Terra Cotta Workshop là một xưởng gốm, nơi cung cấp không gian làm việc mới cho các nghệ nhân gốm trên chính cái nền của xưởng cũ sau khi hết khả năng chống chọi trước những cơn bão hơn hai thập kỷ.
Khuôn viên Xưởng đất nung Quảng Nam bao gồm, Xưởng gốm Terra Cotta Workshop và Xưởng sáng tác Terra Cotta Studio của nghệ nhân Lê Đức Hạ và gia đình nằm hiền hòa, xanh mát và khiêm tốn bên dòng sông Thu Bồn. Con sông và nhánh của nó chảy qua vùng đất Quảng rộng lớn chứa đựng niềm tự hào của các vương quốc xưa suốt hàng thế kỷ trước. Con sông Thu Bồn, con sông là huyết mạch của đời sống người dân Quảng Nam, làm giàu cho văn hoá, vật chất và lịch sử của vùng đất này. Nơi đây cũng chính có nguồn đất sét tạo ra những ngôi đền cổ kính và huyền bí, tại tỉnh Quảng Nam, vùng duyên hải miền Trung Việt Nam. Bản thân bối cảnh lịch sử con sông và câu chuyện gắn liền với nó đã là chất kết dính mạnh mẽ cho tình yêu nghề gốm truyền thống và vật liệu đất nung. Nhờ vậy, ông và gia đình vẫn bền bỉ và giữ gìn ngọn lửa vẫn luôn sáng trong lò nung gốm suốt hơn 20 năm qua, dù rằng, thế hệ trẻ của làng đang rời dần đi để mưu sinh lo kinh tế.
Con sông tuy hiền hòa nhưng cũng khó lường vào mùa lũ tháng 10 hàng năm. Nước dâng tràn qua toàn bộ quang cảnh và nhấn chìm mặt đất dưới nước. Người dân địa phương nơi đây đã quen sắp xếp cuộc sống của họ để thích ứng với quy luật lũ của dòng sông: khi nước dâng cao, họ di chuyển tất cả đồ đạc lên gác mái. Chờ khi nước rút, mọi người sẽ xuống dọn dẹp nhà cửa của họ và trợ giúp cho những người hàng xóm.
Ứng xử trước bối cảnh tự nhiên và khí hậu, Xưởng Đất Nung – Terra Cotta Workshop là một quần thể kiến trúc được tổ chức hài hòa, nổi bật với những bức tường gạch và các không gian mở. Ở trung tâm, lò nung nguyên bản vẫn được bảo tồn sau nhiều trận mưa bão, nay được bao bọc bởi một kết cấu gạch hình trụ. Hai bức tường tuyến tính chủ đạo — một thẳng và một gấp khúc — định hình mặt bằng hình chữ nhật, đồng thời phân chia không gian thành các khu vực dành cho hoạt động thủ công, tương tác cộng đồng và lưu thông.
Những bức tường gạch được xây dựng tỉ mỉ bao quanh lò nung vừa định hình không gian, vừa tạo sự hài hòa với cảnh quan xung quanh.
Tại khu vực trung tâm, các hoạt động chế tác hằng ngày vẫn được duy trì ngay tại vị trí vốn có của chúng. Kiến trúc mới được hình thành từ quá trình quan sát tinh tế và sâu sắc những thói quen lao động của người thợ thủ công — cách họ đi lại, ngồi làm việc, thao tác và di chuyển — cùng với sự chuyển động của ánh sáng và không khí trong và ngoài không gian.
Những quan sát này đã định hình nên một chuỗi không gian hình học được tổ chức hợp lý, vừa hỗ trợ quá trình tạo tác điêu khắc, vừa đảm bảo điều kiện chiếu sáng và thông gió tối ưu. Các mái kim loại dốc, được đỡ bởi hệ khung thép nhẹ và liên kết với những bức tường gạch, tạo nên những khoảng bóng râm rộng rãi cho khu vực làm việc và sinh hoạt cộng đồng. Nhìn từ ngoài đường, những mái tôn mang vẻ mộc mạc, hòa mình vào bối cảnh xung quanh. Nhưng khi bước vào hành lang hẹp giữa các bức tường, người ta bất ngờ đối diện với lò nung cô đọng – một điểm nhấn đầy ấn tượng và giữ vị trí trung tâm của công trình.
Các bức tường gạch đục lỗ cho phép người bên ngoài thấp thoáng quan sát hoạt động bên trong xưởng. Những khe hẹp trên tường, được đặt ngang tầm mắt của người thợ khi ngồi làm việc, tạo nên các khung nhìn kết nối giữa các khu vực. Cao độ của những khe mở này được tính toán dựa trên tư thế và chuyển động thực tế của người thợ. Những băng ghế thấp cùng nền đất tự nhiên góp phần giữ gìn tinh thần truyền thống của nghề thủ công.
