Ngày 22/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật Đất đai (sửa đổi); Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật này.
Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, qua 02 năm thi hành, Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều đổi mới quan trọng, song thực tiễn còn bộc lộ một số vướng mắc, bất cập. Trong bối cảnh đất nước phấn đấu tăng trưởng “hai con số”, việc sửa đổi Luật để khơi thông nguồn lực đất đai là yêu cầu cấp thiết.
VIiệc sửa đổi Luật Đất đai nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, cùng các nghị quyết, kết luận quan trọng của Bộ Chính trị.
Bên cạnh đó, theo Nghị quyết số 190/2025/QH15 và Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội, các quy định về phân cấp, phân quyền và tháo gỡ vướng mắc trong lĩnh vực đất đai đang thực hiện theo các nghị định, nghị quyết của Chính phủ chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/02/2027. Điều này đòi hỏi phải ban hành Luật trước ngày 01/3/2027 để không tạo khoảng trống pháp lý.
Hoàn thiện thể chế, khắc phục lãng phí, thất thoát và khiếu kiện
“Quan điểm xây dựng Luật xác định quản lý đất đai theo chức năng là tài nguyên, tài sản, nguồn lực cả về diện tích, chất lượng và không gian sử dụng; bảo đảm nhất quán, ổn định, kế thừa và phát triển các quy định đã qua kiểm chứng thực tiễn; hoàn thiện cơ chế, chế tài ngăn ngừa, xử lý nghiêm vi phạm, khắc phục lãng phí, thất thoát và khiếu kiện; đồng thời chuyển trọng tâm từ công cụ hành chính sang công cụ kinh tế”, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết.
Về bố cục, dự thảo Luật gồm 13 chương và 112 điều, giảm 03 chương và 148 điều so với Luật Đất đai năm 2024. Dự thảo tập trung quy định trong Luật các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền của người sử dụng đất đang còn phù hợp.
Trong đó, về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, dự thảo đã kế thừa các căn cứ quy định tại Luật Đất đai năm 2024, đồng thời bổ sung căn cứ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất trên cơ sở đánh giá tiến độ sử dụng đất, tiến độ đầu tư của các dự án sử dụng đất trước đó. Bổ sung cơ chế bàn giao mặt bằng mà không giao đất, cho thuê đất đối với nhà đầu tư, nhà thầu chỉ sử dụng mặt bằng trong thời gian thi công; hoàn thiện quy định quản lý, sử dụng đất sau cổ phần hóa theo hướng được tiếp tục sử dụng đất và được thực hiện quyền tương ứng với hình thức sử dụng đất mà không phải xem xét lại nguồn gốc đất đã được xác định tại thời điểm cổ phần hóa.
Về tài chính đất đai, giá đất: dự thảo Luật bổ sung quy định tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường để tính nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất và tính tiền bồi thường cho người có đất bị thu hồi; cách xác định chi phí xây dựng hạ tầng… Nhà nước quyết định giá đất bảo đảm các nguyên tắc: trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ; tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.
Dự thảo cũng quy định mỗi thửa đất được gắn mã định danh duy nhất trên phạm vi cả nước. Đăng ký đất đai và Giấy chứng nhận bằng giấy hoặc điện tử có giá trị pháp lý như nhau. Cơ quan giải quyết thủ tục không yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.
Với công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo, dự thảo nêu rõ: Bắt buộc hòa giải trước khi cơ quan nhà nước giải quyết tranh chấp. Đối với trường hợp thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND, cấp xã giải quyết lần đầu; nếu không đồng ý thì khởi kiện tại Tòa án hoặc gửi Chủ tịch UBND cấp tỉnh (quyết định của Chủ tịch UBND cấp tỉnh có hiệu lực thi hành). Đối với khiếu nại, người dân có quyền khởi kiện Tòa án nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại của Chủ tịch UBND các cấp…
Đảm bảo ổn định, rõ ràng, áp dụng thống nhất trên cả nước
Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị để bảo đảm chất lượng dự thảo Luật, cần tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện nhiều nội dung quan trọng.
Về phân loại đất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị chỉ phân loại đất thành các loại hợp lý, thực sự cần thiết cho công tác quản lý theo chỉ tiêu sử dụng đất tại quy hoạch. Ngoại trừ các loại đất phải kiểm soát chặt chẽ về diện tích theo Quy hoạch sử dụng đất quốc gia (đất rừng, đất lúa, đất quốc phòng, đất an ninh), các loại đất còn lại không quản lý theo chỉ tiêu cứng mà quản lý theo định hướng phát triển kinh tế – xã hội đúng tinh thần Nghị quyết 21-NQ/TW.
Về thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước về đất đai, Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ tại luật một số nội dung quan trọng tác động lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, cộng đồng như: bồi thường, hỗ trợ, tái định cư… bảo đảm ổn định, rõ ràng và áp dụng thống nhất trên cả nước; bảo đảm đồng bộ, thống nhất, không làm thay đổi nguyên tắc phân quyền theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Quá trình tổ chức thực hiện, đề nghị Chính phủ chỉ đạo hướng dẫn đầy đủ, kiểm tra, giám sát kịp thời để phát hiện và khắc phục những vướng mắc, bất cập.
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát quy định tại nghị định hướng dẫn Luật Quy hoạch và thống nhất trong quá trình ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Đất đai. Đồng thời thống nhất trong quá trình tổ chức thi hành, bảo đảm đúng yêu cầu tại Nghị quyết số 21, bảo đảm nguyên tắc: ngoại trừ các loại đất phải kiểm soát chặt chẽ về diện tích theo quy hoạch sử dụng đất quốc gia, các loại đất còn lại thì không quản lý theo chỉ tiêu cứng về sử dụng đất mà quản lý theo định hướng phát triển kinh tế – xã hội.
Về công chứng, chứng thực hợp đồng, Uỷ ban đề nghị thực hiện đúng Kết luận số 290/KL-UBTVQH16, rà soát xác định rõ các trường hợp bắt buộc công chứng để quy định cụ thể tại Luật hoặc Nghị định, bảo đảm đồng bộ với dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi) và Luật Công chứng.
Về đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, đề nghị rà soát, hoàn thiện các quy định về đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận, bảo đảm tinh thần cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; có giải pháp hiệu quả để giải quyết dứt điểm những trường hợp tồn đọng.
Về tháo gỡ các vướng mắc khác liên quan đến đất đai, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát các vấn đề cần phải tháo gỡ như quy định giá đất tại các khu, cụm công nghiệp được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách; định giá các tài sản công là trụ sở làm việc để cho thuê, để đưa đất vào khai thác hiệu quả.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ làm rõ tính khả thi của thời điểm Luật Đất đai (sửa đổi) có hiệu lực, bảo đảm đồng bộ với Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản.
Phan Dương
