Nghị định cũ không còn phù hợp
Theo thạc sĩ Lương Ngọc Khánh, Phó trưởng Phòng cấp thoát nước, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), việc quản lý thoát nước và xử lý nước thải hiện bị ràng buộc bởi một loạt các luật như Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Tài nguyên nước… Ngoài ra, một số luật như Luật Đất đai, Phòng chống thiên tai, Khí tượng thủy văn… cũng liên quan đến công tác quản lý thoát nước và xử lý nước thải.
Từ năm 2014, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 80/NĐ-CP quy định về hoạt động thoát nước và xử lý nước thải tại các đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu dân cư nông thôn tập trung.
Hay tại Quyết định số 589/QĐ-TTg, ban hành năm 2016, Chính phủ cũng định hướng quan điểm phát triển thoát nước bền vững, góp phần bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội.
Thông qua đó giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng đối với dân sinh.
Thạc sĩ Lương Ngọc Khánh nhận định, Nghị định số 80/NĐ-CP sau hơn 10 năm ban hành đã không còn phù hợp với thực tiễn và một số quy định nằm trong quy định của Luật giá, Luật đầu tư công, Luật bảo vệ môi trường…
Bên cạnh đó, đầu mối quản lý hiện nay đang bị phân tán, khi cả hai Bộ là Xây dựng và Nông nghiệp – Môi trường cùng tham gia, nhưng thiếu cơ chế phối hợp, kết nối đồng bộ với hệ thống thủy lợi, lưu vực sông.
Chính vì vậy, Bộ Xây dựng đang xây dựng Luật cấp, thoát nước để hợp nhất quản lý, tăng tính minh bạch và khuyến khích phát triển bền vững.
Sẽ trình Chính phủ vào tháng 10/2026
Theo số liệu thống kê thực trạng, cả nước có 23 đồ án quy hoạch chuyên ngành thoát nước được phê duyệt. 52 địa phương (cũ) đã ban hành quyết định quản lý hoạt động thoát nước. Trong đó, trên 60% địa phương có quản lý đấu nối thoát nước theo quy định.
Hệ thống thoát nước các khu dân cư tại các đô thị, lưu vực sông chủ yếu là hệ thống thoát nước chung. Tỷ lệ đường ống thoát nước so với trung bình các đô thị trên thế giới còn khá thấp.
Trong khi đó, cả nước mới chỉ có 83 nhà máy xử lý nước thải đô thị, tổng công suất 2,06m3/ngày đêm. Dù vậy, số nhà máy này cũng chỉ khai thác được 60 – 70% công suất thiết kế do thiếu nguồn thu, vận hành tốn kém. Điều này tác động không nhỏ dẫn tới ngập úng đô thị, ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đời sống người dân.
Thạc sĩ Lương Ngọc Khánh chia sẻ, Luật cấp, thoát nước đang được xây dựng với mục tiêu thiết lập khung pháp lý thống nhất. Trong đó, đảm bảo sự hài hòa giữa kinh tế – xã hội – môi trường – an ninh nước.
Đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ xử lý nước thải, tạo điều kiện xã hội hóa đầu tư, khuyến khích tư nhân tham gia. Thúc đẩy ứng dụng chuyển đổi số, quản trị thông minh trong quản lý.
Luật mới cũng đặt kỳ vọng nâng tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch đạt hơn 90% vào năm 2030. Tại các đô thị, nước thải sẽ được xử lý ≥40% vào năm 2035. Từ đó thành công hình thành cơ sở dữ liệu ngành nước quốc gia.
Trọng tâm của Luật cấp, thoát nước sẽ thống nhất quản lý, trong đó Bộ Xây dựng là cơ quan đầu mối. Việc điều tiết giá dịch vụ độc lập sẽ tuân theo Luật giá, đảm bảo tính đúng, tính đủ, có lộ trình điều chỉnh minh bạch. Về quy hoạch, vùng cấp nước, lưu vực thoát nước sẽ gắn với quy hoạch đô thị và nông thôn, cao độ nền và môi trường.
Thạc sĩ Lương Ngọc Khánh cho biết, trên thực tế, từ tháng 12/2023, Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng hoàn thiện hồ sơ đề nghị xây dựng Luật cấp, thoát nước. Từ tháng 1/2025, Bộ Xây dựng đã trình Chính phủ xây dựng dự án Luật cấp, thoát nước. Đến nay, Luật cấp, thoát nước đã và đang tiếp tục được Bộ Xây dựng nghiên cứu, xây dựng. Dự kiến, Luật cấp, thoát nước sẽ được trình Chính phủ vào tháng 10/2026 và trình Quốc hội vào kỳ họp đầu năm 2027.
Kế Toại