Các trục nhìn được sắp đặt cẩn thận giúp kết nối người thợ với nhau, với khu vườn và dòng sông phía xa, từ đó hỗ trợ sự giao tiếp nhẹ nhàng và quy trình làm việc cộng tác. Gạch được lựa chọn không chỉ bởi khả năng thích ứng môi trường – hấp thụ nhiệt và độ ẩm để điều hòa vi khí hậu bên trong – mà còn vì ý nghĩa biểu tượng gắn liền với đất đai. Đối với người nghệ nhân, vật liệu này phản ánh mối liên kết sâu sắc của gia đình ông với địa chất và lịch sử địa phương. Công trình mang trong nó nhiều ngụ ý và câu chuyện cần được kể: di sản nghề thủ công truyền thống, kỹ nghệ chế tác, vẻ đẹp của vật liệu bản địa, thiên nhiên, linh hồn của quê hương và cảm thức thuộc về nơi chốn. Một cấu trúc “hữu cơ” – vừa là công trình kiến trúc, vừa là công cụ lao động, đồng thời là một phần của cảnh quan – không chỉ phục vụ hoạt động sản xuất mà còn nuôi dưỡng cuộc đối thoại bền bỉ giữa con người, địa điểm và truyền thống.
| Thông tin dự án: Vị trí: Điện Phương, Điện Bàn, TP Đà Nẵng Thiết kế: Tropical Space Nhóm thiết kế: Nguyễn Hải Long, Trần Thị Ngụ Ngôn, Nguyễn Anh Đức, Trình Thanh Tú Kỹ sư: Bạch Ngọc Hoàng Thi công: thợ địa phương Diện tích khu đất: 3000 m2 Diện tích xây dựng: 682 m2 Vật liệu chính: gạch nung, bê-tông, thép Hoàn thành: 2023 Nhiếp ảnh: Triệu Chiến |
Terra Cotta Workshop giành giải thưởng RIBA International Awards for Excellence 2026
Ngày 11/6 vừa qua, công trình Terra Cotta Workshop đã được Viện Kiến trúc Hoàng gia Anh (Royal Institute of British Architects – RIBA) vinh danh với giải thưởng RIBA International Awards For Excellence 2026. Đây là một trong những giải thưởng kiến trúc uy tín và khắt khe nhất thế giới, được tổ chức hai năm một lần. Giải thưởng nhằm tôn vinh các công trình, sự tiếp cận độc đáo trong sáng tạo kiến trúc trên toàn cầu (nằm ngoài Vương quốc Anh) thể hiện tư duy đổi mới, thiết kế xuất sắc và đem lại tác động tích cực lớn cho xã hội, cộng đồng, môi trường, giá trị bản địa.
Từ 1996, cấu trúc của giải thưởng bao gồm 2 hạng mục RIBA Stirling Prize (nội bộ Vương Quốc Anh) và RIBA International Prize (được trao cho các công trình ngoài Vương Quốc Anh). Với chiến thắng này, Tropical Space cùng với công trình Terra Cotta Workshop sẽ lọt vào danh sách đánh giá bởi Viện RIBA cho giải thưởng lớn RIBA International Prize vào tháng 10/2026.
Đại diện Tropical Space cho biết: “Mùa giải năm nay, các công trình dự thi ở các hạng mục khác nhau như: Thích ứng và tái sử dụng công trình cũ, Kiến trúc ứng phó biến đổi khí hậu, Phục vụ và kết nối cộng đồng, Sự bền vững và phục hồi. Dường như, công trình Terra Cotta Workshop bao hàm cả 4 nội dung này khi được nhận đề bài từ chính gia đình Nghệ nhân Lê Đức Hạ; cộng với sự quan sát và cảm nhận tỉ mỉ về bối cảnh tự nhiên và khí hậu, con người ở vùng đất này và nghề gốm truyền thống vẫn được gìn giữ dù đang bị mai một dần. Sau cùng, thêm vào đó là tư duy thiết kế của người kiến trúc sư. Điều chúng tôi ấp ủ là một công trình không phải sự độc tôn mà là hiền hòa, một không khí thân quen trong lớp vỏ mới, một sự kết thân giữa kiến trúc, con người, niềm yêu và tự hào của nghề truyền thống và tự nhiên. Vì điều này Tropical Space đã chọn hạng mục dự thi Bền vững và Phục hồi“.
Tropical Space
