Trong nhiều năm qua, ô nhiễm không khí đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với chất lượng sống của Thủ đô. Những ngày chỉ số chất lượng không khí ở ngưỡng xấu hay rất xấu không còn hiếm gặp. Bụi mịn, khí thải giao thông, tiếng ồn đô thị… đang trở thành lực cản đối với mục tiêu xây dựng một Thủ đô xanh, văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc.
Đáng lo ngại hơn, sự tác động của ô nhiễm không còn là câu chuyện của riêng hôm nay. Nó tích tụ âm thầm và để lại những hệ lụy dài hạn đối với sức khỏe người dân. Một đô thị có thể tăng trưởng nhanh, có thể có những tòa nhà cao tầng, những khu đô thị hiện đại, nhưng sẽ khó có thể được coi là thành phố đáng sống nếu người dân phải hít thở bầu không khí ô nhiễm mỗi ngày.
Trong bối cảnh đó, việc HĐND thành phố Hà Nội thông qua Đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1” và triển khai thí điểm từ ngày 1/7/2026 là một quyết sách có ý nghĩa quan trọng đối với hiện tại và tương lai phát triển bền vững của Thủ đô, đồng thời thể hiện rõ định hướng phát triển vì con người. Đây là lựa chọn đặt sức khỏe và chất lượng sống của người dân lên vị trí ưu tiên hàng đầu, khẳng định quan điểm nhất quán rằng tăng trưởng kinh tế không thể đánh đổi bằng môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.
Tất nhiên, mọi sự thay đổi đều không dễ dàng. Việc hình thành vùng phát thải thấp sẽ tác động đến thói quen đi lại, phương thức sử dụng phương tiện cá nhân và đòi hỏi người dân, doanh nghiệp phải có sự thích ứng nhất định. Song nếu chỉ vì ngại thay đổi mà trì hoãn hành động, cái giá mà xã hội phải trả trong tương lai sẽ lớn hơn rất nhiều.
Không ít thành phố trên thế giới từng đứng trước lựa chọn tương tự. Và thực tế cho thấy, những đô thị dám hành động sớm trong kiểm soát phát thải, phát triển giao thông xanh và cải thiện chất lượng môi trường sống đều đang trở thành những đô thị có năng lực cạnh tranh cao, thu hút đầu tư mạnh mẽ và sở hữu chất lượng sống vượt trội.
Là Thủ đô của cả nước, trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, một trong hai đầu tàu kinh tế lớn nhất cả nước, Hà Nội không chỉ có trách nhiệm phát triển cho riêng mình mà còn phải tiên phong thử nghiệm những mô hình mới. Chuyển đổi xanh, kinh tế xanh, đô thị xanh, giao thông xanh không còn là những khái niệm mang tính lựa chọn, mà đang trở thành yêu cầu tất yếu của thời đại. Xa hơn, đây là bước khởi đầu cho một cuộc tái cấu trúc không gian đô thị. Khi giao thông công cộng phát triển hơn, phương tiện sạch trở thành xu hướng phổ biến hơn, các không gian đi bộ, không gian xanh và các dịch vụ công cộng được mở rộng, diện mạo của Hà Nội sẽ từng bước thay đổi. Một thành phố bớt khói bụi hơn, ít tiếng ồn hơn, đáng sống hơn chính là nền tảng để nâng cao sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư, du khách, chuyên gia và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Nói cách khác, vùng phát thải thấp không chỉ tạo ra không khí sạch hơn mà còn mở ra cơ hội phát triển mới cho nền kinh tế đô thị.
Để đề án thành công, Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống giao thông công cộng, xây dựng các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, bảo đảm công bằng xã hội và tạo được sự đồng thuận rộng rãi trong nhân dân. Bởi chuyển đổi xanh là một quá trình mà ở đó Nhà nước và Nhân dân đồng hành, chia sẻ trách nhiệm, cùng hướng tới mục tiêu chung.
Trước mắt dù còn nhiều việc phải làm, song quyết định về vùng phát thải thấp được thông qua tại kỳ họp thứ tư của HĐND thành phố đã ghi dấu một chặng đường mới của Hà Nội với ý nghĩa đặc biệt. Đó là chặng đường thể hiện nỗ lực của một Hà Nội không bằng lòng với hiện trạng; một Hà Nội dám lựa chọn con đường phát triển khó hơn nhưng bền vững hơn; một Hà Nội đặt quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân hôm nay và các thế hệ mai sau lên hàng đầu. Khi lựa chọn không khí sạch thay cho sự tiện lợi ngắn hạn, lựa chọn phát triển xanh thay cho tăng trưởng bằng mọi giá, Hà Nội đã gửi đi một thông điệp kiến tạo vượt ra ngoài phạm vi của một đề án môi trường, vì sự phát triển bền vững của thành phố.
Minh Nguyệt
