Sau các nhà đầu tư điện gió(1), đến lượt các nhà đầu tư điện mặt trời nhiều tỉnh phía Nam đồng loạt kêu cứu lên Chính phủ. Họ đang mua bán điện theo hợp đồng đã ký kết với công ty điện lực địa phương thì đùng một cái, từ tháng 3 năm nay ngành điện không thanh toán tiền mua điện đẩy họ vào tình thế khó khăn.
Lý do tạm ngưng thanh toán là để yêu cầu nhà đầu tư cung cấp hồ sơ an toàn công trình xây dựng và hồ sơ thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy. Yêu cầu này được tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đưa ra và chỉ đạo các điện lực địa phương thực hiện. Hầu hết tất cả nhà đầu tư điện mặt trời áp mái tại các tỉnh phía Nam như Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu… đều đang bị tạm ngừng thanh toán do điện lực các địa phương thực hiện theo chỉ đạo của EVN và Tổng công ty Điện lực miền Nam.
Tại tỉnh Bình Dương ngành điện đã tạm ngừng thanh toán với gần 2.600 hệ thống điện mặt trời mái nhà, trong đó có trên 800 hệ thống chưa bổ sung được hồ sơ theo hướng dẫn của sở xây dựng. Tại Đồng Nai, cũng có khoảng 800 trường hợp là doanh nghiệp đầu tư điện áp mái tại nhà xưởng trong khu, cụm công nghiệp rơi vào trường hợp này.
Ước tính, để sản xuất được 1 MW điện mặt trời thì cần đầu tư khoảng 10 tỉ đồng. Với hệ thống điện mặt trời đã đưa vào sử dụng tại các tỉnh phía Nam, doanh nghiệp phải đầu tư hàng ngàn tỉ đồng và giờ đây họ đang đứng trước nguy cơ phá sản do bị đứt dòng tiền thu được từ bán điện để trả tiền vay ngân hàng.
Điều bất hợp lý là các hệ thống điện mặt trời này đã được đầu tư hoàn thành vào cuối năm 2020 và bắt đầu bán cho Tổng công ty Điện lực miền Nam (ủy quyền cho điện lực các địa phương ký hợp đồng) từ đầu năm 2021. Thế rồi đùng một cái, đầu năm 2022, EVN đột ngột yêu cầu họ phải cung cấp hồ sơ an toàn công trình xây dựng mới được tiếp tục thanh toán tiền điện.
Lẽ ra yêu cầu này phải được đưa ra trước khi ký hợp đồng mua bán điện với nhà đầu tư nhưng theo thông tin các nhà đầu tư cung cấp cho báo Tuổi Trẻ, trong suốt quá trình đầu tư hệ thống điện mặt trời và đàm phán để bán điện, ngành điện lực không đưa ra bất cứ yêu cầu hay cảnh báo nào về việc phải có các hồ sơ nêu trên(2).
Tới nay, trước yêu cầu của EVN khi hệ thống điện đã hình thành, nhà đầu tư có liên hệ với các cơ quan có thẩm quyền như sở xây dựng, ban quản lý các khu công nghiệp, Phòng quản lý đô thị cấp huyện thì cũng không thể xin được giấy phép do không có quy định cấp phép cho hệ thống điện đã hoàn thành.
Trong kinh doanh, một khi hợp đồng đã ký thì hai bên có nghĩa vụ tuân thủ, nếu muốn thay đổi điều khoản trong hợp đồng đã ký thì phải ngồi lại đàm phán, thương thảo với nhau. Giải pháp cuối cùng khi vẫn không thương thảo được thì đưa nhau ra tòa. Thế nhưng EVN đã không làm như vậy mà đột ngột ngưng thanh toán, thậm chí dọa cắt hợp đồng mua điện. Cách làm này chẳng khác nào đẩy nhà đầu tư vào thế “lỡ leo lưng cọp” rồi chèn ép khi họ không còn sự lựa chọn.
Khi cho rằng các dự án này đã bị thiếu hồ sơ như yêu cầu thì rõ ràng ngành điện đã làm sai trong quá trình đàm phán hợp đồng vì họ không yêu cầu nhà đầu tư phải nộp các hồ sơ an toàn công trình xây dựng và hồ sơ thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy trước khi ký hợp đồng.
Ngược lại, nếu đến thời điểm này mới có quy định yêu cầu hồ sơ an toàn thì ngành điện phải đàm phán với nhà đầu tư đã ký hợp đồng và phối hợp thực hiện để bổ sung những hồ sơ này.
Khi đây là vấn đề mới phát sinh hoặc do sai sót trong quy trình từ phía ngành điện, sao EVN lại bắt nhà đầu tư gánh chịu hết hậu quả thay vì chia sẻ trách nhiệm và cùng nhau tìm cách tháo gỡ một cách hợp lý?
Cách hành xử của EVN không chỉ là chưa sòng phẳng với các nhà đầu tư điện mặt trời mà còn gây ảnh hưởng không tốt cho chính sách khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo mà Chính phủ đã phải tốn rất nhiều công sức để thu hút nhà đầu tư tham gia.
Song Nghi
(1) https://thesaigontimes.vn tai-sao-nganh-dien-mai-loay-hoay-voi-co-che/
(2) https://tuoitre.vn/dien-mat-troi-ban-hon-nam-roi-gio-dien-luc-moi-doi-giay-xay-dung-2022052716014024.htm
(KTSG Online)
