Tôi và một số cộng sự của mình thành lập HGAA Architects từ năm 2017, đến nay đã được 9 năm. Chúng tôi bắt đầu với những dự án nhà ở nhỏ, chi phí đầu tư không nhiều, để làm một căn nhà đơn giản cũng khó, chưa nói đến việc làm kiến trúc. Lúc đó, chúng tôi luôn đặt câu hỏi: Làm sao để làm được những công trình kiến trúc tốt ở Việt Nam? Chúng tôi bắt đầu quan sát xung quanh, và tìm kiếm câu trả lời.
Sau một thời gian nghiên cứu về Kiến trúc Việt Nam hiện tại thì chúng tôi nhận thấy có hai vấn đề chính mà chúng tôi quan tâm đó là: Một là những công trình không có thiết kế do người dân tự xây dựng, hai là những công trình có thiết kế nhưng quá nhiều chi tiết thừa, lãng phí và không cần thiết hoặc đầu tư không tới. Rất ít những công trình có thiết kế tốt, đầu tư đúng và đủ, mang lại hiệu quả không gian, công năng, thẩm mỹ tốt, chất lượng thi công tốt, bền vững. Chúng tôi gọi đó là những công trình có giá trị.
Về những công trình do người dân tự xây dựng, do không có tư vấn và thiết kế nên công năng và thẩm mỹ không phù hợp, có nhiều lỗi trong thiết kế, đặc biệt là vấn đề lưu thông không khí, ánh sáng kém, dẫn đến chất lượng không gian sử dụng bị tối, bí, thiếu sáng…. hơn nữa là chi phí đầu tư hạn chế, thợ xây dựng không đạt yêu cầu, dẫn đến công trình bị xuống cấp nhanh, rất lãng phí công sức, vật liệu xây dựng đã bỏ ra. Nhưng người dân vẫn phải sinh hoạt trong những công trình đó nhiều năm liền.
Còn về những công trình có thiết kế, nhưng có lẽ do KTS quá tập trung đến hình thức, nên tạo ra nhiều không gian, chi tiết kiến trúc trang trí không cần thiết, trong khi chủ đầu tư lại không đầu tư đúng mức, không sử dụng đến hoặc không bảo trì hàng năm, dẫn đến công trình bị bỏ rơi, xuống cấp, mang lại hình ảnh xấu. Rất nhiều công trình biệt thự giả cổ, hình thái kiến trúc không phù hợp với bối cảnh xung quanh tạo nên tổng thể đô thị lộn xộn, chắp vá, thiếu thẩm mỹ.
Vậy một công trình kiến trúc tốt là như thế nào? Theo tôi, đầu tiên là phải phù hợp với bối cảnh xung quanh, tôn trọng địa điểm xây dựng. Chúng ta xây dựng một công trình trong rừng, cạnh bờ suối…. thì công trình không nên lấn át thiên nhiên, mà cần phải hài hòa với thiên nhiên, vừa ẩn vừa hiện một cách vừa đủ. Một công trình xây dựng trong đô thị thì cần tôn trọng quy hoạch, những công trình xung quanh, cũng không nên quá tương phản, đối lập mà tạo nên hiệu quả thị giác không tốt. Thứ hai, công trình cần phải phù hợp với công năng, nhu cầu sử dụng, đáp ứng tốt các nhu cầu của chủ đầu tư, tuy nhiên cần có những giới hạn để tạo ra một không gian kiến trúc hài hòa, hợp lý. Thứ ba, công trình cần được đầu tư đúng mức, phù hợp với chi phí đầu tư và trình độ xây dựng, chúng ta không thể muốn những thứ mà chúng ta chưa làm được, hoặc không đủ kinh phí để làm. Một công trình tốt là một công trình được mọi người yêu thích, sử dụng tốt và bền vững nhiều năm. Lúc đó công trình mới phát huy hết giá trị của nó.
Do vậy, chúng tôi đã lựa chọn một hướng tư duy, làm mọi thứ đơn giản hơn, bền vững hơn. Tập trung vào những thứ cần thiết, vừa đủ, để công trình có thể hoàn thành tốt nhất, bền vững nhất. Quan trọng là không tạo ra rác, mỗi công trình không tốt đều có thể trở thành rác, rác về thẩm mỹ, rác về vật liệu xây dựng…. ảnh hưởng đến tổng thể đô thị. Về công năng, chúng tôi tập trung tạo ra những không gian hài hòa với tỷ lệ con người, có đủ không khí, nắng mưa, cây xanh. Về hình thức, chúng tôi tập trung vào khai thác vẻ đẹp của sự đơn giản, hạn chế những hình khối, chi tiết kiến trúc không cần thiết, gây lãng phí tài nguyên và chi phí đầu tư. Về vật liệu, chúng tôi tập trung khai thác các vật liệu địa phương, phổ biến như bê tông, gạch, đá, gỗ, thép, kính….nhưng được sử dụng nguyên bản, hạn chế việc bao che, tô trát, sơn, hoặc phải bảo trì hàng năm. Điều này tuy khó khăn ban đầu, nhưng sẽ mang lại lợi ích lâu dài. Đồng thời kiến trúc cũng tôn vinh được vẻ đẹp của vật liệu và kỹ thuật xây dựng, tay nghề của những người thợ.
