Tổ chức lại không gian phát triển sau hợp nhất
Đồ án Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm vừa trải qua bước thẩm định quan trọng. Theo báo cáo của Sở Tài chính TP.HCM, tại phiên họp ngày 12/10, 100% thành viên Hội đồng thẩm định đã bỏ phiếu thông qua đồ án, đồng thời yêu cầu cơ quan lập quy hoạch tiếp thu ý kiến, chỉnh sửa và hoàn thiện hồ sơ trước khi thực hiện các bước tiếp theo.
Quy hoạch được xây dựng trên phạm vi toàn bộ địa giới hành chính TP.HCM sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây, có diện tích khoảng 6.772,59 km². Đây là cơ sở để Thành phố tái cấu trúc không gian phát triển, tăng cường liên kết giữa các khu vực đô thị, công nghiệp, dịch vụ, cảng biển và logistics, thay vì chỉ cộng gộp các định hướng quy hoạch riêng lẻ trước đây.
Theo phương án được nghiên cứu, TP.HCM hướng đến mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, gồm 5 cực động lực tăng trưởng, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Cấu trúc này hướng tới phân bổ lại các hoạt động kinh tế, dân cư và hệ thống hạ tầng, phát huy lợi thế của từng khu vực trong tổng thể phát triển chung.
Trong đó, các không gian tài chính, thương mại và dịch vụ có thể bổ trợ cho các khu vực công nghiệp, đổi mới sáng tạo; hệ thống cảng biển, logistics kết nối với mạng lưới giao thông liên vùng; các khu vực kinh tế biển, du lịch và sinh thái được tổ chức trong mối quan hệ với trung tâm đô thị.
Việc định hình cấu trúc phát triển mới có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh TP.HCM mở rộng không gian hành chính và kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình đa cực không chỉ phụ thuộc vào việc phân định chức năng từng khu vực, mà còn ở khả năng hình thành các kết nối thực chất giữa nơi ở, việc làm, trung tâm dịch vụ và các đầu mối giao thông.
Nếu thiếu hệ thống giao thông đủ năng lực, các cực tăng trưởng khó phát huy vai trò bổ trợ, trong khi áp lực đi lại, vận tải hàng hóa và phát triển đô thị có thể tiếp tục tập trung vào một số khu vực. Vì vậy, quy hoạch hạ tầng cần đi trước một bước, đồng thời gắn với tổ chức không gian kinh tế và phân bố dân cư.
Hạ tầng giao thông giữ vai trò kết nối các cực tăng trưởng trong cấu trúc phát triển dài hạn, hệ thống giao thông được xác định là một trong những nền tảng để kết nối các khu vực và mở rộng không gian đô thị. Quy hoạch định hướng phát triển mạng lưới giao thông đa phương thức, trong đó đường sắt đô thị, giao thông công cộng và mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) giữ vai trò quan trọng.
Theo hồ sơ quy hoạch, Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành mạng lưới đường sắt đô thị vào năm 2050, nâng tỷ lệ đảm nhận vận tải hành khách công cộng lên khoảng 65%. Đây là định hướng lớn nhằm tăng năng lực vận chuyển, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và tạo điều kiện tổ chức lại không gian đô thị quanh các đầu mối giao thông công cộng.
Cùng với metro, mạng lưới đường bộ, các tuyến vành đai và hệ thống kết nối liên vùng cần được phát triển đồng bộ, bảo đảm liên thông giữa các trung tâm đô thị, khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và các đầu mối logistics. Việc kết nối với sân bay Long Thành, hệ thống cảng Cái Mép – Thị Vải và các hành lang vận tải chiến lược có ý nghĩa đối với năng lực cạnh tranh của toàn vùng.
Đối với vận tải hàng hóa, quy hoạch đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối đa phương thức, từng bước tổ chức hợp lý luồng vận tải hàng hóa và giao thông đô thị, hạn chế áp lực của xe container đối với khu vực lõi trung tâm.
