Rà soát toàn diện việc thi hành Nghị định 09/2021/NĐ-CP
Trong bối cảnh Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế sau hơn 4 năm thực hiện, đồng thời hệ thống pháp luật liên quan đến xây dựng, quy hoạch, khoáng sản, môi trường, tiêu chuẩn – quy chuẩn kỹ thuật đã có nhiều thay đổi căn bản.
Việc xây dựng Nghị định mới không chỉ nhằm khắc phục các bất cập của văn bản hiện hành, mà còn thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và chuyển đổi số trong lĩnh vực xây dựng.
Báo cáo tại cuộc họp, ông Lê Trung Thành – Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho công tác quản lý nhà nước về VLXD trong giai đoạn bãi bỏ quy hoạch sản phẩm theo Luật Quy hoạch.
Nghị định đã góp phần định hướng phát triển ngành VLXD theo hướng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, khuyến khích vật liệu xây không nung, sử dụng tro, xỉ, thạch cao làm nguyên liệu sản xuất, đồng thời tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa VLXD trên thị trường.
Tuy nhiên, quá trình tổng kết thi hành cho thấy nhiều nội dung của Nghị định 09/2021/NĐ-CP chưa theo kịp yêu cầu phát triển mới. Một số khái niệm quan trọng như VLXD xanh, vật liệu tái chế, vật liệu phát thải carbon thấp chưa được định nghĩa đầy đủ; thiếu cơ chế dữ liệu thống nhất phục vụ điều hành cung – cầu VLXD; chưa có quy định rõ ràng về chiến lược phát triển VLXD ở Trung ương và kế hoạch phát triển VLXD ở địa phương.
Bên cạnh đó, việc điều phối VLXD thông thường, vật liệu san lấp cho các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm còn gặp nhiều khó khăn do thiếu công cụ pháp lý và cơ chế phối hợp liên vùng.
Từ thực tiễn đó, dự thảo Nghị định mới được xây dựng trên cơ sở mở rộng phạm vi điều chỉnh so với Nghị định cũ, đồng thời rà soát, phân định rõ ràng với các luật chuyên ngành như Luật Địa chất và Khoáng sản, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đầu tư, Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.
Cách tiếp cận của dự thảo là tập trung quy định các nguyên tắc quản lý, công cụ điều hành và cơ chế phối hợp, tránh chồng chéo, không làm phát sinh thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh mới.
Định hình khung pháp lý cho phát triển VLXD xanh, tuần hoàn
Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự thảo Nghị định là việc bổ sung hệ thống khái niệm và định hướng phát triển VLXD theo vòng đời sản phẩm, gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và giảm phát thải khí nhà kính. Dự thảo lần đầu tiên đưa ra các khái niệm về VLXD xanh, VLXD tái chế, vật liệu phát thải carbon thấp, vật liệu thông minh, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc nghiên cứu, sản xuất và sử dụng các loại vật liệu mới, thân thiện môi trường.
Dự thảo cũng quy định rõ Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng ở tầm quốc gia với thời kỳ 10 năm, tầm nhìn 20 năm, làm căn cứ để các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp định hướng đầu tư, sản xuất, sử dụng vật liệu xây dựng.
Song song với đó là Kế hoạch phát triển VLXD ở địa phương, được lập cho thời kỳ 5 năm, bảo đảm phù hợp với quy hoạch tỉnh, quy hoạch xây dựng và nhu cầu các dự án trọng điểm. Đây được xem là công cụ quan trọng nhằm khắc phục tình trạng phát triển tự phát, thiếu đồng bộ giữa khai thác tài nguyên, sản xuất vật liệu và nhu cầu sử dụng trong thực tiễn.
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm tại cuộc họp là cơ chế điều phối liên vùng, liên tỉnh về VLXD. Dự thảo Nghị định đề xuất xây dựng hệ thống theo dõi, dự báo cung – cầu VLXD trên phạm vi toàn quốc, tích hợp vào cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng. Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng sẽ đóng vai trò đầu mối tổng hợp, cảnh báo sớm nguy cơ thiếu hụt VLXD thông thường và vật liệu san lấp, kịp thời đề xuất giải pháp điều phối phục vụ các dự án quan trọng quốc gia và dự án liên vùng.
Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định tiếp tục kế thừa và hoàn thiện các quy định về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa VLXD, bảo đảm tuân thủ hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Việc sử dụng VLXD trong công trình được định hướng theo nguyên tắc ưu tiên vật liệu tại chỗ, vật liệu sản xuất trong nước, vật liệu xanh, vật liệu tái chế, vật liệu phát thải thấp, đặc biệt đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước.
Tại Hội nghị, các chuyên gia đánh giá cao tiến độ và chất lượng công tác chuẩn bị của cơ quan chủ trì soạn thảo. Theo nhận định chung, dự thảo Nghị định đã cơ bản bao quát được các vấn đề lớn đặt ra trong công tác quản lý VLXD hiện nay, phản ánh tương đối đầy đủ các yêu cầu mới về phát triển bền vững, quản lý nguồn lực và tổ chức thị trường.
Tuy nhiên, các ý kiến cũng cho rằng cần tiếp tục rà soát, làm rõ mối liên hệ và sự tương thích của dự thảo với các luật có liên quan, không chỉ giới hạn trong Luật Xây dựng mà còn bao gồm pháp luật về quy hoạch, khoáng sản, môi trường, đầu tư và tiêu chuẩn – quy chuẩn kỹ thuật.
Đáng chú ý, dự thảo Nghị định lần này đã mở rộng phạm vi điều chỉnh so với Nghị định số 09/2021/NĐ-CP, đồng thời thể hiện rõ hơn định hướng phân cấp, phân định trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương, qua đó góp phần nâng cao tính chủ động trong quản lý và tổ chức thực hiện tại cơ sở.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của cơ quan soạn thảo, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát kỹ phạm vi điều chỉnh của Nghị định, bảo đảm tính khả thi, dễ tiếp cận đối với địa phương và doanh nghiệp. Thứ trưởng lưu ý, Nghị định cần có bố cục rõ ràng, ngắn gọn, tập trung vào các vấn đề cốt lõi; đồng thời tăng cường ứng dụng hạ tầng công nghệ thông tin, sử dụng dữ liệu sẵn có để giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Đức Tú
