Nhà ga VIP, tháp kiểm soát không lưu, đường băng và những hệ thống vận hành ứng dụng AI đang đồng thời được triển khai gấp rút tại Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình, hướng tới mục tiêu sẵn sàng phục vụ APEC 2027.
Tuy nhiên, phía sau cột mốc này là một bài toán dài hạn hơn: xây dựng một sân bay có khả năng trở thành hạt nhân của một trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới.
6 tháng trước APEC 2027: Từ công trường đến năng lực vận hành
Giai đoạn đầu tiên của Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình tập trung vào các hạng mục trọng yếu phục vụ APEC gồm khu bay, Nhà khách VIP, tháp kiểm soát không lưu, hạ tầng kỹ thuật và các hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát hàng không.
Đến cuối tháng 8/2026, tháp kiểm soát không lưu đã hoàn thành phần kết cấu chính ở độ cao thiết kế 127 m. Nhà ga VIP, đường băng và nhiều hạng mục trọng điểm khác đang được đẩy nhanh tiến độ. Các công việc xây dựng được triển khai song song với mua sắm, lắp đặt và chuẩn bị vận hành, hướng tới các mốc hoàn thành trước APEC 2027. Song song với hạ tầng sân bay, tuyến kết nối Gia Bình – Hà Nội cũng đang được hình thành, mở rộng khả năng liên thông giữa sân bay với Hà Nội và khu vực trọng điểm.
Nhưng phần dễ nhìn thấy trên công trường mới chỉ là một nửa của quá trình chuẩn bị.
Phía sau đó là lớp năng lực về nhân sự, công nghệ và vận hành đang được xây dựng đồng thời. Sân bay Gia Bình đã hoàn thành gần 90% tuyển dụng các vị trí vận hành cùng các chương trình đào tạo và chứng chỉ cần thiết, và đặt mục tiêu hoàn tất 100% vào cuối năm 2026. Đội ngũ được định hướng đáp ứng các yêu cầu của một cảng hàng không quốc tế thế hệ mới, từ vận hành, công nghệ, AI, an ninh mạng đến trải nghiệm hành khách.
Song song với quá trình xây dựng, việc phát triển công nghệ cũng được ưu tiên hàng đầu. Các hệ thống phần mềm lõi phục vụ Nhà ga VIP đang được đội ngũ công nghệ của sân bay Gia Bình phối hợp cùng One Mount phát triển. Trong đó, “Amanda” – Hệ thống quản lý và điều hành sân bay cung cấp thông tin chuyến bay và vận hành theo thời gian thực, tích hợp AI hỗ trợ phân tích và điều phối. Các ứng dụng dành cho nhân viên, cùng các hệ thống an ninh mạng, giám sát và kiểm soát ra vào, cũng được phát triển đồng bộ để hỗ trợ vận hành.
Với một sự kiện cấp cao như APEC, những năng lực này không chỉ phục vụ đầy đủ nhu cầu mà còn là phép thử đầu tiên của việc kết hợp hạ tầng vật lý, công nghệ và con người trong một sân bay thế hệ mới.
Giá trị của một sân bay không chỉ riêng ở đường băng
Nhìn ra thế giới, sự thay đổi này đã diễn ra tại nhiều trung tâm hàng không lớn. Tại Singapore, Amsterdam, Seoul hay Trịnh Châu, sân bay ngày càng đóng vai trò lớn hơn: nơi thương mại, logistics, sản xuất, dịch vụ và đô thị cùng hình thành quanh một đầu mối kết nối quốc tế.
Đó cũng là nền tảng của những mô hình như Airport City hay Aerotropolis, nơi sân bay trở thành hạt nhân của một vùng kinh tế rộng hơn, thay vì chỉ là điểm đến và đi của hành khách.
Giá trị của một trung tâm hàng không cũng không chỉ nằm ở dịch vụ hành khách. Theo IATA, hàng không vận chuyển hơn 62 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Dù chiếm chưa tới 1% khối lượng thương mại toàn cầu, lượng hàng hóa này đại diện cho hơn 33% giá trị, tương đương khoảng 8.300 tỷ USD.
Điện tử, chip bán dẫn, dược phẩm, thiết bị y tế hay linh kiện chính xác đều là những ngành mà giá trị hàng hóa lớn và thời gian vận chuyển có ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả kinh doanh. Khi đó, khoảng cách tới một sân bay quốc tế không còn chỉ là bài toán giao thông mà trở thành một yếu tố của năng lực cạnh tranh.
