Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập trường, Tạp chí Xây dựng đã có cuộc trao đổi với PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật – Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM về những dấu ấn nổi bật trong chặng đường nửa thế kỷ, định hướng nâng cao chất lượng đào tạo và tầm nhìn phát triển của nhà trường trong giai đoạn mới.
Thưa ông, nhìn lại chặng đường 50 năm hình thành và phát triển, đâu là những dấu mốc quan trọng làm nên bản sắc và vị thế của Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM?
PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật: – Lịch sử Nhà trường bắt nguồn từ năm 1926, khi Ban Kiến trúc được thành lập tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Từ Hà Nội, hoạt động đào tạo kiến trúc chuyển vào Đà Lạt năm 1944, rồi về Sài Gòn năm 1950, phát triển thành Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn trước khi chính thức mang tên Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM vào ngày 27/10/1976. Đó là hành trình đặc biệt của một cơ sở đào tạo kiến trúc đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, nhiều môi trường văn hóa và những ảnh hưởng học thuật khác nhau.
Tôi nghĩ chính sự đa dạng này đã nuôi dưỡng một tinh thần khá đặc trưng của UAH, cởi mở trong tiếp nhận cái mới, coi trọng thực hành, đề cao cá tính sáng tạo và có khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội. Đặc biệt, truyền thống đào tạo thông qua họa thất và hệ thống đồ án đã tạo nên một môi trường học tập mà ở đó sinh viên được rèn luyện bằng quá trình làm việc, trao đổi, tranh luận và liên tục hoàn thiện phương án thiết kế. Đó là một di sản giáo dục có giá trị, cần tiếp tục được gìn giữ và phát triển.
Nhìn lại chặng đường ấy, tôi cho rằng điều đáng trân trọng là Nhà trường đã từng bước xây dựng được một vị thế và bản sắc riêng, gắn liền với quá trình kiến thiết, đổi mới và phát triển đất nước, đặc biệt là sự chuyển mình mạnh mẽ của TP.HCM và các tỉnh, thành phía Nam.
Theo ông, những đóng góp nổi bật của nhà trường đối với sự phát triển của ngành kiến trúc, quy hoạch và xây dựng Việt Nam trong 50 năm qua là gì. Đâu là những giá trị cốt lõi mà UAH đã kiên trì gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ giảng viên, sinh viên?
– Đóng góp lớn nhất của UAH trong 50 năm qua, theo tôi, chính là những thế hệ kiến trúc sư, kỹ sư và nhà thiết kế đã trưởng thành từ Nhà trường. Hàng chục nghìn sinh viên được đào tạo tại UAH đã và đang hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ thiết kế kiến trúc, quy hoạch, xây dựng đến nghiên cứu, quản lý và phát triển đô thị. Nhiều cựu sinh viên đã trở thành những chuyên gia có uy tín, đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong cơ quan quản lý, tổ chức nghề nghiệp và doanh nghiệp.
Có thể nói, dấu ấn của UAH hiện diện trong quá trình phát triển kiến trúc và đô thị Việt Nam, đặc biệt tại TP.HCM và khu vực phía Nam. Tuy nhiên, tôi cho rằng những đóng góp của UAH được minh chứng bằng khá nhiều những công trình có giá trị trong đời sống xã hội do cựu sinh viên thực hiện. Điều quan trọng hơn là Nhà trường đã góp phần hình thành những phẩm chất nghề nghiệp nào cho người học.
Ở UAH, tôi nhận thấy một truyền thống đáng quý là tinh thần thực hành và sáng tạo. Văn hóa học tập thông qua đồ án, sự trao đổi giữa thầy và trò, những cuộc tranh luận về phương án thiết kế đã hình thành nên một môi trường học thuật có cá tính.
Sinh viên UAH thường được khuyến khích tìm tòi, thử nghiệm và thể hiện quan điểm riêng. Những thành tích tại các cuộc thi thiết kế trong nước và quốc tế, phần nào phản ánh tinh thần ấy. Điều tôi mong muốn là UAH tiếp tục gìn giữ ba giá trị đã làm nên uy tín của mình.
