Chia sẻ với VnEconomy, ông Nguyễn Công Thịnh, Chuyên gia về môi trường xây dựng, tiết kiệm năng lượng và công trình xanh nhấn mạnh rằng trước yêu cầu đòi hỏi về phát triển xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải nói chung và trong lĩnh vực công trình xây dựng nói riêng, dự báo xu thế này sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong trong những năm tới.
Ở Việt Nam, khái niệm, nội hàm công trình xanh lần đầu được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật tại Nghị định số 15/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung về quản lý dự án đầu tư xây dựng. Công trình xanh bao gồm các yếu tố chủ yếu: sử dụng năng lượng, tài nguyên tiết kiệm và hiệu quả; đảm bảo các yêu cầu về bảo vệ môi trường; đảm bảo điều kiện tiện nghi, sức khỏe của người sử dụng.
Trong bối cảnh nắng nóng hiện nay với nhu cầu làm mát gia tăng, chúng ta có thể giảm nhu cầu làm mát, tiết kiệm năng lượng ngay từ cách thiết kế và vận hành công trình hay không?
– Theo nghiên cứu cũng như qua quá trình kiểm toán, khảo sát năng lượng ở một số công trình xây dựng được thực hiện trong thời gian qua, hệ thống thông gió điều hòa không khí là một trong những cấu phần tiêu thụ năng lượng lớn; trong đó, có những công trình chiếm khoảng 40-60% tổng tiêu thụ năng lượng của công trình.
Vì vậy, khi triển khai các biện pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả trong lĩnh vực thông gió điều hòa không khí, có tiềm năng rất lớn để góp phần vào việc giảm tiêu thụ năng lượng trong công trình, cũng như giảm phát thải khí nhà kính trong công trình.
Đối với công trình, giải pháp tiết kiệm năng lượng không chỉ áp dụng ở khâu lựa chọn và lắp đặt các trang thiết bị, đặc biệt là hệ thống điều hòa không khí, mà còn có thể giảm thiểu tiêu thụ năng lượng ngay từ khâu quy hoạch xây dựng đô thị, thiết kế công trình, cũng như lựa chọn các loại vật liệu bao che, các giải pháp liên quan đến thiết kế thụ động…
Các giải pháp này nếu được áp dụng từ sớm và đồng bộ có thể giảm nhu cầu làm mát của công trình ngay từ khi lập dự án, cũng như là trên bản vẽ trong giai đoạn thiết kế.
Kinh nghiệm cho thấy, khi áp dụng các công cụ để thiết kế tích hợp, thiết kế thụ động, sử dụng công cụ mô phỏng năng lượng, đặc biệt là cho hệ thống thông gió điều hòa không khí, chúng ta có thể tiết kiệm được từ 5-10%, thậm chí đến 20% tiêu thụ năng lượng so với các kịch bản thông thường nhất là khi lựa chọn thông số đầu vào chưa phù hợp để tính toán nhu cầu thông gió điều hòa không khí của công trình.
Thưa ông, việc áp dụng các giải pháp làm mát thụ động và thiết kế công trình xanh được đánh giá có thể giúp giảm đáng kể mức tiêu thụ năng lượng cho hệ thống làm mát, cũng như công trình. Là chuyên gia trong lĩnh vực này, ông nhận thấy có sự thay đổi thế nào từ các đơn vị, doanh nghiệp, cũng như các chủ công trình, trong việc triển khai áp dụng các giải pháp làm mát thụ động, phát triển công trình xanh ở Việt Nam hiện nay?
– Giải pháp làm mát thụ động đang ngày càng được tích hợp vào các chương trình nâng cao hiệu quả năng lượng, cũng như trong các dự án công trình xanh và công trình tiết kiệm năng lượng mà các chủ đầu tư hiện đang triển khai thực hiện.
Nhìn lại lịch sử, Việt Nam có những công trình xanh đầu tiên cách đây khoảng trên dưới 15 năm. Tại Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng hiệu quả được ban hành năm 2019, Việt Nam đã đặt mục tiêu đến năm 2025 có 80 công trình xanh, và đến năm 2030 sẽ có 150 công trình.
Theo thống kê đến tháng 6/2026, Việt Nam đã có 868 công trình xanh với diện tích khoảng trên 21 triệu mét vuông sàn xây dựng, với tốc độ tăng những năm gần đây khoảng trên 100 công trình xanh/năm.
