“1 trung tâm – 3 vùng – 1 đặc khu”
Nhiều năm qua, TP.HCM luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, song cũng phải đối mặt với những giới hạn về quỹ đất, áp lực dân số, ùn tắc giao thông và quá tải hạ tầng. Khi không gian phát triển được mở rộng sau sáp nhập, thành phố đứng trước cơ hội tái định hình cấu trúc phát triển thay vì tiếp tục mô hình đô thị lan tỏa từ khu vực trung tâm cũ.
Theo định hướng đang được nghiên cứu trong Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ được tổ chức theo mô hình “1 trung tâm – 3 vùng – 1 đặc khu”. Đây không đơn thuần là phân chia địa giới mà là cách bố trí lại các động lực tăng trưởng của toàn vùng đô thị.
Theo đó, vùng lõi TP.HCM tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo, giáo dục và y tế chất lượng cao. Khu vực Bình Dương được định vị là thủ phủ công nghiệp công nghệ cao và sản xuất tiên tiến.
Trong khi đó, Bà Rịa – Vũng Tàu trở thành trung tâm kinh tế biển, cảng biển quốc tế, logistics và năng lượng tái tạo. Đặc khu Côn Đảo được định hướng phát triển thành trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và văn hóa tâm linh.
Điểm mới của quy hoạch lần này là tích hợp giữa quy hoạch không gian và quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội. Các cực phát triển không còn vận hành độc lập mà được kết nối bởi hệ thống hành lang chức năng, giao thông và chuỗi giá trị kinh tế.
| Theo đơn vị tư vấn, TP.HCM được định hướng trở thành siêu đô thị có chức năng quốc gia, vùng và quốc tế, với trọng tâm là chất lượng sống, năng lực cạnh tranh kinh tế, tổ chức không gian đa cực và hệ thống hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu. Tầm nhìn đến năm 2125 xác định TP.HCM trở thành siêu đô thị toàn cầu có năng lực cạnh tranh cao, là trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu, có chất lượng sống tốt và khả năng thích ứng dài hạn trước các thách thức kinh tế, xã hội và môi trường. |
Liên kết các cực bằng hành lang phát triển
Tại hội thảo “Định hình cấu trúc không gian siêu đô thị TP.HCM trong bối cảnh mới” vừa được tổ chức, TS.KTS Phạm Ngọc Tuấn, Trưởng khoa Quy hoạch, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM đề xuất mô hình “6+1 cực chiến lược”, gồm cực trung tâm hạt nhân, cực đổi mới sáng tạo Thủ Đức – Dĩ An, cực công nghiệp – logistics Bình Dương, cực kinh tế biển Cái Mép – Thị Vải, cực sinh thái Cần Giờ – Vũng Tàu, cực di sản Côn Đảo và cực đô thị sân bay Long Thành. Các cực này được liên kết bằng những hành lang phát triển chức năng thay vì chỉ kết nối bằng giao thông đơn thuần.
Trong khi đó, TS.KTS Quentin Michaud, đại diện Boston Consulting Group (BCG), đề xuất mô hình “một siêu đô thị quốc tế” với 5 cực, 5 hành lang và 10 vùng chức năng, đồng thời dự báo TP.HCM có thể duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số nếu chuyển mạnh sang các lĩnh vực giá trị gia tăng cao như tài chính quốc tế, trí tuệ nhân tạo, sản xuất tiên tiến và logistics hiện đại.
Ở góc độ cơ quan tham mưu quy hoạch, ThS.Vũ Chí Kiên, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho rằng, cần phân biệt rõ giữa “cấu trúc không gian” và “cấu trúc phát triển”.
Theo đó, một trung tâm đô thị chưa chắc là một cực tăng trưởng, trong khi hiệu quả của siêu đô thị phụ thuộc vào khả năng liên kết chức năng giữa các cực phát triển. Bài học từ Seoul và Thượng Hải cho thấy giá trị cốt lõi không nằm ở việc tạo ra nhiều trung tâm mà ở sự chuyên môn hóa và liên kết giữa các trung tâm đó.
Cùng quan điểm, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch Ngo Viet Architects & Planners cho rằng, quy hoạch siêu đô thị TP.HCM sau hợp nhất không chỉ là một dự án phát triển đô thị mà còn là tầm nhìn chiến lược trăm năm cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.
Bài toán huy động nguồn lực
Theo định hướng quy hoạch, TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, phấn đấu nằm trong nhóm đô thị tăng trưởng nhanh của Đông Nam Á; đến năm 2045 trở thành trung tâm công nghệ và dịch vụ quan trọng của châu Á; từ năm 2075 trở đi hướng tới vị thế siêu đô thị toàn cầu dựa trên nền kinh tế đổi mới sáng tạo, môi trường sống hài hòa và bản sắc văn hóa được bảo tồn.
PGS. TS. KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM nhận định, siêu đô thị không được tạo nên chỉ bằng những dự án quy mô lớn hay các biểu tượng kiến trúc. Điều quan trọng là phải xây dựng được cấu trúc phát triển hợp lý, kết nối hiệu quả các động lực tăng trưởng, bảo tồn bản sắc và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Tại Hội thảo “Quy hoạch tổng thể TPHCM tầm nhìn 100 năm” diễn ra hồi tháng 6/2026, ông Võ Văn Minh, Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP.HCM cho biết, quy hoạch TP.HCM 100 năm phải tạo được mô hình phát triển đồng bộ về không gian và kinh tế – xã hội, huy động hiệu quả các nguồn lực, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
Ông Minh đề nghị quy hoạch nên tập trung vào 5 trụ cột đột phá gồm công nghiệp công nghệ cao, logistics gắn với cảng biển và hàng không, trung tâm tài chính quốc tế, du lịch – công nghiệp văn hóa, cùng giáo dục, y tế và khoa học công nghệ.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng Quy hoạch tổng thể TP.HCM không chỉ là yêu cầu phát triển trước mắt mà còn là nhiệm vụ chiến lược nhằm định hình mô hình tăng trưởng mới, kiến tạo không gian phát triển dài hạn.
Một trong những vấn đề then chốt là nguồn lực thực hiện quy hoạch. Với tầm nhìn kéo dài cả thế kỷ, TP.HCM không thể chỉ dựa vào ngân sách Nhà nước. Nhiều chuyên gia đề xuất khai thác giá trị tăng thêm từ đất đai, phát triển đô thị theo mô hình TOD, mở rộng hợp tác công – tư (PPP), phát hành trái phiếu xanh và xây dựng các cơ chế đặc thù cho trung tâm tài chính quốc tế Thủ Thiêm hay khu thương mại tự do Cái Mép – Cần Giờ.
Kinh nghiệm từ Hà Nội cũng được xem là tham khảo quan trọng. Thủ đô đã nhanh chóng cụ thể hóa quy hoạch 100 năm bằng việc xác định các cực phát triển, trục động lực, danh mục dự án ưu tiên và cơ chế huy động nguồn lực ngay sau khi quy hoạch được phê duyệt. Đây được xem là bài học để TP.HCM rút ngắn khoảng cách từ quy hoạch đến thực tiễn.
Tuấn Dũng