Trước hết là nền tảng chuyên môn vững vàng. Thứ hai là tinh thần tự do sáng tạo, dám thử nghiệm và không dễ bằng lòng với những khuôn mẫu có sẵn. Thứ ba là trách nhiệm nghề nghiệp, đặc biệt đối với con người, môi trường và những giá trị văn hóa của mỗi địa phương.
Tôi nghĩ điều đáng quý nhất của truyền thống UAH là sự kết hợp giữa năng lực nghề nghiệp, cá tính sáng tạo và tinh thần trách nhiệm. Đó là những giá trị cần tiếp tục được bồi đắp trong giai đoạn phát triển mới.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ BIM ngày càng phổ biến, UAH có những giải pháp gì để nâng cao năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng của sinh viên để đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực ngày càng cao cho ngành Xây dựng?
– Tôi cho rằng AI và các công nghệ số đang tạo ra một bước chuyển rất lớn đối với hoạt động kiến trúc, quy hoạch, xây dựng và thiết kế. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu phải xem xét lại cả nội dung lẫn phương pháp đào tạo. UAH có một lợi thế đáng chú ý là truyền thống đào tạo dựa trên tư duy thiết kế và thực hành đồ án. Đây chính là nền tảng để tích hợp các công nghệ mới vào quá trình đào tạo.
Chúng tôi đang định hướng đưa AI, BIM, GIS, Digital Twin và các công cụ phân tích dữ liệu vào các chương trình đào tạo theo đặc thù từng ngành. Điều chúng tôi quan tâm hơn hết là làm sao để các công nghệ này thực sự góp phần đổi mới tư duy, phương pháp học tập và nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của sinh viên.
Điển hình như, trong một đồ án quy hoạch, sinh viên có thể sử dụng dữ liệu không gian để phân tích hiện trạng, công nghệ mô phỏng để đánh giá các kịch bản phát triển và AI để hỗ trợ tìm kiếm giải pháp. Nhưng việc lựa chọn phương án vẫn phải xuất phát từ hiểu biết chuyên môn, điều kiện thực tế và những giá trị mà đồ án hướng đến.
Tôi đặc biệt quan tâm đến việc phát triển các xưởng thiết kế tích hợp công nghệ số, trong đó sinh viên được rèn luyện đồng thời năng lực sáng tạo, tư duy phản biện và kỹ năng sử dụng công nghệ. Bên cạnh đó, UAH có thể khai thác lợi thế về các địa bàn đào tạo tại TP.HCM, Cần Thơ và Đà Lạt để phát triển những nội dung ứng dụng công nghệ trong nghiên cứu đô thị lớn, đô thị sông nước, bảo tồn di sản và thích ứng biến đổi khí hậu.
Một vấn đề khác là năng lực của đội ngũ giảng viên, Nhà trường xác định luôn luôn tăng cường bồi dưỡng, cập nhật công nghệ, mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp và chuyên gia để công nghệ được đưa vào giảng dạy một cách thực chất.
Tôi cũng cho rằng khi AI ngày càng có khả năng tạo ra những phương án thiết kế hoàn chỉnh, việc đánh giá sinh viên cần chú trọng hơn đến quá trình tư duy, khả năng lập luận và trách nhiệm đối với các quyết định thiết kế. Công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi rất nhanh. Vì vậy, mục tiêu của UAH là đào tạo những người có khả năng thích ứng và làm chủ công nghệ trên nền tảng kiến thức chuyên môn vững vàng, tư duy độc lập và bản lĩnh nghề nghiệp.
Nhà trường có chiến lược như thế nào để nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, mở rộng hợp tác quốc tế và từng bước khẳng định vị thế đào tạo kiến trúc, quy hoạch và xây dựng trong nước và khu vực?
