Gỗ là vật liệu xanh
Ông Võ Quang Hà, Chủ tịch Hội Gỗ xây dựng TP.HCM nhận định, những năm gần đây, ngành Xây dựng đang đứng trước những áp lực ngày càng rõ rệt liên quan đến giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững.
Trong bối cảnh đó, vật liệu xây dựng đang trở thành một yếu tố mang tính chiến lược, có ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ vòng đời công trình. Xu hướng chuyển đổi vật liệu đang diễn ra trên nhiều cấp độ, từ chính sách, sản xuất đến thiết kế và thi công.
Đối với vật liệu gỗ, các yêu cầu không chỉ dừng lại ở hiệu năng kỹ thuật, mà còn liên quan đến tính hợp pháp, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ bền vững của nguyên liệu. Việc thúc đẩy sử dụng gỗ rừng trồng, gỗ có chứng chỉ và các vật liệu thay thế đang trở thành một hướng đi quan trọng trong bối cảnh hiện nay.
Hội Gỗ xây dựng TP.HCM với vai trò là tổ chức kết nối các bên trong lĩnh vực gỗ kết cấu và xây dựng, tập trung thúc đẩy đối thoại, chia sẻ thông tin và góp phần hình thành các cách tiếp cận phù hợp với điều kiện Việt Nam.
“Trong định hướng đó, Forest Talk & Link được xây dựng như một nền tảng đối thoại mở, nhằm kết nối các bên trong toàn bộ chuỗi giá trị – từ cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp đến giới kiến trúc và thiết kế, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn triển khai”, ông Võ Quang Hà cho biết.
Chia sẻ tại chương trình, TS Nguyễn Thị Thu Trang, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI cho biết, xu hướng “xanh hóa” không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với doanh nghiệp nếu muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hiện nhiều quốc gia đang siết chặt quy định đối với vật liệu xây dựng, tập trung vào ba tiêu chí chính gồm giảm phát thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và đảm bảo chuỗi cung ứng hợp pháp, có thể truy xuất nguồn gốc. Bản thân người tiêu dùng cũng ưu tiên các sản phẩm thân thiện môi trường, tốt cho sức khỏe, đồng thời tối ưu chi phí và phù hợp với lối sống bền vững.
Sau khi phân tích chính sách xanh điển hình, nhất là Thỏa thuận xanh châu Âu (EGD), bà Trang cho rằng, vật liệu gỗ mới như Glulam, CLT, MPP, DLT, NLT, gỗ composite, siêu gỗ… có nhiều lợi thế nhờ khả năng giảm phát thải, dễ truy xuất nguồn gốc và có thể thay thế các vật liệu truyền thống như thép, xi măng…
“Vật liệu gỗ mới rất tự nhiên mà không lạm dụng tự nhiên. Gỗ là vật liệu xanh, vật liệu đi vào tương lai mà không để lại dấu chân carbon; tối ưu công năng mà tiết kiệm năng lượng”, bà Trang nhận định.
Theo bà Trang, nhằm đáp ứng yêu cầu xanh của thị trường, bên cạnh sự chuyển động về chính sách, cần có sự chuyển động trong nhận thức về sử dụng vật liệu mới với sự tham gia của nhiều chủ thể, từ kiến trúc sư, doanh nghiệp đến cơ quan quản lý, thông qua các kênh như truyền thông, đào tạo và hội thảo chuyên ngành.
Bên cạnh đó, cần có sự chuyển động trong chuỗi cung ứng bảo đảm vật liệu gỗ xây dựng xanh hơn; vật liệu xây dựng xanh hơn; bất động sản, công trình xanh hơn. Việc “xanh hóa” toàn bộ chuỗi cung ứng cần sự chung tay của đầy đủ ba yếu tố then chốt là con người, công nghệ và chính sách.
Gỗ kỹ thuật – một hướng tiếp cận mới
Ở góc độ thiết kế và xây dựng, KTS Tạ Đức Quang, Tổng giám đốc ConsMedia cho rằng, ngành xây dựng hiện chiếm tới 37% lượng phát thải toàn cầu, trong đó vật liệu truyền thống như thép và bê tông đóng góp đáng kể.
Gỗ kỹ thuật, đặc biệt là mass timber, được xem là một trong những hướng tiếp cận mới. Bởi vật liệu này giúp giảm khoảng 40% lượng phát thải so với vật liệu truyền thống, đồng thời đóng vai trò như “bể chứa carbon” với khả năng lưu trữ hơn 900 kg CO2/m3 gỗ.
