Chuyển đổi mạng lưới giao thông công cộng
Ô nhiễm không khí và ùn tắc giao thông từ lâu đã trở thành những thách thức lớn ở TP.HCM. Do đó, việc xây dựng vùng phát thải thấp và thúc đẩy chuyển đổi sang các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm cải thiện chất lượng không khí và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Thống kê cho thấy, TP.HCM có hơn 10 triệu phương tiện giao thông cá nhân, bao gồm hơn 7,6 triệu xe máy, 700.000 xe ô tô và khoảng 2 triệu xe từ những địa phương khác di chuyển vào thành phố mỗi ngày. Với quy mô dân số lớn và số lượng phương tiện cá nhân cao, giao thông là một trong những lĩnh vực có vai trò quan trọng trong quá trình giảm phát thải của TP.HCM.
Ước tính tổng lượng phát thải khí nhà kính của TP.HCM lên tới hơn 60 triệu tấn CO₂ mỗi năm, chiếm gần 23% tổng phát thải cả nước. Riêng ngành giao thông vận tải phát thải hơn 13 triệu tấn khí carbonic (CO₂), chiếm tỷ trọng lớn thứ hai, chỉ sau hoạt động công nghiệp.
Những năm gần đây, TP.HCM có sự chuyển đổi mạnh mẽ phương tiện giao thông sang điện. Trên các nẻo đường, xe máy điện, ô tô điện và xe buýt điện xuất hiện ngày càng phổ biến, cho thấy giao thông xanh đang dần trở thành một xu hướng rõ nét trong quá trình phát triển đô thị.
Đồng thời, thành phố cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi hệ thống xe buýt sang sử dụng điện, năng lượng xanh, xem đây là một trong những giải pháp quan trọng để giảm phát thải từ hoạt động vận tải hành khách công cộng.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, việc chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng điện, năng lượng xanh đã có sự chuyển biến rõ rệt. Tính đến hết quý 2/2026, trên địa bàn thành phố có 1.649 xe buýt sử dụng điện hoặc năng lượng xanh thân thiện môi trường, chiếm 67,8% toàn hệ thống.
Trong khi đó, xe taxi điện có 17.375/19.061, đạt trên 91%; số lượng xe máy điện để vận chuyển hành khách đạt là 25.021/88.742 xe (chiếm 29%); đã triển khai khoảng 500 xe đạp điện công cộng.
Một yếu tố đáng chú ý khác là sự thay đổi dần trong hành vi người tiêu dùng. Theo ghi nhận từ cơ quan quản lý, xu hướng người dân chủ động chuyển sang sử dụng xe điện đang gia tăng, dù chưa đạt quy mô lớn.
Đây là tín hiệu quan trọng, bởi chuyển đổi năng lượng trong giao thông không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà cần sự tham gia tự nguyện của thị trường.
Khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông xanh
Nhằm “xanh hóa” ngành giao thông vận tải, chính quyền TP.HCM đã ban hành nhiều kế hoạch cụ thể để triển khai Quyết định 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 22/7/2022 về Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí các-bon và khí metan của ngành giao thông vận tải.
Theo lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh của ngành giao thông vận tải, mục tiêu đến năm 2030, TP.HCM phấn đấu 50% xe buýt sử dụng điện hoặc năng lượng sạch. Đến năm 2050, 100% phương tiện giao thông cơ giới đường bộ và xe máy thi công tham gia giao thông sẽ chuyển đổi sang sử dụng điện, năng lượng xanh. Đây cũng là định hướng TP.HCM đang từng bước cụ thể hóa trong quá trình xây dựng hệ thống giao thông xanh.
Đặc biệt, nhằm khuyến khích người dân hạn chế xe cá nhân và sử dụng vận tải công cộng, từ ngày 1/7, TP.HCM chính thức triển khai chương trình hỗ trợ 100% giá vé trên toàn bộ 134 tuyến xe buýt. Sau hơn một tháng triển khai, có gần 12 triệu lượt hành khách đã sử dụng xe buýt làm phương tiện đi lại, tăng khoảng 44% so với cùng kỳ. Con số này cho thấy giao thông công cộng đang dần trở thành lựa chọn của nhiều người dân.
Ông Lê Hoàn – Phó giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, chính sách miễn vé xe buýt đang tạo chuyển biến tích cực trong việc thu hút người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng, góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường.
Thời gian tới, Sở Xây dựng TP.HCM tiếp tục phối hợp để hoàn thiện cơ chế, chính sách và các đề án phục vụ chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải. Hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TP.HCM, trong đó ưu tiên nghiên cứu lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng điện, năng lượng xanh đối với các loại hình vận tải hành khách, vận tải hàng hóa, phương tiện cá nhân.
Thí điểm vùng phát thải thấp
Mới đây, UBND TP.HCM đã yêu cầu Sở Xây dựng nghiên cứu triển khai thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực trung tâm (nơi dự kiến hình thành vùng LEZ) trên phạm vi nhỏ trước, đánh giá hiệu quả và rút kinh nghiệm, sau đó mới mở rộng ra toàn vùng.
Bên cạnh việc điều chỉnh phạm vi triển khai LEZ, UBND TP.HCM cũng yêu cầu các cơ quan nhà nước phải tiên phong trong quá trình chuyển đổi giao thông xanh. Theo đó, xe ô tô, xe mô tô công vụ cùng phương tiện cá nhân của cán bộ, công chức, viên chức cần được đẩy nhanh lộ trình chuyển sang sử dụng điện hoặc năng lượng xanh.
Ngoài ra, UBND TP.HCM yêu cầu Sở Xây dựng nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia phát triển về chuyển đổi phương tiện sang sử dụng điện và năng lượng xanh, từ đó làm rõ tính tất yếu của quá trình chuyển đổi giao thông xanh đối với sự phát triển bền vững của thành phố.
Trước đó, phương án được nghiên cứu đề xuất triển khai vùng phát thải thấp trên toàn bộ khu vực bên trong Vành đai 2 TP.HCM. Cụ thể, vùng LEZ sẽ bao phủ khu vực giới hạn bởi các tuyến đường: Đỗ Mười – Lê Đức Anh – Lê Khả Phiêu (quốc lộ 1 cũ) – Nguyễn Văn Linh – cầu Phú Mỹ – Võ Chí Công – Nguyễn Thị Định – Đồng Văn Cống – Mai Chí Thọ – Võ Nguyên Giáp – Xa lộ Hà Nội. Đây cũng là khu vực hiện đang hạn chế xe tải trọng lớn và xe khách giường nằm vào nội đô theo khung giờ.
Thục Vy – Lê Bình
