Nhiều người đã từng thưởng thức các bữa tiệc văn hóa tại những công trình rạp hát hiện đại. Nhưng rất ít người biết rằng, các nguyên lý thiết kế nhà hát hiện đại ngày nay đều bắt nguồn từ những triết lý tổ chức không gian của nền văn minh Hi Lạp cổ đại. Nằm trong quần thể Acropolis nổi tiếng của thủ đô Athens (Hi Lạp), nhà hát mở Dionysos theater được coi là hình mẫu tiêu biểu cho văn minh cổ đại Hi Lạp, các nguyên lý thiết kế, bố trí âm học vẫn còn được kế thừa và hiện diện trong rất nhiều các công trình hiện đại ngày nay.
Tận dụng khoảng trống giữa 2 quả đồi lớn, sân khấu hình vòng cung được xây dựng khoảng 500 năm trước công nguyên, làm bằng đá xếp thành nhiều bậc để người xem có thể ngồi thưởng thức các vở kịch hay múa hát ở bên dưới. Mang tên gọi của nữ thần trồng nho Dionysos, được coi là nhà hát có niên đại cổ xưa nhất trên thế giới, nhà hát là một trong những di chỉ khảo cổ quan trọng trong quần thể di tích Acropolis thành phố Athens (Hi Lạp), công trình vẫn còn hiện hữu gần như nguyên vẹn tới ngày hôm nay.
Trong văn hóa Hi Lạp cổ đại, với một nền văn minh phát triển rực rỡ, ca nhạc và các lễ hội trong năm là một phần không thể thiếu được trong đời sống hàng ngày của người dân. Chính vì vậy, những KTS của Hi Lạp cổ đại đã thiết kế nên những công trình kiến trúc hết sức nổi tiếng phục vụ chính những nhu cầu của người dân. Vào thời kỳ cổ đại, những tác phẩm phim kịch Athens đã được biểu diễn tại đây trong suốt lễ hội tôn giáo lớn của thành phố cũng như những tác phẩm bất hủ của các đại văn hào cổ điển Sophocles, Euripedes và của nhiều danh nhân nổi tiếng khác.
Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, bản thân kiến trúc nhà hát cũng bị thay đổi nhiều theo thời gian. Người ta cho rằng, Dionysos do con cháu của bạo chúa Peisistratos xây dựng, đến nay đã có nhiều thay đổi và mở rộng. Di tích còn sót lại ngày nay có nguồn gốc từ cuối thời kỳ La Mã, với chỉ một vài hàng ghế có niên đại từ thời kỳ Hy Lạp cổ đại.
Kiến trúc mặt bằng lối vào công trình
Chi tiết điêu khắc trang trí hành lang
Sơ đồ nhà hát trong quần thể Acropolis
Chi tiết tượng trang trí tại sân khấu trung tâm
Có sức chứa khoảng 25.000 người, kết cấu hình vòng cung với cách tính toán âm học hoàn hảo nên mọi người có thể nghe được diễn giả hay các kịch sĩ đang diễn kịch ở phía dưới rất rõ. Các tỷ lệ vàng của bậc ghế ngồi, khoảng cách giữa các bậc dốc tối ưu đảm bảo trường nhìn của khán giả cũng là những chuẩn mực ảnh hưởng tới hầu hết các thiết kế nhà hát hiện đại ngày nay. Được trình diễn tại thánh địa âm nhạc cổ đại luôn là niềm mơ ước của mọi danh ca trên thế giới. Hầu hết các danh ca nhạc giao hưởng và thính phòng như Pavarotti, Nana Moskori…đều đã tổ chức bữa tiệc âm nhạc thính phòng hoành tráng nơi đây.
Ngày nay, nhà hát đã bị hư hại nhiều, chỉ còn lại một số bậc khán giả và ghế ngồi bằng đá cẩm thạch được chạm khắc công phu. Chính phủ đã tu bổ lại một phần để Dionysos tồn tại và sống trong cuộc sống đương đại ngày nay. Các nhà trùng tư đã sử dụng một phần những mảnh vỡ trang trí Corinthian còn sót lại trong quần thể Acropolis để trùng tu xây dựng Dionysos. Dự kiến chi phí trùng tu khoảng 9 triệu đô la và sẽ hoàn tất năm 2015./.
Quốc Hưng
(Theo Tạp chí Kiến trúc Việt Nam số 8/2013)
