Hoàn thiện cơ chế quản lý kiến trúc gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa
Theo Tờ trình của Chính phủ, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Kiến trúc năm 2019 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc và phát triển kiến trúc phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới mô hình chính quyền địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, một số quy định của Luật đã bộc lộ bất cập, cần được sửa đổi, bổ sung.
Dự thảo Luật tập trung sửa đổi các quy định về quản lý kiến trúc, quy chế quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc, chứng chỉ hành nghề và ứng dụng công nghệ số, bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo Luật là hoàn thiện quy định về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc và quy chế quản lý kiến trúc.
Việc sửa đổi nhằm xác định rõ hơn các yếu tố nhận diện bản sắc văn hóa trong kiến trúc, tạo cơ sở để địa phương cụ thể hóa trong quy chế quản lý kiến trúc, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống với phát triển kiến trúc hiện đại.
Dự thảo Luật cũng sửa đổi quy định về quy chế quản lý kiến trúc theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền trong tổ chức lập, ban hành và điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc.
Đồng thời, bổ sung các quy định khuyến khích phát triển kiến trúc xanh, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu và áp dụng các mẫu thiết kế phù hợp tại khu vực thường xuyên chịu tác động của thiên tai.
Dự thảo Luật cũng tập trung đổi mới công tác quản lý hành nghề kiến trúc theo hướng cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Theo Tờ trình, các quy định về tiêu chuẩn năng lực, chứng chỉ hành nghề, cơ sở dữ liệu hành nghề, quản lý kiến trúc sư hành nghề độc lập và hành nghề của người nước ngoài tại Việt Nam được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.
Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung quy định áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) trong hoạt động thiết kế kiến trúc nhằm nâng cao chất lượng thiết kế, hiệu quả quản lý dự án và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực xây dựng.
Dự thảo Luật cũng sửa đổi quy định về thi tuyển phương án kiến trúc nhằm lựa chọn các phương án tối ưu đối với những công trình có ý nghĩa quan trọng về văn hóa, kiến trúc và cảnh quan đô thị.
Tiếp tục hoàn thiện để đảm bảo tính khả thi
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, về tổng thể, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Kiến trúc và đánh giá hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét. Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Di sản văn hóa, Luật Xây dựng cũng như các cam kết quốc tế liên quan đến dịch vụ tư vấn kiến trúc.
Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành chủ trương sửa đổi, song cho rằng việc giao UBND các cấp, trong đó có cấp xã, tự xác định và cụ thể hóa bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc có thể gặp khó khăn do đây là lĩnh vực có tính chuyên môn cao.
Việc phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ đối diện với thách thức lớn về nhân lực và nguồn lực tài chính. Do vậy, cần xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải ban hành “Khung quy chế mẫu” để áp dụng thống nhất.
Đối với quy chế quản lý kiến trúc, cơ quan thẩm tra đề nghị không bắt buộc lập trên toàn bộ địa giới hành chính mà tập trung vào các khu vực đặc thù, khu đô thị mới, khu trung tâm và khu vực có yêu cầu quản lý kiến trúc cao.
Đồng thời, bổ sung cơ chế kiểm soát thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn và các khu vực ven sông, ven hồ, ven biển nhằm bảo vệ cảnh quan, nâng cao chất lượng không gian đô thị, thúc đẩy phát triển kiến trúc xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Nhất trí với chủ trương thu hẹp phạm vi các chức danh bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề để cắt giảm thủ tục hành chính, tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm bảo đảm hiệu quả trong bối cảnh chuyển sang hậu kiểm.
Đối với cơ sở dữ liệu quản lý hành nghề, Ủy ban đề nghị nghiên cứu bãi bỏ quy định thời hạn 10 năm của chứng chỉ hành nghề, thay bằng cơ chế quản lý hiệu lực tự động trên cơ sở cập nhật kết quả phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD). Với các chức danh được miễn chứng chỉ hành nghề, cần áp dụng cơ chế “tự công bố – tự chịu trách nhiệm” gắn với chế tài hậu kiểm nghiêm ngặt.
Về áp dụng BIM, cơ quan thẩm tra cho rằng cần có lộ trình phù hợp, trước mắt chỉ áp dụng bắt buộc đối với công trình cấp I, cấp đặc biệt và các dự án sử dụng vốn đầu tư công để tránh tạo gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp. Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị Chính phủ làm rõ lộ trình xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ chế chuyển tiếp nhằm bảo đảm hiệu quả quản lý khi Luật có hiệu lực.
Đối với công trình kiến trúc có giá trị, đề nghị nghiên cứu luật hóa các tiêu chí nhận diện, phân loại; quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc lập, công bố và điều chỉnh danh mục; bổ sung cơ chế tham vấn tổ chức nghề nghiệp, hội đồng chuyên gia và cộng đồng dân cư trước khi đưa công trình vào danh mục quản lý.
Đối với quy định về thi tuyển phương án kiến trúc, đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm mọi công trình mang tính biểu tượng, điểm nhấn đô thị đều được lựa chọn phương án kiến trúc có chất lượng, không phân biệt nguồn vốn đầu tư.
Về điều khoản chuyển tiếp, đề nghị bổ sung lộ trình áp dụng BIM; cơ chế xử lý chuyển tiếp đối với quy chế quản lý kiến trúc, danh mục công trình kiến trúc có giá trị đang được lập; tự động tích hợp dữ liệu các lĩnh vực chứng chỉ hành nghề bị bãi bỏ vào hệ thống cơ sở dữ liệu và quy định thời gian chuyển tiếp từ 6 đến 12 tháng để các tổ chức, cá nhân đang hành nghề hợp pháp có thời gian hoàn tất các thủ tục theo quy định mới.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ với hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác quản lý kiến trúc trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
| Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được bố cục gồm 4 Điều. Điều 1 về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc (số 40/2019/QH14). Điều 2 về Hiệu lực thi hành. Điều 3 về Điều khoản chuyển tiếp. Điều 4 về Sửa đổi, bổ sung một khoản của Điều 40 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15. Trong đó, Điều 1 gồm 14 khoản quy định về sửa đổi, bổ sung, thay thế và 1 khoản về bãi bỏ một số điều, khoản, điểm của Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14. Điều 4 được đề xuất bổ sung (tại Báo cáo số 224/BC-BXD) để kịp thời luật hóa quy định sửa đổi, bổ sung Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, bảo đảm có hiệu lực thi hành trước ngày 1/3/2027 theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương. |
Dương Thy – Linh Đan
