Khi “giấc mơ đường ray” trở thành hiện thực
Một buổi sáng đầu năm, ghi nhận dọc các nhà ga trên tuyến metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên), dòng người đông đúc nhưng trật tự xếp hàng, quét vé, lần lượt bước lên những đoàn tàu lăn bánh đúng giờ.
Không vội vã, không ồn ào, cũng không còn cảnh chen chúc quen thuộc của giao thông giờ cao điểm, không gian các nhà ga mang một “hơi thở” mới, chậm rãi, nền nếp và dễ chịu.
Đi metro, người dân không còn phải đối diện với tiếng còi xe dồn dập, khói bụi mù mịt hay chen chúc giữa dòng phương tiện ken đặc trên Xa lộ Hà Nội. Trên trục giao thông quá tải này, những chuyến tàu metro nối đuôi nhau vận hành ổn định, lặng lẽ chia sẻ áp lực cho đường bộ.
“Tôi đi metro từ khi tuyến đưa vào vận hành đến nay và cảm thấy rất may mắn khi sinh sống trên trục đường tàu đi qua.
Nhờ metro, tôi không còn cảnh kẹt xe giờ cao điểm mỗi ngày, việc đi lại luôn đúng giờ, trong khi chi phí cũng hợp lý”, anh Nguyễn Minh Tuấn (ngụ phường Thủ Đức) chia sẻ.
Tương tự, nhiều hành khách cho biết, việc di chuyển bằng metro giúp họ tiết kiệm thời gian, giảm căng thẳng so với đi xe máy hoặc ô tô cá nhân.
Với không ít người dân TP.HCM, từ lâu metro đã trở thành lựa chọn số 1 trong hành trình đi làm, đi học. Đây là một sự thay đổi mang ý nghĩa lớn đối với giao thông đô thị.
Đồng thời, đánh dấu một bước chuyển quan trọng: metro không còn là “dự án trên giấy”, không chỉ xuất hiện trong các bản quy hoạch kéo dài hàng chục năm, mà đã đi vào đời sống đô thị một cách cụ thể, hữu hình.
Ông Lê Minh Triết, Giám đốc Công ty TNHH MTV đường sắt số 1 cho biết, chỉ trong năm 2025, tuyến metro số 1 đã vận hành an toàn hơn 80.000 lượt tàu, đạt 100% kế hoạch đề ra, phục vụ trên 20 triệu lượt hành khách, tương đương 121,6% kế hoạch năm.
Theo ông Triết, tuyến metro số 1 đã chứng minh vai trò là trục vận tải khối lượng lớn đầu tiên của TP.HCM; Thời gian di chuyển từ trung tâm đến cửa ngõ phía Đông được rút ngắn đáng kể, tính ổn định cao, ít bị tác động bởi tình trạng ùn tắc hay thời tiết.
Đặc biệt, tuyến metro này góp phần giảm áp lực giao thông, giảm tai nạn cho Xa lộ Hà Nội – tuyến giao thông huyết mạch từng được xem là “điểm nóng” kẹt xe suốt nhiều năm.
Lượng phương tiện cá nhân giảm dần trong giờ cao điểm, nhất là ở khu vực TP Thủ Đức cũ, cho thấy tác động lan tỏa rõ rệt của metro khi được vận hành đồng bộ với xe buýt trung chuyển và các điểm kết nối.
Quan trọng hơn, metro số 1 đã tạo ra sự thay đổi trong thói quen đi lại của người dân. Từ chỗ e dè, nghi ngại, nhiều người đã chủ động lựa chọn metro như một phương thức di chuyển thường xuyên, đặt nền móng cho văn hóa giao thông công cộng – yếu tố then chốt của các đô thị lớn trên thế giới.
Trục giao thông chiến lược của siêu đô thị đa trung tâm
Thành công bước đầu của metro số 1 được xem là “phép thử” quan trọng, tạo niềm tin để TP.HCM tiếp tục triển khai các tuyến tiếp theo. Trong đó, metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) đã chính thức khởi công vào ngày 15/1, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn chuẩn bị kéo dài sang giai đoạn triển khai đồng loạt các tuyến metro.
