tuy nhiên, điều này lại chưa được coi trọng đúng mức.
Trong hành trình đó, điều gì khiến chị vẫn theo đuổi những hoạt động vì cộng đồng?
– Những giải thưởng như thế cũng là niềm động viên chúng tôi rất lớn, cho thấy sự ghi nhận từ phía chuyên môn, để cùng nhau kiến tạo thành phố, để có nhiều tiếng nói chung giữa các nhà chuyên môn với người sử dụng tại địa phương. Hay như trong dự án của chúng tôi, trẻ em tại phường Chương Dương cùng tham gia việc thiết kế tuyến đường sinh thái và được ghi nhận. Điều này cũng rất có ý nghĩa với các em.
Chị từng chia sẻ, rằng mong muốn lớn nhất là tạo ra những sân chơi, đồng thời tạo nên những giá trị tinh thần dành cho trẻ em. Ngoài câu chuyện sân chơi thì chúng ta cần tầm nhìn khác dành cho những không gian công cộng, đặc biệt dành cho nhóm đối tượng yếu thế?
– Khi nói đến sân chơi, chúng ta thường nghĩ nôm na là dành cho trẻ em. Nhưng trong quá trình làm việc chúng tôi cũng nhận ra rằng sân chơi bền vững nhất phải phục vụ đa dạng nhu cầu của cộng đồng. Trẻ con ra chơi thì ông bà, bố mẹ cũng cần có cỗ ngồi giao lưu, tập thể dục. Có như vậy họ mới cảm thấy đó là nơi họ muốn đến. Như vậy, việc phục vụ nhiều nhu cầu, nhiều lứa tuổi khác nhau, thậm chí cả sự khác biệt trong việc thiết kế những không gian công cộng.
Một điều tôi rất lưu ý là trong những thiết kế của chị thường mượn tứ từ những câu chuyện dân gian, đồng thời gửi gắm thông điệp tái chế, bảo vệ môi trường?
– Khi tìm các câu chuyện để kể trong sân chơi, chúng tôi cố gắng tìm những điều liên quan nhất, gần gũi nhất đến chính cộng đồng sử dụng. Trên miền núi chúng tôi có làm hệ chơi về một loại gà đen rất đặc biệt của người Mông ở Sapa. Khi dựng lên người ta cảm thấy gần gũi, tự hào vì gắn bó mật thiết trong đời sống hàng ngày. Trẻ con dường như được chơi, được học lại một cách hài hòa, tạo ra sự gắn kết của chính người sử dụng.
Như vậy, mọi câu chuyện đều phải xuất phát từ nơi chốn?
– Chúng ta không nên áp đặt một cái gì xa xôi, cùng đừng tự nghĩ ra và mang đến đặt ở một nơi không liên quan đến mối quan tâm của người dân địa phương.
Cũng có ý kiến cho rằng, trong quá trình đô thị hóa, bản sắc nơi chốn là điều dễ bị bỏ qua và có lẽ dễ bị đánh mất. Thông qua hành trình của Think Playgrounds (Nghĩ về sân chơi trong phố), chị mong muốn gửi gắm câu chuyện về nơi chốn như thế nào?
– Tôi có thể lấy ví dụ từ giải thưởng Ashui Awards 2025. Tại sao chúng ta cần chính trẻ em ở Chương Dương để viết nên câu chuyện ở bờ vở sông Hồng vì chính các em là người sống ở đó và mặc dù các em có biết đâu đấy khu vực này, nhưng trước đó chưa được cải tạo. Do vậy, khi không gian thân thiện hơn, các em có dịp để tìm hiểu khu vực bờ sông, hiểu biết hệ sinh thái ở đó, chính các em đã đề xuất ý tưởng, mong muốn thay đổi như thế nào: cần bảng biển chỉ dẫn, kể câu chuyện gì, cải tạo thêm hạ tầng như thế nào để thân thiện, gần gũi hơn… Đó vừa là câu chuyện của địa phương và chính người dân địa phương được tham gia trong quá trình thiết kế. Tôi nghĩ đó là những điều nên được xuất hiện nhiều hơn.
Đó phải chăng là những ý tưởng để viết tiếp câu chuyện của Think Playgrounds và những ấp ủ sắp tới cho Hà Nội nói riêng?
– Đúng vậy, ngoài không gian sinh hoạt cộng đồng thì chúng tôi cũng quan tâm đến vấn đề khác là đa dạng sinh học đô thị. Nghe có vẻ khác lạ nhưng thực sự đây là vấn đề rất liên quan, khi đô thị hóa đang làm giảm sức chống chịu của thành phố với các tác động của biến đổi khí hậu. Để không gian công cộng góp phần ứng phó biến đổi khí hậu, chúng ta phải cho nó hài hòa với hệ sinh thái, bằng các giải pháp thuận tự nhiên, để hướng đến sự bền vững, cùng với sự chung tay của cộng đồng.
PV: Trân trọng cảm ơn KTS Chu Kim Đức!
| Trải qua 14 kì, Ashui Awards không chỉ là giải thưởng tôn vinh những thành tựu kỹ thuật, kiến trúc đơn thuần mà còn định hướng sự phát triển bền vững, xanh và gắn kết xã hội cho ngành Xây dựng trong tương lai. TS.KTS Hoàng Hữu Phê, thành viên Hội đồng tuyển chọn Ashui Awards 2025 cho biết: Đối với riêng ông, giải thưởng dành cho thế hệ tương lai trong bài thi của nhóm Think Playground: “Thiết kế cùng trẻ em về hệ sinh thái bờ vở Sông Hồng”, có lẽ là một hướng đi quan trọng nhất dẫn đến tương lai. Kiến trúc thường là sự nghiệp suốt đời của những người say mê sáng tạo và sự bắt đầu đúng đắn và đầy hứng khởi từ tuổi thơ sẽ là bệ phóng thích hợp nhất cho các KTS tài năng tương lai. |
Phương Thúy (thực hiện /VOV5)
