Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Phan Thanh Định, đại diện Ban Giám hiệu Nhà trường, nhấn mạnh việc nhận diện, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống là nhiệm vụ cấp thiết trong tiến trình đô thị hóa nhanh chóng hiện nay. Nhà trường luôn ủng hộ và tạo điều kiện phát triển các diễn đàn học thuật liên ngành mang tầm quốc tế nhằm tìm kiếm giải pháp phát triển đô thị bền vững.
Phát biểu đề dẫn TS. Lê Thanh Hòa, Trưởng khoa Địa lý-Đô thị: Trong bối cảnh Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi đô thị mạnh mẽ, Hội thảo tập trung thảo luận về không gian văn hóa và bản sắc đô thị trước những tác động của đô thị hóa, toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu và công nghệ số. Phát biểu đề dẫn nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa phát triển đô thị hiện đại, xanh, bền vững với gìn giữ bản sắc và sự liên tục văn hóa. Hội thảo thúc đẩy đối thoại liên ngành, chia sẻ các nghiên cứu và giải pháp bảo tồn gắn với tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Các nội dung xoay quanh không gian văn hóa truyền thống, kiến trúc cảnh quan, đời sống cộng đồng và chính sách quản trị văn hóa đô thị. Qua đó, Hội thảo hướng tới tăng cường kết nối giữa nghiên cứu, chính sách và thực tiễn, góp phần xây dựng những đô thị Việt Nam hiện đại nhưng vẫn giàu sức sống văn hóa.
Tại phiên toàn thể, hai tham luận chính tiếp cận vấn đề đô thị từ góc nhìn bản sắc và phát triển bền vững. TS. Lê Thanh Hòa đề xuất tích hợp “lớp bản sắc đô thị” vào quy hoạch TP.HCM sau sáp nhập, song song với các mục tiêu kinh tế và môi trường. TS. Lê Thanh Hòa kết luận: “Quy hoạch hiện nay đã quản lý tốt đất đai, hạ tầng và môi trường, nhưng vẫn bỏ quên bản sắc văn hóa của đô thị. Thành phố sáp nhập mang nhiều lớp bản sắc khác nhau, cần được nhận diện và bảo tồn. Cần bổ sung lớp bản sắc vào quy hoạch và đo lường văn hóa song song với mục tiêu kinh tế, môi trường. Các hành lang xanh có thể vừa bảo vệ thiên nhiên, vừa giữ hồn đô thị, vừa giúp thích ứng khí hậu. Đây là cách tiếp cận có thể áp dụng cho nhiều thành phố Việt Nam đang phát triển nhanh.”
Phiên toàn thể của hội thảo do TS. Trần Tuấn Khanh, GS.TS. Lee JoungHee, GS.TS. Chen Duoyou và ThS. Hoàng Bảo Ngọc làm Thư ký diễn ra với hai tham luận trọng tâm. Trong bài trình bày, TS. Lê Thanh Hòa phân tích không gian văn hóa TP.HCM sau sáp nhập trong mối liên kết vùng với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, đồng thời đề cập đến nguy cơ bản sắc địa phương bị hòa tan. Tiếp đó, TS. Michael Ling Tiing Soon đề xuất giải pháp tích hợp bảo tồn không gian văn hóa truyền thống hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net-Zero 2050), xem di sản là một dạng hạ tầng sinh thái – xã hội sống. Hai báo cáo đã gợi mở các định hướng thảo luận về việc đưa yếu tố bản sắc vào quy hoạch, ứng dụng công nghệ số và kết nối mạng lưới di sản quốc tế.
Hội thảo tiếp tục làm việc song song tại hai tiểu ban:
Tiểu ban 1: Không gian văn hóa, di sản và bản sắc đô thị do PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân, GS.TS. Lee JoungHee, PGS.TS. Cheng Liang chủ trì và ThS. Hoàng Bảo Ngọc làm Thư ký. Phiên thảo luận ghi nhận nhiều tham luận phân tích các trường hợp thực tiễn như vai trò gắn kết cộng đồng của Hội quán Ôn Lăng ở Chợ Lớn, quá trình biến đổi của món chè Tây Quan thành di sản phi vật thể, sự ứng biến không gian sống tại phố cổ Ampenan (Indonesia) hay vai trò “hạ tầng mềm” của không gian Phật giáo trong đời sống đô thị. Các nghiên cứu cho thấy bản sắc đô thị liên tục thay đổi, thích ứng, qua đó nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn di sản phải gắn liền với nếp sống thường nhật của cộng đồng.
Tiểu ban 2: Môi trường, phát triển bền vững và quản trị đô thị do TS. Lê Thanh Hòa, GS. Ahn Chi-Young, GS.TS. Chen Duoyou chủ trì và TS. Võ Thanh Tuyền làm Thư ký. Các báo cáo tập trung chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp quản trị đô thị. Các tham luận đưa ra nhiều bài học thực tiễn như nguyên tắc cải tạo từng phần, quy mô nhỏ và cảnh báo nguy cơ phá dỡ phố cổ từ Trung Quốc, hệ lụy của mô hình đô thị nén quá tải tại Hàn Quốc, cách tiếp cận tự nhiên như một “văn bản ba chiều” qua nông nghiệp hữu cơ tại Indonesia và nghiên cứu về vai trò của tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) như một không gian công cộng mới trong đời sống đô thị TP.HCM. Phiên làm việc nhấn mạnh yêu cầu gắn kết phát triển hạ tầng kỹ thuật với công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và lấy trải nghiệm của cư dân làm trung tâm.
Hội thảo khép lại sau các phiên thảo luận học thuật chất lượng cao. Sự kiện đã đặt nền móng quan trọng cho việc hình thành mạng lưới hợp tác nghiên cứu quốc tế đa phương, cung cấp nhiều cứ liệu khoa học và hàm ý chính sách giá trị nhằm giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di sản văn hóa và hiện đại hóa đô thị tại Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Thông qua Hội thảo lần này, Ban Tổ chức cho biết sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế, tổ chức thêm các diễn đàn chuyên sâu nhằm kết nối nghiên cứu học thuật với thực tiễn quy hoạch, góp phần định hình các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững không gian văn hóa đô thị tại Việt Nam trong giai đoạn mới.
(MEC – Khoa Địa lý-Đô thị, USSH)
