Chuyển đổi xanh – yêu cầu tất yếu của thời đại
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh khẳng định, phát triển công trình xanh (CTX) và giao thông xanh (GTX) không còn là hướng đi mới mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong tiến trình phát triển bền vững của đất nước.
Những nỗ lực ban đầu đã cho thấy kết quả đáng khích lệ, với hơn 600 công trình xanh và trên 183.000 ô tô điện trên cả nước tính đến hết quý III/2025. Tuy nhiên, con đường hiện thực hóa mục tiêu này không bằng phẳng khi hàng loạt “điểm nghẽn” mang tính hệ thống vẫn đang cản trở quá trình chuyển đổi.
Những rào cản lớn nhất, được ông Lê Trung Thành – Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ & Môi trường (Bộ Xây dựng) chỉ ra, bắt nguồn từ chính sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp lý khi các quy định còn phân tán, chồng chéo.
Thực tế này kéo theo hàng loạt vướng mắc khác: Từ công tác tuyên truyền còn hạn chế khiến nhận thức của thị trường chưa sâu rộng, đến sự thiếu hụt nguồn nhân lực chuyên sâu và chủng loại vật liệu xanh còn nghèo nàn.
Trong khi đó, hạ tầng thiết yếu như mạng lưới trạm sạc cho xe điện vẫn chưa theo kịp, còn cơ chế ưu đãi tài chính lại chưa đủ mạnh để tạo ra cú hích quyết định cho doanh nghiệp.
Bà Nguyễn Thị Tâm – Giám đốc Trung tâm Thiết bị, Môi trường và An toàn lao động (VIBM), đưa cảnh báo, nếu không chuyển đổi công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật ngay bây giờ, ngành vật liệu sẽ trở thành “nút thắt cổ chai” khiến mục tiêu giảm phát thải khó đạt được.
Cần cơ chế tài chính đột phá, hành lang pháp lý đồng bộ
Trong số các “điểm nghẽn”, vấn đề nguồn vốn được xem là thách thức lớn nhất, thậm chí là “điểm yếu chí tử” trong tiến trình giảm phát thải của Việt Nam.
ThS Tạ Đức Bình, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (ISPONRE) đã chỉ ra khoảng cách khổng lồ khi Việt Nam cần huy động tới 368 tỷ USD đến năm 2040 để đạt Net Zero, nhưng dư nợ tín dụng xanh hiện chỉ chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ nền kinh tế.
Để khơi thông dòng vốn này, các chuyên gia đề xuất cần có những công cụ tài chính chuyên biệt, như thành lập Quỹ Hạ tầng xe điện quốc gia hay đưa tiêu chí xanh vào điều kiện vay vốn bắt buộc.
Chia sẻ tại Tọa đàm, bà Đỗ Ngọc Diệp, Quản lý Chương trình Công trình xanh của IFC (Nhóm Ngân hàng Thế giới), nhấn mạnh, công trình xanh phải được xem là một “tài sản chiến lược”. Kinh nghiệm thành công từ các quốc gia như Colombia đã chứng minh, khi có chính sách tín dụng và thuế ưu đãi đủ mạnh, thị trường sẽ tự động dịch chuyển theo hướng xanh.
Trước những thách thức mang tính hệ thống, các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý đều thống nhất rằng, chìa khóa để thành công nằm ở sự hợp tác đa phương và một hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và khả thi.
Phát biểu bế mạc Tọa đàm, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho biết, Bộ Xây dựng sẽ tổng hợp các kiến nghị để hoàn thiện khung chính sách, trong đó có một định hướng quan trọng là xem xét quy định các công trình sử dụng vốn đầu tư công phải tuân thủ tiêu chí CTX nhằm dẫn dắt và định hướng thị trường.
Rõ ràng, hành trình hướng tới Net Zero không thể chỉ trông chờ vào cam kết, mà cần sự đồng hành thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng khoa học. Phát triển CTX và GTX không chỉ là một mục tiêu kỹ thuật, mà còn là phép thử cho năng lực hoạch định và phối hợp chính sách của Việt Nam trong kỷ nguyên tăng trưởng xanh.
Thu Thảo – Đức Tú
