Dự án Khu trung tâm sân trong (Central Courtyard Precinct) không chỉ là bước ngoặt trong quy hoạch trường đại học mà còn là minh chứng cho triết lý học tập gắn liền với trải nghiệm sống.
| Địa điểm: Macquarie Park, NSW 2109, Australia Thiết kế: Architectus (Kiến trúc), ASPECT Studios (Cảnh quan), Arup (Kỹ thuật) Thi công: FDC Building Quản lý dự án: Capital Insight Kỹ thuật phụ trợ: SCP Consulting, Phil Goodwin (Water Feature), GJ’s Landscape Quy mô: 35.000 mét vuông Thời gian: 2019-2021 Giải thưởng: Landezine International Landscape Award 2022; MBA NSW 2021 – Best Use of Timber, Tertiary Building ≥ $200M |
Từ di sản hiện đại đến nhịp sống đương đại
Dự án Central Courtyard Precinct (CCP) của Đại học Macquarie là một minh chứng tiêu biểu cho cách kiến trúc và cảnh quan có thể tái tạo ký ức không gian trong bối cảnh đương đại. Khuôn viên Macquarie được hình thành từ thập niên 1960 theo quy hoạch của kiến trúc sư Wally Abraham, một khu đại học kiểu “công viên học tập”, nơi kiến trúc hiện đại hòa cùng địa hình và cây xanh bản địa. Sau hơn nửa thế kỷ, sự mở rộng tự phát khiến cấu trúc này rời rạc, các khoảng sân trung tâm dần mất đi vai trò kết nối.
Nhóm thiết kế gồm Architectus (kiến trúc), ASPECT Studios (cảnh quan), Arup (kỹ thuật) và FDC Building (thi công) đã cùng nhau đặt mục tiêu khôi phục “trọng lực trung tâm” của campus. Thay vì xây dựng mới, họ chọn tái sinh khu vực cũ thành không gian mở, nơi ký ức, tự nhiên và đời sống sinh viên giao hòa. Dự án hoàn thành năm 2021 với quy mô 35.000 mét vuông, đạt Giải thưởng Cảnh quan Quốc tế Landezine 2022 và Giải thưởng MBA NSW 2021 cho hạng mục Công trình Giáo dục tiêu biểu.
Ý tưởng và triết lý thiết kế: Học trong thiên nhiên, sống trong kiến trúc
Theo ASPECT Studios, mục tiêu của dự án là “giải phóng việc học khỏi giảng đường” (liberate learning from the lecture theatre). Thay vì những tòa nhà khép kín, toàn bộ không gian được mở ra với ánh sáng, cây xanh và dòng nước. Sinh viên có thể học dưới bóng cây, trò chuyện trên bậc cỏ, hay nghỉ ngơi bên hồ nước. Sự giao thoa giữa học tập và sinh hoạt tạo nên một cảm giác tự do và thân thuộc hiếm có trong môi trường đại học.
Điều đặc biệt là triết lý này không chỉ dừng ở hình thức, mà thấm vào từng chi tiết thiết kế. Mọi khoảng mở đều được tính toán theo hướng nắng, gió và tầm nhìn. Mỗi lớp cảnh quan, từ hàng cây đến ghế ngồi, đều góp phần định hình hành vi và cảm xúc người dùng. Thiên nhiên không chỉ là phông nền, mà là một phần của trải nghiệm học tập.
Cấu trúc không gian: Sự linh hoạt trong kết nối
Khu trung tâm được tổ chức theo ba lớp không gian đan xen. Lớp thứ nhất là quảng trường sinh hoạt cộng đồng, nơi diễn ra các hoạt động tập thể, âm nhạc, triển lãm và lễ hội sinh viên. Lớp thứ hai là hệ thống học tập linh hoạt, gồm tòa Courtyard rộng 25.000 mét vuông, 26 phòng học có thể thay đổi bố cục, 13 cửa hàng ăn uống và hội trường lễ tốt nghiệp cao 7 mét, vừa mang tính biểu tượng, vừa đảm bảo chất lượng âm học. Lớp thứ ba là khu ký túc xá cao bảy tầng với 344 chỗ ở, tạo nên một cộng đồng học tập – sinh hoạt liền mạch.
Tòa Lincoln, công trình di sản từ thập niên 1960, được giữ lại, thay lớp vỏ ngoài và cải tạo thành khu văn phòng cùng dịch vụ sinh viên. Tầng trệt được mở rộng ra quảng trường, kết nối kiến trúc cũ và mới thành một thể thống nhất. Mỗi không gian đều có vai trò riêng nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung: Tái tạo nhịp sống học đường gần gũi, năng động và bền vững.
Con người là trung tâm của kiến trúc
Giá trị lớn nhất của CCP không nằm ở hình khối hay kỹ thuật, mà ở cách nó làm thay đổi hành vi con người.
