Mô hình Trung tâm dịch vụ tài chính hàng không do Nhóm nghiên cứu của TS Huỳnh Hồ Đại Nghĩa – Chuyên gia Chính sách công, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh và ông Tyler B. McElhaney – Country Head – Việt Nam – Apex Group đề xuất cho Đồng Nai là một mô hình khá mới và cần có cơ chế để vận hành.
Mô hình dịch vụ tài chính gồm chuỗi cung ứng và kinh tế sân bay hàng đầu của Việt Nam, vận hành như một nút dịch vụ tài chính chuyên biệt hỗ trợ và kết nối với kiến trúc Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) trước hết phải vận hành trong khuôn khổ pháp lý hiện hành của Việt Nam. Đây vừa là điểm mạnh, vừa là giới hạn.
Đề xuất này không đòi hỏi phải tạo ra một cơ chế pháp lý hoàn toàn mới hay đòi hỏi quyền tự chủ điều tiết. Nhưng mô hình này cũng không thể được triển khai chỉ bằng quyết định của cấp tỉnh.
Từ đô thị hạ tầng sang đô thị dịch vụ tài chính: Cần 5 chuyển biến về cấu trúc
Theo quy định hiện hành, việc cấp phép của Ngân hàng Nhà nước chi phối tài trợ thương mại, dịch vụ ngoại hối và quản trị ngân quỹ, Bộ Tài chính giám sát lĩnh vực bảo hiểm. Khu vực thương mại tự do (FTZ) nếu được phê duyệt, sẽ tạo ra một môi trường điều tiết ưu đãi hơn trong phạm vi không gian của nó, nhưng phân khu tài chính – dịch vụ bên trong FTZ sẽ vẫn cần có hướng dẫn cụ thể từ cơ quan quản lý trung ương về việc những hoạt động nào được phép thực hiện, với điều kiện nào.
Mô hình phù hợp nhất cho Đồng Nai chính là đặt nút tài chính chuyên biệt này vào trong chính kiến trúc tài chính quốc gia mà Trung ương đã quyết định xây dựng. Nếu được thiết kế đúng, nút dịch vụ tài chính chuyên biệt sẽ tạo ra năm chuyển biến cấu trúc cho Đồng Nai.
Thứ nhất: Giúp Đồng Nai giữ lại phần lớn hơn của giá trị tài chính do các dòng hàng đi qua địa phương tạo ra.
Khoảng cách giữa một thành phố công nghiệp xử lý hàng hóa và một thành phố vừa xử lý hàng hóa vừa tài trợ, bảo hiểm và điều phối các giao dịch quanh hàng hóa là rất lớn. Những thành phố đóng được khoảng cách này thường tạo ra mức giá trị gia tăng trên đầu người cao hơn đáng kể từ cùng một hoạt động vật lý.
Thứ hai: Làm sâu thêm giá trị kinh tế của Long Thành và khu FTZ đang được đề xuất.
Hạ tầng vật lý khi đi kèm hạ tầng tài chính sẽ thu hút một lớp nhà đầu tư và nhà vận hành khác với hạ tầng vật lý đứng một mình. Các doanh nghiệp logistics hàng hóa, nhà vận hành kho vận bên thứ ba và nhà sản xuất công nghệ cao đều hưởng lợi từ việc có thể tiếp cận tài trợ thương mại, bảo hiểm và dịch vụ tuân thủ ngay tại nơi họ hoạt động. Sự hiện diện của các dịch vụ này là một yếu tố trong lựa chọn địa điểm đầu tư.
Thứ ba: Tăng vị thế của Đồng Nai trong thu hút FDI chất lượng cao.
Các nhà đầu tư trong sản xuất xanh, kỹ thuật chính xác và dược phẩm ngày càng cần sự bảo đảm rằng các dịch vụ tài chính họ cần có mặt đủ gần khu sản xuất, vận chuyển. Một nút dịch vụ tài chính chức năng sẽ làm giảm “ma sát” cho đúng những nhóm FDI mà Việt Nam hiện đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút.
Thứ tư: Cung cấp cơ chế tài chính cho chiến lược hydrogen và công nghiệp xanh của Đồng Nai.
Chính quyền tỉnh đã xác lập cam kết đối với phát triển công nghiệp carbon thấp. Nếu thiếu công cụ tài chính, cam kết đó sẽ khó đi xa hơn mức định hướng. Tài chính chuyển đổi xanh, tín dụng liên kết bền vững và hỗ trợ tuân thủ Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) là những công cụ biến chiến lược thành dòng vốn thực tế.
Thứ năm: Giúp Đồng Nai xác lập bản sắc của một thành phố trực thuộc Trung ương biết điều phối và giữ lại giá trị, thay vì chỉ tiếp nhận hạ tầng. Đây là điều quan trọng nhất.
