Xu thế tất yếu
Đô thị hóa trên toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ. Liên hợp quốc thống kê hiện có khoảng 55% dân số thế giới sinh sống tại đô thị; dự kiến tỷ lệ này tăng lên 65% vào năm 2050. Đô thị hóa là một trong những chiến lược phát triển kinh tế – xã hội và công nghiệp hóa của hầu hết quốc gia trên thế giới.
Tuy nhiên, quá trình này cũng gây áp lực không hề nhỏ đối với cơ sở hạ tầng, ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường – những nguyên nhân khiến trái đất nóng lên, biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Về bản chất, theo Sustainables tories, phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (còn gọi mô hình TOD) hướng đến việc các thiết kế cộng đồng phục vụ cuộc sống hằng ngày có thể diễn ra trong phạm vi đi bộ đến các tuyến giao thông công cộng chất lượng cao.
Cạnh đó, đường phố được thiết kế với các tuyến phố an toàn dành cho người đi xe đạp, đi bộ cũng như không gian công cộng, khuyến khích sự tương tác, giảm sự phụ thuộc vào ô tô. Những cách tiếp cận trên được chứng minh không chỉ giảm lượng khí thải carbon, cải thiện chất lượng không khí mà còn đóng góp vào quá trình phát triển đô thị thông minh, bền vững và thịnh vượng hơn.
Hơn nữa, khi các dịch vụ thiết yếu được tập trung xung quanh các điểm trọng yếu, người dân sẽ tốn ít thời gian di chuyển hơn. Họ sẽ dành thời gian tương tác với cộng đồng, cải thiện sự gắn kết xã hội, đồng thời hỗ trợ lối sống lành mạnh thông qua việc tăng cường đi bộ và đạp xe. Ngoài ra, người dân có thể tiếp cận việc làm, chăm sóc sức khỏe và giáo dục dễ dàng hơn.
Trong kỷ nguyên bùng nổ công nghệ thông tin, thế hệ tiếp theo của mô hình TOD sẽ được định hình bởi các công nghệ mới. Các nhà quy hoạch sẽ xem xét ảnh hưởng của mạng lưới kỹ thuật số và các loại phương tiện giao thông mới nổi đến nhu cầu di chuyển trên các hành lang giao thông.
Hình mẫu mô hình TOD
Nhật Bản được xem là quốc gia đi tiên phong về mô hình TOD, bắt đầu vào năm 1910, từ vùng Kansai. Khi đó, Hankyu, một trong những công ty đường sắt tư nhân lớn nhất vùng Kansai đã giới thiệu khái niệm mô hình này, gồm việc phát triển đất đai xung quanh các nhà ga cuối với sự kết hợp giữa không gian thương mại và văn phòng.
Đến đầu thế kỷ 20, các công ty đường sắt tư nhân tại Nhật Bản bắt đầu tích hợp phát triển đường sắt với phát triển đô thị. Ngày nay, hơn 60% dân số Tokyo phụ thuộc vào phương tiện giao thông công cộng và mô hình này vẫn là chủ đề nóng trên toàn thế giới.
Theo Infrastructureasia, mô hình TOD của Singapore là một tập hợp các thị trấn vệ tinh bao quanh một lõi trung tâm, với mạng lưới đường sắt kết nối các thị trấn này với các khu công nghiệp và trung tâm thành phố, với các tiện ích công cộng chung nằm trong tầm đi bộ. Đáng chú ý, Singapore áp dụng mô hình TOD cũng bao gồm nhà ở công cộng giá rẻ tại các khu vực có kết nối giao thông tốt.
Dự án tái phát triển King’s Cross ở London (Anh) là ví dụ điển hình về mô hình TOD. Từng là một khu công nghiệp bỏ hoang, khu vực này đã được tái thiết thành trung tâm sầm uất với nhà ở, văn phòng và không gian văn hóa, tập trung quanh một trong những nhà ga xe lửa nhộn nhịp nhất châu Âu.
Từ giữa thế kỷ 20 trở đi, các nhà quy hoạch thành phố Stockholm (Thụy Điển) chủ động xây dựng các khu nhà ở dọc theo hành lang giao thông công cộng, bảo đảm cư dân có thể dễ dàng tiếp cận tàu hỏa và xe buýt. Ngày nay, di sản này giúp Stockholm tự hào có một trong những tỷ lệ sử dụng phương tiện giao thông công cộng cao nhất châu Âu.
Song song với mô hình TOD, một ý tưởng đô thị khác đang ngày càng được ưa chuộng: “Thành phố 15 phút”. Được khởi xướng ở Paris (Pháp) và Barcelona (Tây Ban Nha), mô hình này hướng đến việc bảo đảm cư dân có thể đáp ứng hầu hết nhu cầu hằng ngày, từ công việc, mua sắm, chăm sóc sức khỏe đến giải trí chỉ trong vòng 15 phút đi bộ hoặc đạp xe.
Nam Việt
