Xuất thân và hành trình sự nghiệp
Lý Hiểu Đông (Li Xiaodong) sinh năm 1959 tại Bắc Kinh, tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa năm 1984. Năm 1993, ông nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Delft (Hà Lan). Từ đây ông bắt đầu được tiếp xúc với tư duy kiến trúc mang tầm vóc quốc tế. Lấy nền tảng Á Đông kết hợp trải nghiệm học thuật phương Tây, ông hình thành một tư duy thiết kế vừa bám rễ bản địa, vừa hòa nhập toàn cầu.
Năm 1997, ông thành lập Lý Hiểu Đông Atelier, theo đuổi kiến trúc gắn kết cộng đồng và hòa hợp thiên nhiên, đối lập hoàn toàn với xu hướng kiến trúc biểu tượng hoành tráng lúc bấy giờ.
Trên cương vị kiến trúc sư, ông nhận nhiều giải thưởng quốc tế, tiêu biểu là Aga Khan Award 2010, khẳng định giá trị dung dị và bền vững của kiến trúc Trung Quốc.
Trong vai trò giáo sư, ông tiếp tục truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, xem kiến trúc như công cụ phục vụ cộng đồng, đề cao tính nhân văn và sự bền vững lâu dài.
Triết lý và quan điểm thiết kế
Điều làm nên sự khác biệt của Lý Hiểu Đông là sự kiên định với quan điểm “reflective regionalism” (tạm dịch là “bản địa phản tư”). Trong một cuộc phỏng vấn với Vladimir Belogolovsky, ông từng khẳng định: “I see myself as a reflective regionalist”. Tuyên ngôn này được cụ thể hóa thành bốn trọng điểm triết lý thiết kế trong các công trình của ông:
- Kiến trúc phải xuất phát từ điều kiện thực tế: Khí hậu, văn hoá, ngân sách và nhu cầu xã hội.
- Sự giản dị và tính kinh tế: Ưu tiên vật liệu địa phương, tối giản chi tiết để đạt hiệu quả cao với chi phí thấp.
- Kiến trúc không rập khuôn truyền thống, mà cần đối thoại với thời đại dựa trên phân tích hợp lý.
- Kiến trúc hướng đến cộng đồng, phục vụ con người với tinh thần nhân văn và khiêm nhường, thay vì chạy theo hình thức bên ngoài.
Các công trình tiêu biểu
Những triết lý thiết kế ấy không chỉ dừng lại trên lý thuyết, mà được Lý Hiểu Đông ứng dụng trong nhiều công trình. Trong đó, 3 công trình thể hiện rõ nét triết lý thiết kế của ông là:
Liyuan Library (2011, Bắc Kinh)
Thư viện Li Uyển cho thấy cách Lý Hiểu Đông đưa triết lý “giản dị và kinh tế” vào thực hành. Thay vì đặt trong trung tâm làng, công trình được bố trí trên sườn núi để con đường đi bộ trở thành một phần trải nghiệm khi đến thư viện đọc sách.
Lớp vỏ công trình bằng củi gỗ địa phương, vừa tận dụng nguồn vật liệu quen thuộc, vừa tạo sự hòa nhập với cảnh quan nông thôn. Bên trong, hệ bậc thang và sàn lệch tầng tổ chức không gian đa dạng, cho phép mỗi người tìm được góc đọc riêng của mình.
Những mảng kính lớn khai thác ánh sáng tự nhiên, trong khi lớp gỗ ngoài cùng điều tiết độ sáng và vi khí hậu. Ở thư viện Li Uyển, kiến trúc không phô trương mà lặng lẽ phục vụ cộng đồng, hòa vào thiên nhiên xung quanh.
Bridge School (2009, Phúc Kiến)
Với công trình này, kiến trúc trở thành hạ tầng văn hóa – xã hội chứ không chỉ là vật chất xây dựng. Công trình đồng thời là trường học, cây cầu nối hai lâu đài cổ, sân chơi cho trẻ em và sân khấu cho dân làng. Cách tích hợp đa chức năng này phản ánh quan điểm kiến trúc phải phục vụ đời sống cộng đồng trong tinh thần nhân văn.
Yuhu Elementary School Expansion (2011, Vân Nam)
Dự án mở rộng trường Tiểu học Yuhu, tọa lạc trong khu vực Di sản Thế giới UNESCO ở Lệ Giang, nơi mà bất kỳ can thiệp kiến trúc nào cũng phải thận trọng, tránh phá vỡ bối cảnh lịch sử – văn hóa.
Thay vì áp đặt hình thức ngoại lai, Lý Hiểu Đông chọn cách đối thoại với di sản thông qua nghiên cứu sâu về văn hóa dân gian, phong thủy, sinh thái và lịch sử xây dựng bản địa.
Vật liệu và kỹ thuật truyền thống được chuyển hóa thành hình thức đương đại, vừa quen thuộc vừa mới mẻ. Đặc biệt, công trình được chính người dân địa phương xây dựng, giúp gia tăng tính bền vững xã hội và sự đồng thuận cộng đồng.
Trong hơn hai thập kỷ kể từ khi thành lập Lý Hiểu Đông Atelier năm 1997, ông đã chứng minh một triết lý: Kiến trúc không cần phải hào nhoáng, bề thế mới tạo nên giá trị.
Sự giản dị, hợp lý, nhân văn và gắn kết với thiên nhiên, cộng đồng trong các thiết kế đã lý giải vì sao các công trình của ông luôn được quốc tế quan tâm. Giữa một Trung Quốc đô thị hóa đầy biến động, kiến trúc của Lý Hiểu Đông như một lời nhắc nhở: Mọi không gian, trước hết, phải phục vụ và kết nối với con người.
Hoàng Oanh – Tư liệu & hình ảnh: Internet
