Nhu cầu xử lý khối tài sản công dôi dư đang trở nên cấp bách khi tiến trình tinh gọn bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính được đẩy mạnh trên phạm vi cả nước. Theo dự thảo nghị quyết do Bộ Tài chính xây dựng, mục tiêu là tháo gỡ các nút thắt về thủ tục, pháp lý, đồng thời tận dụng hiệu quả nguồn lực nhà, đất vốn đang bị bỏ trống hoặc sử dụng kém hiệu quả.
Một trong những đề xuất đáng chú ý là cho phép chuyển giao nguyên trạng các cơ sở nhà, đất dôi dư về địa phương quản lý, kể cả trường hợp thiếu hồ sơ pháp lý hoặc đã bị lấn chiếm. Quy trình này không cần lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý. Trách nhiệm về hiện trạng và hồ sơ được quy định rõ cho cơ quan, đơn vị bàn giao, đồng thời yêu cầu phối hợp với địa phương để xử lý các vấn đề phát sinh.
Dự thảo cũng mở rộng khả năng chuyển đổi công năng đối với các cơ sở dôi dư. Trong trường hợp chuyển sang mục đích công cộng như công viên, sân chơi, cơ quan có thẩm quyền được phép quyết định phá dỡ công trình hiện hữu, kể cả khi tài sản chưa hết thời gian khấu hao. Quy định này phản ánh cách tiếp cận ưu tiên hiệu quả sử dụng đất hơn là bảo toàn giá trị sổ sách của tài sản.
Một điểm mới khác là cho phép điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng sau khi đã có quyết định điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng. Cách làm này đảo ngược trình tự truyền thống, vốn yêu cầu hoàn tất quy hoạch trước khi xử lý tài sản, qua đó giúp rút ngắn đáng kể chu kỳ ra quyết định và triển khai.
Về cơ chế tài chính, dự thảo quy định người được giao hoặc thuê đất phải hoàn trả giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất. Việc xác định giá trị được căn cứ theo sổ kế toán hoặc theo quy định về khấu hao tài sản cố định trong trường hợp chưa hạch toán. Quy định này nhằm bảo đảm nguyên tắc không làm thất thoát tài sản công khi chuyển đổi mục đích sử dụng.
Đối với tài sản xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác, dự thảo đưa ra hai hướng xử lý. Nếu bên có đất muốn nhận lại tài sản, sẽ phải hoàn trả giá trị còn lại cho Nhà nước, trừ một số trường hợp đặc thù thuộc khu vực công. Nếu không có nhu cầu, tài sản sẽ bị thanh lý, phá dỡ và trả lại mặt bằng. Quy trình thanh lý được dẫn chiếu theo các nghị định hiện hành về quản lý tài sản công.
Việc ban hành cơ chế đặc thù được kỳ vọng sẽ giải phóng một lượng lớn nguồn lực đang “đóng băng” trong các cơ sở nhà, đất dôi dư. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, nếu không có giải pháp mạnh, tình trạng kéo dài thủ tục, chồng chéo quy định sẽ tiếp tục làm chậm tiến độ xử lý, gây lãng phí tài sản và cơ hội phát triển.
Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị và dịch vụ công ngày càng lớn, việc khai thác hiệu quả quỹ đất hiện hữu được xem là một trong những nguồn lực quan trọng. Dự thảo nghị quyết lần này, nếu được thông qua, có thể tạo ra một bước chuyển đáng kể trong cách quản lý và sử dụng tài sản công, theo hướng linh hoạt hơn nhưng vẫn giữ nguyên tắc minh bạch và kiểm soát giá trị.
Nhất Sơn