Ngoài yếu tố môi trường, vật liệu này còn lợi thế về kỹ thuật và thi công, như giảm tới 80% trọng lượng kết cấu, rút ngắn thời gian thi công khoảng 20% và có thể giúp giảm chi phí đầu tư khoảng 10% so với các phương pháp truyền thống.
Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc ứng dụng những vật liệu mới còn hạn chế. Tỷ lệ sử dụng gỗ kỹ thuật trong xây dựng gần như chưa có. Một số ít công trình áp dụng mass timber đều phải nhập khẩu cấu kiện.
Nguyên nhân là do hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cho vật liệu này chưa hoàn thiện, nhất là trong các quy định liên quan đến phòng cháy chữa cháy và kết cấu; thiếu công cụ đánh giá hiệu quả kinh tế dài hạn, khiến chủ đầu tư chủ yếu quan tâm đến chi phí ban đầu thay vì chi phí vòng đời công trình. Kinh nghiệm thực tiễn trong xử lý kỹ thuật, như liên kết vật liệu hay kiểm soát độ ẩm đối với gỗ kỹ thuật còn hạn chế.
Theo ông Quang, quá trình chuyển dịch vật liệu trong ngành Xây dựng không chỉ phụ thuộc vào công nghệ, mà còn đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy thiết kế, từ giai đoạn bản vẽ đến triển khai thực tế trên công trường.
Do vậy, ông Quang đề xuất tháo gỡ một số điểm nghẽn. Về hành lang kỹ thuật, cần hình hành tiêu chuẩn quốc tế và định nghĩa lại khả năng phòng cháy chữa cháy cho gỗ kỹ thuật. Cần đưa tư vấn kết cấu gỗ và nhà máy sản xuất vào ngay từ giai đoạn ý tưởng thiết kế công trình và thiết lập các bộ thư viện BIM chuẩn cho hệ gỗ kỹ thuật.
Minh chứng hiệu quả kinh tế xanh của gỗ kỹ thuật như phân tích vòng đời sản phẩm (LCA) giúp các chủ đầu tư tiếp cận tín dụng xanh, cũng như thực hiện báo cáo tổng chi phí chứng minh giá trị chiến lược của gỗ kỹ thuật.
Trong đào tạo nhân lực, cần cập nhật giáo trình đại học cũng như hình thành hệ thống chứng chỉ chuyên môn đối với gỗ kỹ thuật. Xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, liên kết thiết kế sản xuất trong lĩnh vực gỗ kỹ thuật; thực hiện thí điểm các công trình công cộng với sự đồng hành của Chính phủ…
Ngành gỗ cần chuyển dịch từ gia công sang thiết kế sáng tạo
Phân tích xu hướng phát triển của ngành gỗ nội thất, ông Nguyễn Minh Cương, Tổng giám đốc Công ty Gỗ Minh Long cho biết, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu sản phẩm gỗ lớn trên thế giới, tuy nhiên ngành vẫn chủ yếu tập trung vào gia công với giá trị gia tăng chưa cao.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn. Để duy trì và phát triển vị thế, ông Cương nhấn mạnh: Ngành gỗ cần chuyển dịch từ gia công sang thiết kế sáng tạo, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Một hướng đi quan trọng là đầu tư vào công nghệ chế biến, phát triển sản phẩm mới và gắn với yếu tố bền vững.
Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển mình theo hướng này, không chỉ sản xuất mà còn chú trọng thiết kế, tạo ra các sản phẩm phù hợp với điều kiện khí hậu và mang dấu ấn riêng.
Tại chương trình, trong phần tọa đàm, các chuyên gia làm rõ hơn việc về ứng dụng gỗ kỹ thuật trong công trình xây dựng. Câu chuyện không chỉ dừng lại ở yếu tố kỹ thuật hay thẩm mỹ, mà còn liên quan đến nguồn gốc nguyên liệu, tính hợp pháp, khả năng truy xuất và mức độ thân thiện với môi trường.
Việc thúc đẩy sử dụng gỗ rừng trồng, gỗ có chứng chỉ bền vững (như FSC, PEFC) và các vật liệu thay thế gỗ tự nhiên đang được xem là một hướng đi quan trọng nhằm góp phần thúc đẩy sử dụng nguồn nguyên liệu hợp pháp, có truy xuất và bền vững trong ngành kiến trúc và nội thất.
Chuyển đổi vật liệu không còn là câu chuyện của riêng thiết kế hay sản xuất, mà đang trở thành một vấn đề xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị ngành kiến trúc và nội thất, từ hoạch định chính sách, lựa chọn vật liệu đến ứng dụng trong công trình.
Tâm Vũ