Đáng chú ý, xu hướng chuyển đổi xanh và chuyển dịch năng lượng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường lớn như EU và Nhật Bản, đòi hỏi các doanh nghiệp sản xuất và cung ứng dịch vụ tại quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam phải có các hành động để chuyển dịch năng lượng, chuyển đổi xanh, giảm phát thải. Trong xu thế đó, các công trình xây dựng muốn bán, cho thuê cũng cần phải đáp ứng các yêu cầu về hiệu quả năng lượng, xanh.
Các công trình xanh không chỉ được áp dụng trong lĩnh vực thương mại, khách sạn và văn phòng cho thuê, mà còn đang phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực bất động sản khu công nghiệp. Đặc biệt, các nhà xưởng và nhà máy sản xuất hàng hóa xuất khẩu đang phải đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về dấu chân các bon, đồng thời tuân thủ các quy định về thuế các bon như Cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM). Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế mà còn góp phần vào nỗ lực bảo vệ môi trường toàn cầu.
Hiện nay, nhận thức của các chủ đầu tư, các công trình đã tăng lên, kéo theo sự quan tâm ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế, lập dự án, lựa chọn trang thiết bị, vật liệu để đảm bảo công trình đạt yêu cầu hiệu quả năng lượng và công trình xanh.
Một yếu tố cũng rất quan trọng làm thúc đẩy việc sử dụng hiệu quả năng lượng, đó là giá năng lượng. Nhu cầu năng lượng ngày càng tăng lên trong khi nguồn cung đáp ứng ngày càng hạn chế nên giá năng lượng luôn có xu hướng tăng. Đây là yếu tố thúc đẩy các chủ công trình, người quản lý, sử dụng công trình phải có các giải pháp, chiến lược để thiết kế, xây dựng, quản lý vận hành công trình theo hướng hiệu quả năng lượng để giảm chi phí đầu tư ban đầu, cũng như chi phí vận hành trong suốt vòng đời công trình.
Theo tôi, đó là những động lực rất quan trọng để góp phần tạo ra sự phát triển nhanh của công trình xanh cả về số lượng công trình và diện tích sàn xây dựng được chứng nhận xanh trong những năm vừa qua và dự báo là sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong trong những năm tới.
Tôi cho rằng sự tăng trưởng này phản ánh rõ nét sự quan tâm của các cấp chính quyền, đặc biệt là qua các chủ trương chính sách, các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các bộ ngành, địa phương liên quan. Những chỉ đạo này đã thúc đẩy việc sử dụng năng lượng một cách hiệu quả và tiết kiệm, đồng thời khuyến khích phát triển các công trình xanh và công trình tiết kiệm năng lượng nhằm giảm thiểu phát thải khí nhà kính, giảm tác động môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
Chính điều này đã tạo ra nhu cầu và động lực mạnh mẽ cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư cũng như người sử dụng trong đầu tư và xây dựng các công trình theo hướng hiệu quả năng lượng.
Như ông vừa chia sẻ, có thể thấy việc phát triển công trình xanh chủ yếu mới được áp dụng ở những công trình mới. Vậy với số lượng rất lớn công trình cũ đang hiện hữu ở Việt Nam hiện nay thì sao, thưa ông?
– Đối với các công trình hiện hữu, có thể áp dụng thực hiện các giải pháp theo hai cách.
Thứ nhất, các giải pháp về thay đổi yêu cầu quản lý. Ví dụ, đối với các thiết bị sử dụng năng lượng của công trình hay hệ thống thông gió điều hòa cũ đang hoạt động, nếu chưa có kế hoạch, chưa đủ nguồn lực để thay thế mới thiết bị sử dụng năng lượng, cải tạo hệ thống thông gió điều hòa không khí, thì có thể xem xét, rà soát thông qua kiểm toán năng lượng sơ bộ hoặc kiểm toán năng lượng chi tiết.
Điều này sẽ giúp đánh giá các khâu, các trang thiết bị sử dụng năng lượng chưa hiệu quả, tìm ra các tiềm năng tiết kiệm năng lượng từ hệ thống hiện hữu để có giải pháp điều chỉnh, cải thiện hiệu quả năng lượng cho phù hợp.
Tôi tin rằng để cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, chúng ta không chỉ cần tập trung vào việc nâng cấp, thay thế trang thiết bị sử dụng năng lượng mà còn cần thay đổi thói quen và hành vi của những người quản lý và sử dụng năng lượng, đặc biệt là những người đang làm việc và sinh sống trong các công trình. Việc nâng cao nhận thức và khuyến khích các hành vi tiết kiệm năng lượng sẽ góp phần quan trọng trong sử dụng năng lượng một cách hiệu quả nhất.