Ông Bùi Xuân Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, TP.HCM là đô thị đặc biệt, đầu tàu kinh tế của cả nước, với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao và nhu cầu đi lại ngày càng gia tăng.
Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải phát triển mạnh hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn; trong đó, trọng tâm là xây dựng và phát triển mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại, đồng bộ, giữ vai trò trụ cột trong hệ thống vận tải hành khách công cộng, tăng cường kết nối nội đô và liên vùng, từng bước hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm, phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Qua đó, góp phần xây dựng TP.HCM văn minh, hiện đại, xanh, đáng sống, xứng tầm trung tâm kinh tế lớn của cả nước và khu vực.
“Thành phố phấn đấu đến năm 2030, vận tải hành khách công cộng bằng đường sắt đô thị đảm nhận 20-30% nhu cầu đi lại của người dân; đến năm 2035 đạt 35-50% và đến năm 2045 đạt 50-60%”, ông Cường nói.
Ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM cho biết, hiện TP.HCM đang tích cực chuẩn bị đầu tư các tuyến metro khác theo quy hoạch, từng bước hình thành mạng lưới đường sắt đô thị kết nối đa hướng: từ trung tâm đi các cửa ngõ, liên thông các khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu công nghệ cao và các đầu mối giao thông lớn.
Khi các tuyến metro không còn hoạt động riêng lẻ mà kết nối thành mạng lưới, hiệu quả khai thác sẽ được nhân lên gấp nhiều lần. Metro lúc này không chỉ là phương tiện di chuyển, mà trở thành “xương sống” của hệ thống giao thông công cộng, dẫn dắt sự phát triển của xe buýt, TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) và các mô hình đô thị nén, đô thị đa trung tâm.
Hiện nay, UBND TP.HCM đã giao Ban Quản lý Đường sắt đô thị thực hiện nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư và làm chủ đầu tư đối với 9 dự án tuyến đường sắt đô thị đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
Trong đó, 7 tuyến thuộc danh mục được phê duyệt tại Quyết định số 1195/QĐ-UBND ngày 28/3/2025 và 2 tuyến theo Quyết định số 675/QĐ-UBND ngày 15/8/2025, gồm các tuyến kết nối khu vực nội đô, cửa ngõ và liên vùng như Bình Dương cũ – TP.HCM.
Bên cạnh đầu tư công, nhiều nhà đầu tư đã đề xuất tham gia các dự án đường sắt đô thị theo hình thức PPP, tập trung vào một số tuyến như metro số 2, số 3, số 4, số 5 và tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành…
Theo kế hoạch, các dự án sẽ hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế FEED giai đoạn 2026-2027, hoàn tất công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giai đoạn 2027-2028, và triển khai xây dựng trong giai đoạn 2027-2035.
Có thể thấy, hơn một năm vận hành metro số 1 là quãng thời gian chưa dài, nhưng đủ để khẳng định: “giấc mơ đường ray” của TP.HCM đã bước sang giai đoạn hiện thực.
Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm, từ đầu tư vốn, giải phóng mặt bằng, hoàn thiện cơ chế đến tổ chức vận hành đồng bộ… tuy nhiên, hướng đi đã rất rõ ràng.
Trong nhịp xuân mới, khi TP.HCM tiếp tục tăng tốc xây dựng các tuyến metro tiếp theo, hình ảnh những đoàn tàu lăn bánh mỗi ngày không chỉ mang ý nghĩa giao thông, mà còn là biểu tượng cho khát vọng phát triển của một đô thị lớn đang chuyển mình.
Từ một tuyến đường ray đầu tiên, metro đang từng bước trở thành trục giao thông chủ lực – nền tảng cho một siêu đô thị hiện đại, văn minh và bền vững.
Mỹ Quỳnh