Sân bay Gia Bình nằm giữa một nền kinh tế đã có sẵn nhu cầu kết nối quốc tế
Bắc Ninh năm 2025 đạt tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 182 tỷ USD, với điện tử, máy tính và sản phẩm quang học tiếp tục là những ngành chủ đạo trong cơ cấu sản xuất của địa phương. Nói cách khác, trước khi Gia Bình trở thành một sân bay quốc tế hoàn chỉnh, xung quanh nó đã tồn tại một nền kinh tế sản xuất – xuất khẩu có nhu cầu lớn về kết nối.
Điều này càng đáng chú ý khi đặt cạnh quy mô được hoạch định cho sân bay. Theo chủ trương đầu tư được Quốc hội thông qua, sân bay Gia Bình được quy hoạch đạt cấp 4F, hướng tới công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào năm 2030; đến năm 2050, công suất dự kiến tăng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa.
Riêng mục tiêu 1,6 triệu tấn hàng hóa cho thấy cargo không được đặt ở vị trí một chức năng phụ của dự án. Ở góc độ này, câu chuyện sân bay Gia Bình có điểm tương đồng với Trịnh Châu. Tại đây, sân bay gắn với một hệ sinh thái sản xuất, logistics và các ngành công nghiệp giá trị cao. Logic của mô hình khá rõ: sản xuất tạo ra nhu cầu hàng hóa; lưu lượng hàng hóa tạo điều kiện mở rộng mạng đường bay; mạng đường bay tiếp tục thu hút logistics, nhà cung ứng và các dịch vụ liên quan; từ đó hình thành thêm doanh nghiệp, việc làm và đô thị.
Đây cũng là vòng liên kết mà Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình có điều kiện để xây dựng.
Từ APEC đến Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới 2.0
Bên cạnh sân bay, Bắc Ninh đang xây dựng đề án khu thương mại tự do gắn với sân bay Gia Bình, theo định hướng tích hợp sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số. Khu vực này đồng thời được đặt trong một mạng kết nối rộng hơn giữa Bắc Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các trung tâm công nghiệp phía Bắc.
Đó là lý do câu chuyện sân bay Gia Bình không chỉ dừng ở một công trình giao thông.
Phía Công ty Cổ phần Hạ tầng Hàng không Masterise – gọi mô hình này là “Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới 2.0”, với sân bay đóng vai trò hạt nhân, xung quanh là hệ sinh thái tích hợp giữa hàng không, logistics, thương mại, công nghệ, dịch vụ cùng hệ sinh thái đô thị và cộng đồng quốc tế.
Trong cấu trúc đó, công nghệ được đặt ở vị trí nền tảng ngay từ giai đoạn đầu. Những hệ thống đang được phát triển cho Nhà ga VIP trước APEC – từ nền tảng quản lý sân bay, AI hỗ trợ vận hành, ứng dụng dành cho nhân sự tới kiến trúc an ninh và kết nối dự phòng – được định hướng với kiến trúc mở, có khả năng tiếp tục mở rộng khi quy mô sân bay tăng lên.
Song song, Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình định hướng kết hợp với các doanh nghiệp trong nước và đối tác quốc tế để từng bước hình thành hệ sinh thái hàng không – logistics – công nghệ xung quanh sân bay. Các cấu phần có thể kể đến như daa với kinh nghiệm vận hành sân bay quốc tế, các doanh nghiệp quốc gia nhằm kết nối hàng không và Yamato Group trong cargo, logistics.
Một sân bay quốc tế không được tạo nên bởi một công trình đơn lẻ, mà bởi sự kết nối giữa đơn vị vận hành, hãng hàng không, logistics, công nghệ và các đối tác chuyên môn trong nước và quốc tế. Với Gia Bình, những kết nối này đang từng bước hình thành cùng quá trình chuẩn bị cho APEC 2027.
APEC 2027 vì thế là một cột mốc để những năng lực đầu tiên về hạ tầng, công nghệ, nhân sự và vận hành được đưa vào thực tế. Mặc dù vậy, phía sau cột mốc ấy là một tầm nhìn dài hạn hơn: dùng năng lực kết nối hàng không để mở ra những dòng chảy mới của hàng hóa, công nghệ, đầu tư và dịch vụ, từ đó tạo thêm động lực tăng trưởng cho khu vực.
Đức Bình