– Theo tôi, trong giai đoạn phát triển mới, UAH cần lựa chọn con đường phát triển dựa trên chất lượng, chiều sâu học thuật và những lĩnh vực có thế mạnh, thay vì chỉ chú trọng mở rộng quy mô. Trước hết, Nhà trường phải tiếp tục giữ vững và nâng cao chất lượng đào tạo đại học trong các ngành đã tạo nên thương hiệu UAH. Đồng thời, chúng tôi xác định phát triển đào tạo sau đại học là một hướng ưu tiên, đặc biệt đối với các chương trình thạc sĩ gắn với thực tiễn nghề nghiệp và những lĩnh vực đang có nhu cầu nhân lực trình độ cao.
Việc phát triển đào tạo sau đại học cũng tạo điều kiện để nâng cao năng lực nghiên cứu, hình thành các nhóm học thuật chuyên sâu và tăng cường sự kết nối giữa Nhà trường với cộng đồng nghề nghiệp.
Đối với đội ngũ giảng viên, UAH sẽ tiếp tục chú trọng nâng cao trình độ tiến sĩ, năng lực nghiên cứu và công bố khoa học, đồng thời có những cơ chế phù hợp để phát huy vai trò của các chuyên gia có kinh nghiệm thực hành nghề nghiệp.
Đây là vấn đề tôi đặc biệt quan tâm. Với các ngành kiến trúc, quy hoạch, xây dựng và thiết kế, chất lượng giảng viên cần được nhìn nhận trên cả phương diện học thuật và năng lực chuyên môn thực tế. Những công trình kiến trúc, sản phẩm thiết kế, giải pháp kỹ thuật hay những đóng góp cho xã hội đều là những kết quả có giá trị cần được ghi nhận.
Về hợp tác quốc tế, UAH mong muốn phát triển những quan hệ hợp tác có chiều sâu, từ đào tạo, nghiên cứu chung, trao đổi giảng viên, sinh viên đến tổ chức các xưởng thiết kế và chương trình học thuật quốc tế.
Tôi cũng cho rằng UAH cần từng bước hình thành những hướng nghiên cứu có đặc trưng riêng, gắn với các vấn đề đô thị nhiệt đới, đô thị sông nước, phát triển bền vững, di sản và công nghệ trong kiến trúc, quy hoạch, xây dựng.
Mục tiêu của chúng tôi là tiếp tục khẳng định vị thế của một trường đại học hàng đầu trong nước, từng bước nâng cao uy tín tại khu vực châu Á. Để đạt được điều đó, UAH cần có những sản phẩm đào tạo, nghiên cứu và sáng tạo đủ sức thuyết phục, được cộng đồng học thuật và nghề nghiệp ghi nhận.
Định hướng của UAH như thế nào trong việc tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp, đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý nhà nước nhằm gắn đào tạo với nhu cầu thực tế?
– Một trong những đặc điểm truyền thống của UAH là đào tạo gắn với thực hành nghề nghiệp. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, tôi cho rằng cần đưa quan hệ hợp tác với doanh nghiệp và các địa phương lên một mức độ cao hơn.
Trước hết, các chuyên gia, doanh nghiệp và đơn vị tư vấn cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo. Từ xây dựng chương trình, hướng dẫn đồ án, tổ chức xưởng thiết kế đến đánh giá kết quả học tập, sự tham gia của giới nghề nghiệp sẽ giúp sinh viên tiếp cận sớm hơn với những yêu cầu thực tế.
Ở chiều ngược lại, Nhà trường cũng phải tạo ra những giá trị cụ thể cho các đối tác thông qua hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, tư vấn và đào tạo nâng cao năng lực.
Một hướng đi mà chúng tôi đang quan tâm là phát triển các mô hình học thuật mở, đưa hoạt động đào tạo và nghiên cứu đến với những vấn đề thực tế của địa phương. Festival Thiết kế và Nghệ thuật Đà Lạt, DDAA 2026, là một ví dụ. UAH đã khởi xướng một không gian sáng tạo mở với sự tham gia của nhiều cơ sở giáo dục đại học, kiến trúc sư, nghệ sĩ, doanh nghiệp và các đối tác địa phương. Những vấn đề về di sản, cảnh quan, bản sắc và phát triển đô thị trở thành nội dung để các bên cùng nghiên cứu, trao đổi và sáng tạo.
