Ý tưởng xây dựng
Năm 1990, cựu Thủ tướng Mahathir Mohamad khởi xướng ý tưởng xây dựng Putrajaya, thủ đô hành chính mới của Malaysia như một thành phố thông minh, hiện đại và thân thiện với môi trường, thể hiện bản sắc Mã Lai.
Khu vực được chọn là điền trang trồng cọ dầu Perang Besar diện tích 4.931 ha ở Selangor cách Kuala Lumpur 25km về phía nam. Năm 1993, chính phủ đã mua lại điền trang với giá 700 triệu ringgit, năm 1995 bắt đầu triển khai dự án. Lễ động thổ diễn ra ngày 19/9/1996. Chưa đầy ba năm sau, văn phòng thủ tướng mới đã đi vào hoạt động.
Putrajaya mang tên vị thủ tướng đầu tiên của Malaysia Tunku Abdul Rahman Putra Al-Haj (1903-1990 với “putra” nghĩa là hoàng tử và “jaya” nghĩa là thành công trong tiếng Malay.
Putrajaya được phân vùng gồm khu vực văn phòng chính phủ, khu dân cư, khu thương mại và giải trí. Quy hoạch đô thị ưu tiên các lối đi bộ, làn đường dành cho xe đạp và hệ thống giao thông công cộng hiệu quả nhằm đảm bảo tính kết nối và khả năng tiếp cận. Các yếu tố thiên nhiên như công viên, hồ nước và khu vườn thực vật được tích hợp vào cảnh quan đô thị (xem bảng cơ cấu sử dụng đất kèm theo).
Chính phủ Malaysia đã chi cho dự án Putrajaya khoảng 8,1 tỷ USD. Đơn vị chủ trì quy hoạch và phát triển là Perbadanan Putrajaya (PjC), cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm quản lý, điều phối và phát triển Putrajaya.
Những hạng mục công trình chính của Putrajaya gồm có:
- Perdana Putra (văn phòng thủ tướng): Tòa nhà hành chính trung tâm với mái vòm màu xanh lá cây đặc trưng, là biểu tượng của Putrajaya.
- Nhà thờ Hồi giáo Putra: Một trong những nhà thờ Hồi giáo lớn nhất Malaysia, nổi bật với mái vòm màu hồng ngọc và kiến trúc tinh xảo.
- Cầu Seri Wawasan: Cầu dây văng hiện đại với thiết kế độc đáo, trở thành một biểu tượng kiến trúc của thành phố.
- Cầu Putra: Cầu chính kết nối các khu vực trong Putrajaya.
- Dataran Putra (Quảng trường Putra): Quảng trường lớn bao quanh bởi các tòa nhà chính phủ, là nơi diễn ra nhiều sự kiện quan trọng.
Từ “Thành phố vườn thông minh”…
Việc xây dựng hoàn thiện cơ sở hạ tầng Putrajaya được tổ chức song song với triển khai các hoạt động từ mô hình “Thành phố vườn thông minh” (Intelligent Garden City) chuyển thành “Đô thị số hóa hiện đại” theo bản Quy hoạch thành phố thông minh Putrajaya (Putrajaya Smart City Blueprint).
Putrajaya là thành phố đầu tiên tại Malaysia triển khai cơ sở hạ tầng IoT do chính quyền vận hành. Hệ thống này hỗ trợ các ứng dụng như đèn đường thông minh, giám sát môi trường, và quản lý giao thông, giảm chi phí vận hành. Trung tâm Điều hành Tích hợp (Putrajaya Command Centre) sử dụng AI và phân tích dữ liệu lớn để giám sát các hoạt động đô thị, từ giao thông đến quản lý chất thải, đảm bảo ra quyết định dựa trên dữ liệu thời gian thực. Các sáng kiến ứng dụng công nghệ trong đô thị số gồm có:
- Nhà ở và Môi trường thông minh – tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo, giảm phát thải carbon.
- Dịch vụ chính phủ thông minh – cải thiện hiệu quả dịch vụ công, tăng tính minh bạch và tương tác.
- Hạ tầng & Tiện ích thông minh – nâng cấp cơ sở hạ tầng với công nghệ quản lý số hóa.
- Giao thông & Di chuyển thông minh – giải pháp quản lý giao thông thời gian thực, nâng cao hiệu quả và khả năng tiếp cận.
Đến “Thành phố xanh”
Putrajaya được biết đến với danh hiệu “Thành phố vườn thông minh” (City in a Garden) nơi thiên nhiên đóng vai trò quan trọng trong quy hoạch và thiết kế. Nơi đây thể hiện tầm nhìn chiến lược bảo tồn thiên nhiên song hành với phát triển đô thị hiện đại.
Putrajaya dành 38% diện tích cho không gian xanh gồm công viên, vườn cây và các khu vực cây xanh ven hồ.
Hồ Putrajaya là hồ nhân tạo rộng 600ha đóng vai trò điều hòa khí hậu, cung cấp nước và là nơi sinh sống của nhiều loài chim, cá; hấp thụ carbon và địa điểm hoạt động thể thao như đua thuyền F1 và chèo thuyền châu Á.
Vườn Thực vật Putrajaya rộng 92ha. Đây là một trong những vườn bách thảo lớn nhất Malaysia, với bộ sưu tập thực vật phong phú giữ vai trò như “bảo tàng sống” của thực vật nhiệt đới, giới thiệu hơn 750 loài từ bản địa Malaysia đến các loài ngoại lai trên khắp thế giới.