Định hướng TOD cũng cần được nhìn nhận trong mối quan hệ giữa giao thông, sử dụng đất và khai thác nguồn lực phát triển. Các khu vực quanh nhà ga, đầu mối giao thông công cộng không chỉ là nơi tập trung công trình xây dựng, mà cần hình thành các trung tâm có việc làm, dịch vụ và tiện ích đô thị, góp phần giảm nhu cầu di chuyển xa và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Tuy nhiên, để các định hướng này trở thành hiện thực, quy hoạch mạng lưới phải gắn với tiến độ triển khai dự án, khả năng bố trí vốn, quỹ đất và phương án tổ chức kết nối giữa các phương thức vận tải. Việc xác định danh mục ưu tiên cần dựa trên nhu cầu thực tế, hiệu quả đầu tư và khả năng tạo ra liên kết giữa các cực tăng trưởng, tránh tình trạng phát triển hạ tầng thiếu đồng bộ.
Cân đối nguồn lực, bảo đảm tính khả thi
Bên cạnh định hướng không gian và hạ tầng, cân đối nguồn lực là vấn đề quan trọng trong quá trình hoàn thiện đồ án. Theo hồ sơ quy hoạch, dân số phục vụ tính toán phát triển của TP.HCM dự kiến khoảng 18 triệu người vào năm 2030 và 27 triệu người vào năm 2050. Tốc độ tăng trưởng GRDP được kỳ vọng duy trì ở mức tối thiểu 10%/năm qua các giai đoạn đến năm 2045, trước khi đạt khoảng 6%/năm vào năm 2050.
Với quy mô phát triển dự kiến, nhu cầu đầu tư hạ tầng kỹ thuật, giao thông, môi trường và các công trình xã hội sẽ rất lớn. Nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 được tính toán ở mức 8–8,9 triệu tỷ đồng, trong đó khu vực ngoài Nhà nước và vốn đầu tư nước ngoài được xác định chiếm tỷ trọng chủ đạo.
Quy mô vốn này đặt ra yêu cầu phải làm rõ khả năng huy động, cơ cấu nguồn lực và lộ trình triển khai từng nhóm dự án. Định hướng phát triển dài hạn cần được cụ thể hóa bằng kế hoạch đầu tư công trung hạn, cơ chế thu hút vốn tư nhân và các giải pháp khai thác nguồn lực đất đai phù hợp với quy định pháp luật.
Trong quá trình thẩm định, cơ quan chức năng yêu cầu tiếp tục rà soát, chuẩn hóa số liệu, làm rõ cơ sở của các kịch bản tăng trưởng và phương án cân đối nguồn lực. Nhu cầu vốn định hướng phải được phân định với kế hoạch tài chính – ngân sách và kế hoạch đầu tư công trung hạn, tránh xác định các mục tiêu đầu tư vượt quá khả năng cân đối hoặc tạo áp lực lớn lên ngân sách thành phố. Các dự án trọng điểm, trong đó có mạng lưới đường sắt đô thị và danh mục công trình chống ngập, cũng cần được rà soát về thứ tự ưu tiên, chi phí vận hành, bảo trì và các nghĩa vụ tài chính phát sinh.
Đối với một quy hoạch có tầm nhìn dài hạn, việc xác định mục tiêu phát triển là bước khởi đầu. Khả năng triển khai phụ thuộc vào mức độ đồng bộ giữa quy hoạch không gian, quy hoạch hạ tầng, kế hoạch sử dụng đất và phương án huy động vốn. Những dự án có vai trò kết nối các cực tăng trưởng, giải quyết điểm nghẽn giao thông và tạo động lực phát triển liên vùng cần được xem xét trong tổng thể, bảo đảm đầu tư có trọng tâm, tránh dàn trải.
Sau bước thẩm định, hồ sơ quy hoạch tiếp tục được hoàn thiện theo các ý kiến góp ý, đồng thời thực hiện các thủ tục liên quan trước khi trình HĐND TP.HCM xem xét thông qua và phê duyệt theo quy định.
Với phạm vi không gian rộng và tầm nhìn kéo dài nhiều thập niên, Quy hoạch tổng thể TP.HCM không chỉ định hình diện mạo đô thị tương lai mà còn đặt nền tảng cho việc tổ chức lại các hành lang kinh tế, mạng lưới giao thông và phân bổ nguồn lực phát triển. Yêu cầu đặt ra là chuyển hóa các định hướng chiến lược thành chương trình, dự án có lộ trình cụ thể, bảo đảm tính liên kết, khả thi và hiệu quả đầu tư.
Mỹ Lệ
