Việt Nam đang quyết tâm và rất mạnh mẽ trong việc bảo vệ môi trường, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu hàng năm gây hậu quả nặng nề và một trong những quyết tâm đó là kiên định quan điểm ‘không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế’. Nhìn từ phạm vi hẹp thì Hà Nội cũng không nằm ngoài quan điểm này, nghĩa là Hà Nội xác định không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế, thay vào đó, Hà Nội sẽ triển khai các biện pháp mang tính toàn diện, chiến lược để giảm ô nhiễm môi trường.
Một trong những chiến lược đang được Hà Nội quyết tâm thực hiện, đó là thiết lập vùng phát thải thấp tại khu vực vùng lõi Thủ đô. Vùng phát thải thấp sẽ kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải; giảm phát thải PM2.5, NOx, CO và các chất ô nhiễm khác xuống mức an toàn; khuyến khích phương tiện xanh, năng lượng sạch, quản lý chất thải hiệu quả. Câu hỏi đặt ra, vậy Hà Nội dựa vào tiêu chí nào để phân định vùng phát thải thấp và lộ trình thực hiện ra sao?
Theo tìm hiểu, Hà Nội dựa vào 3 tiêu chí để thực hiện vùng phát thải thấp, gồm: (1) Thuộc vùng bảo vệ nghiêm ngặt và vùng hạn chế phát thải theo Quy hoạch Thủ đô 2021-2030, tầm nhìn 2050; (2) Khu vực thường xuyên ùn tắc giao thông từ mức D-F theo tiêu chuẩn TCVN 13592:2022; (3) Chỉ số chất lượng không khí (AQI) trung bình 1 năm gần nhất dưới mức trung bình theo trạm quan trắc chuẩn. Điều kiện tổ chức vùng phát thải thấp gồm khu vực có quy hoạch phát triển giao thông công cộng hoặc đủ hạ tầng đường bộ; có phương án giám sát, đánh giá mức phát thải và quá trình giảm phát thải; đáp ứng giải pháp chuyển đổi phương tiện giao thông phù hợp.
Về biện pháp áp dụng trong vùng phát thải thấp, đối với hạ tầng giao thông xanh, phát triển vận tải công cộng, xe thân thiện môi trường, không gian đi bộ, xe đạp, trạm năng lượng sạch. Phương tiện được phép: xe không phát thải, xe xanh, xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch được ưu tiên lưu thông; giám sát thông minh: Camera AI, hệ thống giám sát chất lượng không khí, phần mềm quản lý phương tiện, đường dây nóng. Đồng thời, giới hạn nghiêm ngặt: cấm xe tải trên 3.500kg, hạn chế ô tô và xe máy không đạt chuẩn khí thải, cấm xe mô tô kinh doanh trên ứng dụng vận tải. Chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh, ưu đãi thuế phí, xử lý vi phạm và tuyên truyền nâng cao nhận thức.
Về lộ trình thực hiện vùng phát thải thấp, Hà Nội triển khai từng bước đến năm 2031. Theo đó, ở giai đoạn 2026 – 2027 triển khai thí điểm tại vành đai 1 và một số phường trọng điểm để đánh giá hiệu quả (mỗi phường chọn 1 khu vực đáp ứng các tiêu chí vùng phát thải thấp). Từ 1/1/2028 sẽ áp dụng cho toàn bộ vành đai 1 và một số khu vực thuộc vành đai 2. Từ 1/1/2030 sẽ triển khai từ vành đai 3 trở vào, bao phủ phần lớn trung tâm thành phố. Từ năm 2031 trở đi, sẽ áp dụng cho tất cả các khu vực đáp ứng tiêu chí.
Đáng chú ý, vùng phát thải thấp sẽ cấm xe tải trên 3.500 kg, hạn chế ô tô và xe máy không đạt chuẩn khí thải, cấm xe mô tô kinh doanh trên ứng dụng vận tải. Với công tác giám sát thực hiện, Hà Nội sẽ triển khai giám sát vùng phát thải thấp thông qua hệ thống camera AI, hệ thống giám sát chất lượng không khí, phần mềm quản lý phương tiện, đường dây nóng…
Trong bối cảnh là một trong những thành phố có mức độ ô nhiễm không khí cao ngất ngưởng, việc Hà Nội triển khai ‘vùng phát thải thấp’ đang nhận được sự ủng hộ của giới chuyên gia môi trường, giao thông và sự đồng thuận của nhiều người dân Thủ đô bởi không ai ngoài chính người dân Thủ đô sẽ được hưởng lợi. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai có thể sẽ đối diện nhiều khó khăn, thách thức mà Hà Nội cần phải vượt qua.
Phạm Dung