Trong quá trình thực hành kiến trúc của mình, chúng tôi cũng đã thử nghiệm và áp dụng tư duy thiết kế này ở nhiều nơi, với nhiều điều kiện khác nhau. Ví dụ, dự án My Montessori Garden, chúng tôi chỉ sử dụng khung thép, kính và cây xanh, tạo ra những lớp học giữa một khu vườn, để cho bọn trẻ có không gian vui chơi, tiếp xúc với thiên nhiên. Tiếp đến dự án Nhà cộng đồng Kỳ Thượng, một ngôi nhà cộng đồng cho đồng bào dân tộc trên vùng cao ở Quảng Ninh, chúng tôi sử dụng gỗ địa phương cùng công sức của người dân tạo nên một ngôi nhà cộng đồng, vừa tổ chức các hoạt động cộng đồng, vừa thu hút du lịch, tạo sinh kế mới cho bà con địa phương. Hiện nay chúng tôi đang xây dựng những ngôi nhà bằng bê tông trần, một loại vật liệu phổ biến nhưng ít được sử dụng làm vật liệu hoàn thiện ở Việt Nam, việc xây dựng công trình bằng bê tông trần đòi hỏi sự tỉ mỉ cẩn thận của những người thợ trong việc đóng cốp pha, đổ bê tông, nhưng đổi lại công trình sẽ không phải tô trát, sơn hoặc bảo trì hàng năm, cũng hạn chế việc thấm ngấm, xuống cấp hơn so với công trình xây gạch. Vật liệu bê tông cũng là một vật liệu có vẻ đẹp riêng, mộc mạc giản dị, hài hòa với thiên nhiên và khí hậu Việt Nam.
Tuy nhiên, Kiến trúc vẫn cần những tác phẩm độc đáo, sáng tạo và mạnh mẽ. Do vậy chúng ta cần có chiến lược đầu tư đúng lúc đúng chỗ, đặc biệt là những công trình quan trọng như trường học, bệnh viện, thư viện, bảo tàng…. cần phải làm kiến trúc đặc biệt tốt và bền vững với thời gian vì Kiến trúc có thể trở thành những di sản mà chúng ta để lại cho thế hệ sau.
KTS Nguyễn Văn Thu
| KTS Nguyễn Văn Thu, sinh năm 1987 tại Quảng Ninh. – Năm 2013: Tốt nghiệp Khoa Kiến trúc công trình, đại học Kiến trúc Hà Nội. – Năm 2017: Thành lập HGAA Architects tại Hà Nội. – Văn phòng Kiến trúc HGAA theo đuổi Kiến trúc bền vững, sáng tạo, hài hòa với thiên nhiên. Tư duy thiết kế cốt lõi: Đơn giản hơn, bền vững hơn. – Trong suốt hơn 10 năm hành nghề kiến trúc, anh cùng các cộng sự của mình đã kiên trì theo đuổi con đường kiến trúc với mục tiêu làm Kiến trúc, cuộc sống con người Việt Nam trở nên tốt đẹp hơn. Khai thác tiềm năng bản địa, vật liệu địa phương, xây dựng kiến trúc bền vững, hài hòa với bối cảnh xây dựng. Một số công trình và giải thưởng đã đạt được: Dự án My Montessori Garden, hoàn thành năm 2019, đạt giải: – Dezeen Arwards 2021, hạng mục công trình dân dụng của năm. – Kiến trúc xanh 2020 về khai thác và sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu. Dự án Nhà cộng đồng Kỳ Thượng, hoàn thành năm 2020, đạt giải Sáng tác tác phẩm văn học nghệ thuật về chủ đề Học tập và làm theo tư tưởng, phong cách, đạo đức Hồ Chí Minh do Ban tuyên giáo và dân vận Trung Ương tổ chức. Đề xuất ý tưởng áp dụng mô hình Đô thị Xốp trong việc cải tạo lại các khu tập thể cũ Hà Nội, được Hội Kiến trúc sư Việt Nam trao giải Khuyến khích. Đề xuất ý tưởng Quy hoạch Công viên văn hóa nghệ thuật sông Hồng tại khu vực bãi giữa và bãi ven sông Hồng, được Hội KTSVN trao giải Nhì (không có giải Nhất). Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia năm 2019, 2021, 2023 và một số giải thưởng khác. |
