Theo ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), thời gian qua, nhiều đô thị đã được đầu tư nhà máy xử lý nước thải với công suất tương đối lớn. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác còn thấp, không ít nhà máy chỉ vận hành khoảng 50% công suất thiết kế.
Nguyên nhân chủ yếu là thiếu lưu lượng đầu vào do mạng lưới thu gom chưa hoàn chỉnh, tỷ lệ đấu nối hộ gia đình còn hạn chế. Bên cạnh đó, khung thể chế, chính sách chưa theo kịp yêu cầu phát triển, đặc biệt là cơ chế giá dịch vụ thoát nước chưa bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí.
Thực tế cho thấy, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, nhu cầu đầu tư hệ thống thoát nước và xử lý nước thải ngày càng lớn, nhưng nếu không giải quyết được bài toán lưu lượng đầu vào và tài chính, các công trình đã đầu tư sẽ khó phát huy hết hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực xã hội.
Trên cơ sở đó, ông Vinh cho rằng, cần tập trung vào một số định hướng chính sách then chốt trong thời gian tới. Trước hết, cần thực hiện rõ nguyên tắc “người xả nước thải phải trả chi phí xử lý nước thải”, từng bước hoàn thiện chính sách giá, phí dịch vụ thoát nước theo lộ trình phù hợp.
Việc điều chỉnh giá cần bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí hợp lý, có lộ trình phù hợp với khả năng chi trả của người dân. Đồng thời, cần thiết kế cơ chế hỗ trợ các đối tượng chính sách, hộ nghèo và khu vực khó khăn, nhằm bảo đảm an sinh xã hội và sự đồng thuận trong quá trình triển khai.
Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính bền vững về tài chính cho hệ thống thoát nước và xử lý nước thải.
Song song đó, cần tăng cường các quy định bắt buộc và cơ chế khuyến khích đấu nối hộ gia đình vào hệ thống thu gom nước thải, gắn trách nhiệm của chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện.
Khi tỷ lệ đấu nối được nâng lên, các nhà máy xử lý nước thải mới có đủ lưu lượng đầu vào để vận hành theo công suất thiết kế, qua đó phát huy hiệu quả đầu tư và cải thiện chất lượng môi trường đô thị.
Ông Vinh cũng cho biết, Bộ Xây dựng đang phối hợp nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ, chia sẻ rủi ro nhằm khuyến khích xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư, vận hành trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải. Việc huy động nguồn lực xã hội, kết hợp với hoàn thiện thể chế, được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét trong giai đoạn tới.
“Trong bối cảnh yêu cầu phát triển đô thị xanh, bền vững ngày càng cao, việc tháo gỡ “nút thắt” về cơ chế giá và đấu nối không chỉ giúp các nhà máy xử lý nước thải vận hành hiệu quả, mà còn góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống, đáp ứng mục tiêu phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại đến năm 2030″, ông Vinh nhấn mạnh.
Kim Thoa