Putrajaya Botanical Garden là mô hình đa chức năng tích hợp nhiều hoạt động da dạng như địa điểm giáo dục trực quan, tổ chức các chương trình tham quan tự nhiên; là trung tâm nghiên cứu, phục hồi các loài quý, nguy cấp với định hướng quốc gia. Vườn thực vật được coi là một phần cơ chế bảo tồn ngoài tự nhiên, hỗ trợ thực hiện chiến lược quốc tế Global Strategy for Plant Conservation (GSPC).
Vườn được chia thành nhiều khu vực theo chủ đề, mỗi khu vực được thiết kế để giới thiệu các loài thực vật đặc trưng và hệ sinh thái khác nhau:
– Vườn Malaysia: Trưng bày các loài cây bản địa của Malaysia như cọ dầu, cao su và các loài cây gỗ quý như meranti và chengal.
– Vườn nhiệt đới: Tái hiện các hệ sinh thái nhiệt đới với các loài cây như lan rừng, cây dương xỉ, xoài, sầu riêng.
– Vườn châu Phi: Giới thiệu các loài cây từ châu Phi như baobab và các loại cây sa mạc.
– Vườn châu Á: Trưng bày các loài thực vật từ các nước châu Á khác như tre, hoa anh đào, cây phong Nhật Bản.
– Khu vực hồ và đầm lầy (Taman Wetland): Diện tích khoảng 200ha xây dựng từ năm 1997 giúp xử lý nước từ hồ Putrajaya, đồng thời bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên. Nơi này bảo tồn các loài thực vật và động vật đặc trưng của hệ sinh thái đất ngập nước như cò, diệc, chim nước và các loài thực vật thủy sinh.
– Khu vực nghiên cứu và giáo dục: Bao gồm trung tâm nghiên cứu thực vật, thư viện, và các khu vực tổ chức hội thảo về bảo tồn thiên nhiên.
Putrajaya ban hành nhiều luật và quy định tập trung vào bảo vệ thiên nhiên, động thực vật cấm săn bắt, khai thác, hoặc phá hoại động thực vật, kiểm soát rác thải, bảo vệ hệ sinh thái đất ngập nước. Những quy định này được quản lý bởi Perbadanan Putrajaya và tuân theo các Luật Môi trường quốc gia của Malaysia. Thí dụ như:
– Nghiêm cấm săn bắt, bẫy, hoặc hái bất kỳ loài động thực vật nào trong khu vực đầm lầy và Vườn Thực vật.
– Hạn chế xâm phạm sinh cảnh: Du khách chỉ được phép đi trên các lối mòn được chỉ định để tránh làm hư hại thảm thực vật hoặc quấy rầy động vật. Du khách không được phép hái hoa, lá, hoặc bất kỳ bộ phận nào của cây trong vườn. Các loài thực vật quý hiếm được bảo vệ nghiêm ngặt để phục vụ nghiên cứu và giáo dục.
– Kiểm soát rác thải: Du khách phải bỏ rác đúng nơi quy định để bảo vệ chất lượng nước và môi trường sống của động vật.
– Các tour tham quan đầm lầy (như đi bộ hoặc chèo thuyền) được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo không ảnh hưởng đến hệ sinh thái.
Nhờ chính sách bảo tồn và phát triển không gian xanh, Putrajaya đã trở thành môi trường sống cho nhiều loài động vật hoang dã, đặc biệt là các loài chim di cư.
Từ năm 2013, tập đoàn Putrajaya – cơ quan quản lý và phát triển đô thị chính thức của thành phố hành chính liên bang Putrajaya đưa ra chiến lược Putrajaya Green City 2025 hướng tới “Thành phố xanh – PGC2025”.
Năm 2023, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) thông qua Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF) trao cho Putrajaya giải thưởng Thành phố Du lịch Sạch ASEAN.
Putrajaya là thành phố carbon thấp (Low Carbon Putrajaya) giảm cường độ phát thải khí nhà kính (GHG) đến 60% so với mức “Business as Usual” năm 2025. Putrajaya phát triển mạng lưới 300km đường đi bộ và lối đi xe đạp, góp phần thúc đẩy thói quen đi bộ và đạp xe xanh trong cộng đồng. Hệ thống điện năng lượng mặt trời tích hợp (BIPV) đã được lắp đặt tại 24 toà nhà công vụ…
| Putrajaya có sự tham gia của các kiến trúc sư hàng đầu trong và ngoài Malaysia như: – Hijjas Kasturi: Người sáng lập Hijjas Architects & Planners, ông đảm nhận nhiều dự án lớn ở Putrajaya, bao gồm PICC và Đại học Heriot-Watt Malaysia. – Nik Mohammed: Thiết kế nhà thờ Hồi giáo Putra có tháp cao 116m và sức chứa 15.000 tín đồ. – Kisho Kurokawa: Kiến trúc sư Nhật Bản thiết kế cầu Seri Wawasan. – AR Ahmad Rozi A Wahab: Thiết kế Cung điện Tư pháp, kết hợp các yếu tố văn hóa Hồi giáo với phong cách quốc tế. – Dato’ Hajeedar Abdul Majid thuộc công ty Arkitek Jurubena Bertiga, phụ trách tòa nhà Perdana Putra, văn phòng Thủ tướng Malaysia. |
Lê Ngọc Hân