Sau khi hoàn thành, Macquarie University vận hành khu CCP như một “đô thị học đường” (learning precinct) hoạt động mười tám giờ mỗi ngày, sáu ngày mỗi tuần. Các cửa hàng, quán cà phê và khu sinh hoạt cộng đồng được tổ chức như mạng lưới kinh tế học đường, vừa tạo việc làm cho sinh viên, vừa duy trì sức sống liên tục cho không gian công cộng. Nhịp sống học đường không dừng lại khi lớp học kết thúc, mà lan tỏa sang chiều tối bằng các buổi biểu diễn âm nhạc, chiếu phim ngoài trời và hội thảo mở.
Sinh viên có thể học trong quán cà phê, trò chuyện bên dòng nước hay nằm nghỉ dưới bóng cây. Mọi ranh giới giữa học và sống, giữa riêng tư và cộng đồng được xóa nhòa. Không gian này nuôi dưỡng cảm giác thuộc về – một yếu tố tinh thần quan trọng của hạnh phúc học tập.
Central Courtyard Precinct (CCP) của Đại học Macquarie cho thấy không gian xanh và hạ tầng mở có thể trở thành động lực của học tập và cộng đồng, không chỉ là cảnh quan phụ trợ. Đây cũng là lời nhắc rằng, trong kiến trúc học đường, cải tạo quan trọng hơn phá bỏ. Giữ ký ức không có nghĩa là cố định, mà là tái tạo giá trị cũ bằng tư duy mới. Khi không gian được mở ra, sinh viên được tự do hơn, sáng tạo hơn, và cảm thấy gắn bó hơn với ngôi trường của mình.
Cảnh quan và dòng chảy sinh thái
Trung tâm của dự án là dòng Mars Creek – con suối tự nhiên từng bị chôn ngầm nhiều năm. Nhóm thiết kế quyết định đưa dòng nước trở lại mặt đất như một hành động phục hồi môi trường. Dòng chảy này không chỉ là yếu tố cảnh quan mà còn là hạ tầng sinh thái quan trọng, giúp điều hòa nhiệt độ, lọc nước và tái tạo đa dạng sinh học.
Từ khi Mars Creek được “giải phóng”, chim, côn trùng, cá nhỏ và các loài động vật bản địa quay trở lại. Dòng suối được kết hợp với đường dạo, bậc đá và thảm cỏ tạo nên chuỗi không gian sinh hoạt mở – nơi sinh viên có thể nghỉ ngơi, đọc sách, hay tổ chức sự kiện ngoài trời. Đây là ví dụ điển hình cho tư duy thiết kế tích hợp: Cảnh quan vừa đẹp, vừa có chức năng sinh thái rõ ràng.
Hệ thống cây xanh được chọn lọc kỹ lưỡng: Cây tro (Fraxinus ‘Urbdell’) viền ngoài và cây Flindersia bennettiana bên trong, tạo tán đồng đều và điều tiết ánh sáng theo mùa. Ghế ngồi, bậc thềm và bàn di động được bố trí linh hoạt, khuyến khích người sử dụng tự lựa chọn vị trí phù hợp với trạng thái cảm xúc của mình. Cảnh quan không còn là phần trang trí mà trở thành “cấu trúc mềm” dẫn dắt dòng chảy con người.
Vật liệu và kỹ thuật: Thẩm mỹ của tính bền vững
Về vật liệu, dự án sử dụng gạch đất nung, gỗ tái chế và bê tông lộ thiên, giữ màu sắc tự nhiên hài hòa với cảnh quan. Các mảng gỗ trong nội thất và mặt đứng được xử lý bằng dầu sinh học, giảm thiểu hóa chất độc hại. Sàn bê tông và ghế ngồi ngoài trời được đúc sẵn tại chỗ, giúp giảm rác thải xây dựng.
Hệ mặt đứng sử dụng lưới thép nhẹ kết hợp tấm chắn nắng, cho phép ánh sáng tự nhiên lọc vào ban ngày và tạo hiệu ứng ánh sáng ấm vào ban đêm. Nước mưa được thu hồi cho hệ thống tưới tự động. Những giải pháp này giúp công trình giảm tiêu thụ năng lượng tới 35% so với tiêu chuẩn thông thường.
Ký túc xá được thiết kế đạt tiêu chuẩn trung hòa carbon (carbon neutral). Hệ thống thông gió chéo (cross ventilation) và chiếu sáng tự nhiên giảm phụ thuộc vào điều hòa. Arup, đơn vị kỹ thuật chính, đã phát triển mô hình vận hành thông minh cho phép điều chỉnh ánh sáng và năng lượng theo thời gian thực.
Mai Phương