Từ hoạt động này, những cơ hội hợp tác với địa phương cũng được mở ra, đặc biệt trong lĩnh vực bảo tồn di sản, phát triển không gian sáng tạo, quy hoạch thích ứng với tự nhiên và quản lý đô thị.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, Nhà trường có thể đóng góp thiết thực thông qua các chương trình bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ quản lý xây dựng, quy hoạch và đô thị tại cấp xã, phường.
Về lâu dài, chúng tôi hướng đến những chương trình hợp tác trong đó địa phương đặt ra những bài toán cần giải quyết, doanh nghiệp tham gia bằng nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm thực tế, còn Nhà trường đóng góp tri thức, năng lực nghiên cứu và sự sáng tạo.
Tôi kỳ vọng UAH sẽ từng bước trở thành một đối tác học thuật tin cậy, có khả năng tham gia giải quyết những vấn đề phát triển của ngành và các địa phương bằng những sản phẩm, giải pháp cụ thể.
Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập UAH, ông muốn gửi thông điệp gì đến các thế hệ giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên?
– 50 năm là một hành trình đủ dài để chúng ta nhìn lại với niềm tự hào, đồng thời cũng là thời điểm cần suy nghĩ nghiêm túc về trách nhiệm đối với tương lai. Trước hết, tôi muốn bày tỏ sự trân trọng và biết ơn đối với các thế hệ lãnh đạo, giảng viên, viên chức và người lao động đã dành tâm huyết xây dựng, gìn giữ và phát triển Nhà trường. Những thành quả hôm nay là kết tinh từ sự cống hiến của rất nhiều con người qua nhiều giai đoạn.
Với các thế hệ cựu sinh viên, tôi luôn nghĩ rằng chính các anh chị đã góp phần tạo nên uy tín của UAH trong xã hội. Mỗi thành công trong nghề nghiệp, mỗi công trình, sản phẩm và đóng góp cho cộng đồng đều làm giàu thêm truyền thống của Nhà trường.
Với các thầy cô đang công tác, tôi mong chúng ta tiếp tục giữ được niềm say mê học thuật, tinh thần tự đổi mới và trách nhiệm đối với người học. Một trường đại học muốn phát triển phải bắt đầu từ sự trưởng thành của chính đội ngũ giảng viên.
Còn với sinh viên hôm nay, tôi mong các em trân trọng truyền thống của ngôi trường mình đang theo học, nhưng cũng đủ tự tin để tạo ra những giá trị mới. Những thế hệ đi trước đã góp phần xây dựng nên thương hiệu UAH. Thế hệ hôm nay có trách nhiệm tiếp tục làm cho thương hiệu ấy được xã hội tin tưởng và trân trọng.
Chặng đường phía trước chắc chắn sẽ có nhiều thay đổi. Quy mô và mô hình tổ chức của Nhà trường có thể phát triển, phương pháp đào tạo và công nghệ sẽ liên tục đổi mới, nhưng tôi tin rằng những giá trị cốt lõi của UAH cần được gìn giữ. Đó là chất lượng học thuật, tinh thần sáng tạo, bản sắc nghề nghiệp và trách nhiệm với xã hội.
Sau dấu mốc 50 năm, điều tôi mong muốn là UAH tiếp tục phát triển với một vị thế xứng đáng, giữ vững uy tín của một trường đại học hàng đầu trong lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, xây dựng và thiết kế, đồng thời từng bước khẳng định vị thế học thuật trong khu vực.
Truyền thống đã tạo dựng nên một UAH đáng tự hào. Tương lai của Nhà trường sẽ phụ thuộc vào cách mỗi thế hệ tiếp tục gìn giữ, làm giàu và phát triển những giá trị ấy.
Xin cảm ơn ông!
Văn Quyết (thực hiện)
