Áp lực thiếu nhà tái định cư
Từng công tác tại Báo Hoa Học Trò, ông Lê Tiến Vượng, cư dân ngõ 467 đường Lĩnh Nam, phường Vĩnh Hưng đã sáng tác gần 40 bài thơ về những bất cập trên tuyến đường gắn bó nhiều năm. Giờ đây, mong ước mở rộng đường Lĩnh Nam dần thành hiện thực, ông dự định tập hợp các sáng tác thành một tập thơ ghi dấu sự đổi thay.
Khi dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng được đưa ra lấy ý kiến cộng đồng, ông Vượng chia sẻ, người dân đồng tình với chủ trương mở đường, cải thiện hạ tầng đô thị, song kiến nghị giữ lại những khu dân cư hiện hữu.
Theo ông, tại làng Nam Dư, nhiều gia đình đã sinh sống qua nhiều thế hệ, gắn bó với đình, chùa và các hoạt động cộng đồng. Nếu phải di dời, các hộ mong muốn được làm rõ phương án bố trí nơi ở mới, điều kiện sinh hoạt và khả năng duy trì sinh kế. “Chúng tôi được thông tin về quỹ nhà tái định cư, nhưng khu vực đó gần nghĩa trang nên nhiều người băn khoăn”, ông Vượng nói.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội, tổng nhu cầu tái định cư bằng căn hộ giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 22.957 căn. Trong đó, năm 2026 cần 6.524 căn; năm 2027 cần 5.415 căn; năm 2028 cần 3.932 căn; năm 2029 cần 2.657 căn và năm 2030 cần 4.429 căn.
Hiện thành phố có 204 tòa nhà tái định cư với tổng số 19.379 căn hộ, nhưng toàn bộ đã được bố trí phục vụ các dự án giai đoạn 2021-2025. Quỹ nhà chuyển tiếp có khả năng đưa vào cân đối trong giai đoạn 2026-2030 chỉ còn khoảng 708 căn hộ.
Theo phương án cân đối sơ bộ, số căn hộ chưa thể bố trí tái định cư tại thời điểm cuối năm 2026 khoảng 6.464 căn; cuối năm 2027 tăng lên 11.392 căn và cuối năm 2028 là 7.289 căn. Đây là mức thiếu hụt dự báo tại từng thời điểm, không phải số căn hộ cộng dồn.
Nhu cầu bố trí tái định cư phát sinh theo tiến độ giải phóng mặt bằng, trong khi việc bổ sung quỹ nhà phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện thủ tục đầu tư, xây dựng, nghiệm thu và bàn giao các dự án.
Nghiên cứu phát triển khu đô thị đa mục tiêu
Đây là phương án được Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đưa ra tại cuộc họp về phát triển nhà ở tái định cư giai đoạn 2026-2030 mới đây.
Lãnh đạo thành phố yêu cầu nghiên cứu phương án mua hoặc thuê nhà ở xã hội phục vụ tái định cư, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, tạo lập quỹ nhà.
Ông Luyện Văn Phương, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, qua rà soát, thành phố dự kiến có thể khai thác khoảng 22.249 căn hộ tại 64 dự án nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư, với phương án sử dụng tối đa 80% số căn hộ của mỗi dự án.
Việc lựa chọn quỹ nhà được tính toán theo tiến độ hoàn thành và vị trí dự án, ưu tiên các khu nhà nằm trong bán kính 5km, 10km và 15km tính từ khu vực giải phóng mặt bằng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, nếu các nguồn cung được bổ sung đúng tiến độ, quỹ nhà tái định cư kết hợp nhà ở xã hội có thể đáp ứng nhu cầu toàn giai đoạn vào cuối năm 2029. Tuy nhiên, trong các năm 2026-2028, nguồn nhà dự kiến hoàn thành vẫn chưa theo kịp nhu cầu. Để khắc phục, Sở Xây dựng kiến nghị đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà tái định cư đang triển khai; nghiên cứu cơ chế mua, thuê nhà ở xã hội phục vụ tái định cư, tạm cư; đồng thời huy động các doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng quỹ nhà.
Thành phố cũng nghiên cứu phát triển mô hình khu đô thị đa mục tiêu, kết hợp nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại với hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và dịch vụ thiết yếu.
Gắn với sinh kế lâu dài
Cùng với việc bổ sung quỹ nhà, Hà Nội đang nghiên cứu các phương án tái định cư phù hợp với từng địa bàn, bảo đảm hạ tầng thiết yếu và sinh kế lâu dài cho người dân.
Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Ngô Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng cho biết, địa phương đang lấy ý kiến cộng đồng về dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, quy mô khoảng 447ha. Ngay từ giai đoạn nghiên cứu, phường đã đề xuất phương án tái định cư tại chỗ và được thành phố chấp thuận. Theo ông Cường, phương án này nhằm hạn chế xáo trộn cuộc sống, giúp người dân duy trì các mối quan hệ cộng đồng, thuận lợi trong học tập, làm việc và sinh hoạt. Việc bố trí tái định cư phải gắn với đầu tư đồng bộ nhà ở, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, bảo đảm điều kiện sống tốt hơn nơi ở cũ.
Nhiều hộ dân trên địa bàn kinh doanh, buôn bán nhỏ hoặc cung cấp dịch vụ tại nhà. Vì vậy, phường đề xuất bố trí không gian thương mại, dịch vụ tại tầng một các tòa chung cư tái định cư, tạo điều kiện để người dân tiếp tục kinh doanh, duy trì thu nhập.
Tại xã Thư Lâm, việc tiếp nhận người dân tái định cư từ nội đô đặt ra yêu cầu đầu tư đồng bộ hạ tầng, bảo đảm các điều kiện sinh hoạt và sinh kế tại nơi ở mới.
Ông Lại Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND xã Thư Lâm cho biết, thành phố đang nghiên cứu phát triển khu đô thị đa mục tiêu trên địa bàn, kết hợp nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại với hệ thống trường học, trung tâm thương mại, chợ dân sinh và các công trình công cộng.
Theo ông Cường, do có sự khác biệt về điều kiện sống giữa nội đô và ngoại thành, việc bố trí tái định cư cần gắn với phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các dịch vụ thiết yếu, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, duy trì sinh kế.
Tiến Hào – Kim Thoa
