Hàng trăm, hàng nghìn cổng làng xưa cũ đang mất đi từng ngày do quá trình đô thi hóa và bê tông hoá các ngôi làng cổ. Nhưng bằng nhiếp ảnh, họa sĩ Quách Đông Phương đã lưu giữ lại những mảnh hồn làng này với gần 700 bức ảnh, chụp trong vòng 20 năm… Triển lãm các bức ảnh này dưới một hình thức độc đáo đang diễn ra tại đình Đồng Lạc (42-44 Hàng Bạc, Hà Nội) và kéo dài đến hết ngày 23/11.
Không gian triển lãm được bài trí như một tác phẩm nghệ thuật sắp đặt hơn là triển lãm ảnh đơn thuần. Trong đình Đồng Lạc, nơi triển lãm, Quách Đông Phương đã bày ra 4 bộ sập gụ rồi dùng chính những tấm ảnh đen trắng in hình cổng làng, khổ 9cmx12cm, “trải” lên trên mặt phản thay cho “chiếu hoa”. Trên phản, anh sắp đặt gần 700 hộp khổ vuông 25cmx25cm mà cả 4 mặt đều được bọc bằng ảnh cổng làng. Nom các hộp ảnh này tựa như những khối vuông rubic. Rồi các khối vuông đó được sắp đặt so le nhau, hoặc thành bậc tam cấp, ngũ cấp khiến cho công chúng dù đứng ở bất kỳ góc nào cũng có thể “đi vào cổng làng” mà không vướng mắt.
Nếu xem kỹ sắp đặt ảnh cổng làng của Quách Đông Phương (ảnh bên), người kỹ tính còn phát hiện anh đã dùng sơn ta quét lên bề mặt một số bức ảnh, làm cho nó giống như là bưu ảnh được sưu tầm hơn là ảnh do anh mới chụp.
“Tôi rửa ảnh đen trắng rồi dùng sơn ta quét lên bề mặt cho nó có vẻ ố vàng để mong muốn có được “màu thời gian”, muốn đẩy lùi thời gian về quá khứ, để người xem có được chiều sâu về ký ức đã qua không bao giờ trở lại. Tôi muốn khi nhìn vào đó, mọi người cũng như tôi thêm một lần được về cổng làng – bộ mặt và là biểu tượng của làng, biểu tượng cho cốt cách của làng quê xưa. Đằng sau những cánh cổng ấy còn là một đời sống văn hóa, những phong tục tập quán của người Việt” – Quách Đông Phương bày tỏ.
Tất cả những bức ảnh về cổng làng của Quách Đông Phương được anh bấm máy cách đây hơn 20 năm. Anh chụp không chỉ cổng làng Hà Nội mà còn chụp ở các tỉnh khác như Hưng Yên, Bắc Ninh, Thái Bình và nhiều nhất là cổng làng của Hà Tây (cũ). Bởi vậy nên bây giờ, có thể nói Quách Đông Phương là người chụp cổng làng Hà Nội nhiều nhất cũng không ngoa. Năm ngoái, có người đến bảo Quách Đông Phương chọn những bức ảnh về cổng làng Hà Nội, trong đó có những bức ảnh chụp cổng làng Hà Tây (cũ) để in thành sách, quảng bá cho một sự kiện, Quách Đông Phương từ chối thì bị “mắng” là người không yêu Hà Nội. Phương bảo: “Cứ gì tôi phải hét lên, phải in sách ảnh với hàng trăm bức liên quan đến hồn vía Hà Nội mới là yêu Hà Nội. Nếu không yêu, không muốn gìn giữ thì chẳng ai đời suốt 20 năm nay đây mai đó chụp ảnh về nó làm gì…”.
Mời bạn đọc cùng chiêm ngắm tác phẩm của họa sĩ Quách Đông Phương:
Phạm Nguyễn – Hoàng Mai