Một vấn đề nữa rất quan trọng là khi có kế hoạch cải tạo công trình, nâng cấp các trang thiết bị, trong đó có hệ thống thông gió điều hòa không khí…,cần có các đơn vị tư vấn kỹ thuật chuyên môn đánh giá, khảo sát về hiện trạng, nhu cầu sử dụng năng lượng cũng như lựa chọn các loại thiết bị sử dụng năng lượng, hệ thống thông gió điều hòa không khí phù hợp đưa vào công trình.
Cùng với đó nên sử dụng các công cụ mô phỏng năng lượng, thiết kế tích hợp để có thể dự báo chính xác các nhu cầu sử dụng năng lượng cho tổng thể công trình cũng như cho làm mát, từ đó lựa chọn và đưa ra phương án phù hợp nhất cho chủ đầu tư, đơn vị thi công, lắp đặt trang thiết bị.
Với những giải pháp này, chúng ta sẽ có cơ hội để sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm và hiệu quả với chi phí phù hợp nhất mà vẫn đáp ứng được tiện nghi của người sử dụng.
Tôi nhận thấy rằng việc áp dụng các giải pháp làm mát thụ động và thiết kế công trình xanh có thể giúp giảm đáng kể mức tiêu thụ năng lượng cho hệ thống làm mát, cũng như cho toàn bộ công trình. Điều này có thể được thực hiện ngay từ giai đoạn quy hoạch xây dựng, thiết kế kiến trúc, bố trí công năng, lựa chọn vật liệu, cho đến các thói quen quản lý, vận hành và hệ thống giám sát, đo kiểm. Những biện pháp này không chỉ tối ưu hóa hiệu suất năng lượng mà còn góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho cư dân.
Làm mát bền vững không phải là cắt giảm các nhu cầu làm mát mà phải hài hòa, đạt được cả hai mục tiêu, vừa sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả cho làm mát, nhưng vẫn phải đảm bảo tiện nghi, điều kiện làm việc và sinh hoạt của người sử dụng.
Theo ông, đâu là giải pháp cốt lõi để thúc đẩy phát triển công trình xanh ở Việt Nam, góp phần thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính?
– Theo tôi, trước hết, cần nghiên cứu, đề xuất ban hành các cơ chế, chính sách để thúc đẩy phát triển công trình xanh theo hướng dần dần bắt buộc áp dụng theo lộ trình một số loại hình dự án, công trình xây dựng mới hoặc cải tạo lại phải đáp ứng tiêu chí và được chứng nhận công trình xanh.
Thứ hai, nghiên cứu xây dựng và ban hành các quy định kỹ thuật, quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật liên quan đến các loại hình công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh để phục vụ cho các khâu thiết kế, thi công xây dựng, nghiệm thu, quản lý vận hành công trình cũng như việc đánh giá, chứng nhận hiệu quả năng lượng, chứng nhận xanh cho công trình.
Thứ ba, tiếp tục đẩy mạnh thực hiện việc dán nhãn năng lượng, nhãn xanh cho các sản phẩm, trang thiết bị cơ điện sử dụng năng lượng và một số loại vật liệu xây dựng.
Thứ tư, tạo điều kiện thuận lợi để các dự án công trình hiệu quả năng lượng, công trình xanh, tiếp cận được nguồn tài chính xanh, tín dụng xanh trong quá trình xây dựng mới hoặc cải tạo lại, thay thế thiết bị cơ điện trong đó có hệ thống thông gió điều hòa không khí đáp ứng yêu cầu hiệu quả năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, giảm tác động môi trường.
Thứ năm, lồng ghép, tích hợp các mục tiêu về hiệu quả năng lượng với mục tiêu bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, quản lý môi chất lạnh, giảm tác động tầng ô dôn, trách nhiệm mở rộng nhà sản xuất… để mở rộng quy mô, phạm vi các dự án, công trình và các hoạt động hỗ trợ cho các dự án, công trình hiệu quả năng lượng và xanh.
Cuối cùng, tăng cường năng lực cho các đối tượng liên quan thông qua các hoạt động tuyên truyền, phổ biến thông tin, kiến thức, đào tạo nâng cao kỹ năng, tay nghề về sử dụng năng lượng hiệu quả, bảo vệ môi trường, giảm phát thải…
Hằng Anh (thực hiện)