Một thành phố có sân bay lớn, cảng lớn và khu công nghiệp dày đặc là điều ấn tượng. Nhưng một thành phố đồng thời tài trợ cho các dòng hàng qua những tài sản đó, bảo hiểm cho hàng hóa đi qua đó, và hỗ trợ các doanh nghiệp vận hành trong hệ sinh thái đó là một loại chủ thể kinh tế hoàn toàn khác. Đó là bước chuyển mà Đồng Nai đang có cơ hội thực hiện.
4 chương trình cần hành động
Nhóm nghiên cứu cũng kiến nghị, có bốn việc Đồng Nai nên bắt đầu ngay từ bây giờ, trước khi FTZ Long Thành – Phước An được phê duyệt và trước khi sân bay đi vào vận hành đầy đủ.
Việc thứ nhất: Đồng Nai cần sớm làm việc với với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Hội đồng điều hành IFC về ý tưởng phân khu tài chính – thương mại – dịch vụ trong FTZ Long Thành – Phước An.
Đồng thời, nhóm nghiên cứu cũng đưa ra ba kiến nghị cụ thể mà Đồng Nai nên xác định cho buổi làm việc này:
Kiến nghị thứ nhất: Một phân khu tài chính – thương mại – dịch vụ được xác định rõ trong FTZ, với lộ trình cấp phép minh bạch cho các tổ chức cung cấp tài trợ thương mại, bảo hiểm và dịch vụ ngân quỹ.
Kiến nghị thứ hai: Hướng dẫn về chuẩn tài trợ bằng chứng từ kho, đủ để các nhà vận hành logistics và đối tác ngân hàng của họ phát triển sản phẩm này ở quy mô thương mại.
Kiến nghị thứ ba: Đưa nhu cầu về tài chính xanh và tài chính chuyển đổi của Đồng Nai vào trong khung tài chính xanh của VIFC, qua đó tạo ra kết nối trực tiếp giữa kiến trúc IFC quốc gia và chương trình chuyển đổi công nghiệp của Đồng Nai.
Việc thứ hai: Khảo sát thị trường với các định chế tài chính đã có mặt tại Thành phố Đồng Nai và TP. Hồ Chí Minh. Cần hỏi trực tiếp các ngân hàng, doanh nghiệp bảo hiểm và đơn vị cung cấp logistics finance rằng họ có sẵn sàng đặt các bộ phận chuyên trách tại Đồng Nai hay không nếu khuôn khổ hỗ trợ được thiết lập. Cuộc khảo sát này sẽ hoặc xác nhận giả định về cầu thị trường, hoặc chỉ ra những điều kiện bổ sung cần phải tạo ra.
Việc thứ ba: Phối hợp sớm với cơ quan điều hành VIFC-HCMC. Mô hình của Đồng Nai chỉ có thể vận hành trơn tru về mặt thể chế nếu TP.Hồ Chí Minh nhìn thấy nó như một cấu phần bổ trợ chứ không phải một “đối thủ cạnh tranh”.
Một cuộc trao đổi sớm với TP.Hồ Chí Minh về cách một nút dịch vụ tài chính tại Đồng Nai có thể kết nối và hỗ trợ cho hệ sinh thái VIFC là bước đi hợp lý về chiến lược và nhiều khả năng sẽ giảm đáng kể “ma sát” với các nhà hoạch định chính sách ở cấp quốc gia.
Cụm dịch vụ tài chính này cần có một hình thức thể chế rõ ràng: là một phân khu chuyên biệt trong FTZ với ban quản lý riêng, là một cơ quan xúc tiến dịch vụ tài chính cấp thành phố, hay là một mô hình khác.
Hình thức thể chế sẽ quyết định Đồng Nai cần xin cơ chế gì và cần xây dựng năng lực quản trị gì. Quyết định này không thể bị trì hoãn cho đến sau khi FTZ được phê duyệt.
Đồng Nai không nên theo đuổi vị thế của một “trung tâm tài chính” theo nghĩa hình thức. Điều Đồng Nai cần theo đuổi lúc này là mức độ liên quan và vai trò thực chất trong hệ thống tài chính của nền kinh tế quốc gia.
Và bài toán về chiến lược phát triển để Đồng Nai bứt tốc ở đây không nằm ở thuật ngữ trung tâm tài chính, mà ở việc Đồng Nai có muốn đi từ một thành phố chỉ tiếp nhận hạ tầng lớn sang một thành phố điều phối và giữ lại giá trị do những hạ tầng đó tạo ra hay không. “Nút dịch vụ tài chính chuyên biệt” nếu được thiết kế đúng và triển khai theo đúng trình tự sẽ giúp Đồng Nai thực hiện bước chuyển đó.
Nguyệt Hà
