Văn hóa cần trở thành một cấu phần của quy hoạch phát triển
Phát biểu khai mạc hội thảo, KTS Trần Ngọc Chính – Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhấn mạnh, hội thảo có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới.
Theo ông Trần Ngọc Chính, từ ngày 1/7/2025, việc tổ chức lại đơn vị hành chính còn 34 tỉnh, thành phố và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quy hoạch và phát triển đô thị.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu các định hướng phát triển đô thị, nông thôn theo tinh thần Nghị quyết số 06-NQ/TW về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 càng trở nên cấp thiết.
Cùng với các nghị quyết mang tính trụ cột về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới đã mở ra yêu cầu mới đối với công tác quy hoạch.
Văn hóa không chỉ là yếu tố bảo tồn mà cần trở thành nguồn lực phát triển, được tích hợp vào quá trình quản trị và tổ chức không gian phát triển.
“Chúng ta đã có Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch định hướng phát triển 6 vùng kinh tế – xã hội. Vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để các giá trị văn hóa được lồng ghép vào quy hoạch, tạo nên bản sắc riêng cho từng địa phương, từng vùng lãnh thổ trong quá trình phát triển”, ông Trần Ngọc Chính nhấn mạnh.
Đề xuất mô hình quy hoạch gắn với bản sắc văn hóa trong kỷ nguyên số
Tại hội thảo, các chuyên gia đã trình bày các tham luận trọng tâm xoay quanh mối quan hệ giữa văn hóa, quy hoạch và chuyển đổi số.
Đề cập đến “Mô hình quy hoạch đô thị – nông thôn thuần Việt trong kỷ nguyên mới và hội nhập quốc tế”, TS.KTS Trương Văn Quảng, Phó tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng bản sắc không gian Việt Nam được hình thành từ tinh thần cộng đồng, sự thích ứng với tự nhiên, tính đa dạng vùng miền và sự kế thừa văn hóa qua nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, quá trình toàn cầu hóa, đô thị hóa nhanh và chuyển đổi số đang tạo ra nguy cơ đồng nhất hóa không gian phát triển. Từ đó, TS.KTS Quảng đề xuất mô hình mạng lưới đô thị – nông thôn văn hóa – số hóa, trong đó văn hóa là nền tảng, chuyển đổi số là động lực và quy hoạch là công cụ kiến tạo phát triển bền vững.
Ở góc độ chính sách và quản trị, TS Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc UN-Habitat Việt Nam, cho rằng bản sắc văn hóa không chỉ hiện diện trong các công trình di sản mà còn được thể hiện qua cấu trúc làng xã, hệ thống sông hồ, không gian công cộng, làng nghề truyền thống và đời sống cộng đồng.
TS Quang đề xuất đưa yếu tố văn hóa trở thành nội dung bắt buộc trong quy hoạch, chuyển từ tư duy bảo tồn công trình sang bảo tồn các hệ sinh thái văn hóa sống, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình phát triển.
TS.KTS Ngô Trung Hải, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhấn mạnh cách tiếp cận “bản địa hóa toàn cầu” (glocalisation). Theo đó, các mô hình đô thị tương lai cần tiếp thu thành tựu khoa học công nghệ, song vẫn dựa trên nền tảng tri thức bản địa, điều kiện khí hậu, văn hóa và đặc trưng không gian của Việt Nam nhằm tạo nên những đô thị hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc.
Đề cập đến nội dung “Địa không gian trí tuệ nhân tạo GeoAI phục vụ khai thác bản sắc văn hóa dân tộc trong quy hoạch đô thị và nông thôn”, GS.TS Võ Chí Mỹ nhận định, GeoAI sẽ là công cụ quan trọng giúp xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa, hỗ trợ ra quyết định trong quy hoạch và bảo tồn di sản trong thời đại số.
Tại tọa đàm, các chuyên gia gồm TS Nguyễn Quang, KTS Phạm Thanh Tùng (Chánh văn phòng Hội KTS Việt Nam), TS.KTS Phạm Thị Nhâm (nguyên Phó viện trưởng Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia), GS.TS Nguyễn Quang Ngọc (Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam), ThS.KTS Lã Kim Ngân (nguyên Viện trưởng Viện Kiến trúc) và KTS Tô Anh Tuấn (Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Hà Nội) đã chia sẻ nhiều quan điểm, kinh nghiệm về bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc trong quy hoạch, kiến trúc và phát triển đô thị – nông thôn.
Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu kết nối bản sắc dân tộc với các giá trị toàn cầu trên nền tảng những giá trị văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác; nhận diện, gìn giữ và phát huy các biểu tượng văn hóa đặc trưng của dân tộc Việt Nam trong không gian sống đương đại. Theo các chuyên gia, công tác bảo tồn cần được tiếp cận theo hướng gìn giữ toàn bộ hệ sinh thái văn hóa, thay vì chỉ tập trung vào một số công trình hay di sản đơn lẻ.
Bên cạnh đó, nhiều tham luận đánh giá cao vai trò của dữ liệu và công nghệ địa không gian trong công tác quy hoạch, coi đây là nguồn tri thức nền tảng hỗ trợ việc đưa ra các quyết định về kiến trúc, quy hoạch và quản lý phát triển đô thị.
Các chuyên gia cũng đề xuất nghiên cứu đưa ứng dụng công nghệ địa không gian vào hệ thống tiêu chí, quy chuẩn, quy định pháp luật liên quan đến quy hoạch đô thị và kiến trúc nhằm nâng cao chất lượng công tác quy hoạch trong giai đoạn mới.
Diệu Anh
