Nút thắt từ hạ tầng giao thông đô thị
Áp lực giao thông tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang ngày càng gia tăng, trong khi dư địa để mở rộng hạ tầng vật lý ngày càng thu hẹp. Thực tế cho thấy, nhiều tuyến đường sau khi được mở rộng vẫn nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải. Điều này đã đặt ra câu hỏi: cách tiếp cận truyền thống chủ yếu dựa vào đầu tư xây dựng liệu có còn mang lại hiệu quả.
Tại Tasco Innovation Day 2026 được tổ chức mới đây, ông Hoàng Ngọc Nhân, Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định rằng thách thức lớn của giao thông đô thị hiện nay không chỉ nằm ở số lượng phương tiện, mà ở cách hệ thống được tổ chức và vận hành.
Theo ông Nhân, nhiều bất cập xuất phát từ việc các hệ thống dữ liệu giao thông còn phân mảnh, thiếu sự kết nối giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hạ tầng và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công nghệ. Khi các thành phần này hoạt động rời rạc, hiệu quả tổng thể bị suy giảm, kéo theo lãng phí thời gian, nhiên liệu và nguồn lực xã hội.
Một trong những điểm nghẽn được các chuyên gia chỉ ra là giao thông tĩnh, bao gồm bãi đỗ xe, trạm thu phí và các điểm dừng đỗ ngắn hạn trong đô thị. Việc phương tiện phải dừng chờ thanh toán hoặc tìm chỗ đỗ không chỉ gây ùn ứ cục bộ mà còn tạo hiệu ứng dây chuyền trên các trục đường chính. Trong khi đó, dữ liệu về luồng xe, thời gian dừng đỗ hay nhu cầu sử dụng bãi xe chưa được khai thác đầy đủ để phục vụ công tác điều phối theo thời gian thực.
Ở góc độ doanh nghiệp hạ tầng, ông Nguyễn Đình Phong, Giám đốc Chuyển đổi số của Tasco, cho rằng bài toán cốt lõi hiện nay không phải thiếu công nghệ mà là thiếu sự tích hợp giữa hạ tầng vật lý và hạ tầng số.
Theo ông Phong, nếu chỉ đầu tư mở rộng đường sá, bãi đỗ hay trạm thu phí mà không đi kèm các nền tảng dữ liệu và công cụ phân tích thông minh, hiệu quả khai thác sẽ không tương xứng với chi phí bỏ ra. Ngược lại, khi dữ liệu được kết nối và phân tích tập trung, cùng một hệ thống hạ tầng có thể phục vụ nhiều nhu cầu hơn mà không cần mở rộng đáng kể về quy mô vật lý.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rào cản về môi trường thử nghiệm. Ông Hoàng Ngọc Nhân cho rằng, nhiều startup công nghệ Việt Nam có năng lực kỹ thuật tốt nhưng khó tiếp cận bối cảnh vận hành thực tế để kiểm chứng và hoàn thiện sản phẩm. Khi thiếu cơ chế thử nghiệm trong điều kiện thật, các giải pháp số hóa giao thông khó đạt độ chín để triển khai trên diện rộng. Việc doanh nghiệp lớn chủ động mở các bài toán vận hành được xem là cách để rút ngắn khoảng cách này, giúp công nghệ sớm đi vào đời sống.
Xây dựng hệ sinh thái giao thông thông minh
Từ những nút thắt nêu trên, các chuyên gia cho rằng giải pháp khả thi trong trung và dài hạn là xây dựng một hệ sinh thái giao thông thông minh, trong đó dữ liệu được kết nối xuyên suốt và các khâu vận hành được tự động hóa. Thực tiễn triển khai cho thấy, ngay cả khi hạ tầng vật lý chưa thay đổi, việc áp dụng công nghệ số vẫn có thể tạo ra cải thiện rõ rệt về hiệu quả lưu thông.
Một ví dụ được nêu tại Tasco Innovation Day 2026 là hệ thống thu phí điện tử không dừng (ETC). Theo đại diện Tasco, hệ thống ETC do đơn vị thành viên VETC vận hành hiện chiếm khoảng 75% thị phần, phục vụ gần 4 triệu khách hàng, với trung bình khoảng 1,8 triệu giao dịch mỗi ngày. Việc loại bỏ thao tác dừng xe, trả tiền mặt tại trạm thu phí giúp rút ngắn thời gian qua trạm xuống chỉ vài giây, qua đó giảm ùn ứ và hạn chế tình trạng phương tiện chạy không tải kéo dài trên các tuyến cao tốc và quốc lộ trọng điểm.
Từ kinh nghiệm triển khai ETC, số hóa tiếp tục được mở rộng sang lĩnh vực giao thông tĩnh. Đại diện doanh nghiệp cho biết, việc ứng dụng công nghệ nhận diện biển số tự động (ALPR) kết hợp thanh toán điện tử tại các bãi đỗ xe cho phép phương tiện ra vào trong thời gian dưới 2 giây. Khi xe không còn phải dừng chờ quẹt thẻ hay thanh toán thủ công, không gian lòng đường bị chiếm dụng được giải phóng, đặc biệt tại các khu trung tâm thương mại, khu dân cư đông đúc và khu vực lõi đô thị.
Ở tầm mạng lưới, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của hệ thống giao thông thông minh (ITS) dựa trên dữ liệu thời gian thực. Ông Hoàng Ngọc Nhân nhận định, khi dữ liệu từ camera, cảm biến và phương tiện được kết nối tập trung, cơ quan quản lý có thể điều hành giao thông chủ động hơn thay vì phản ứng thụ động.
Theo các phân tích được nêu tại sự kiện, việc điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu dựa trên lưu lượng xe thực tế có thể giúp giảm khoảng 20 – 30% thời gian chờ đợi tại các nút giao lớn, đồng thời hạn chế hiệu ứng “dừng – đi liên tục” vốn làm gia tăng tiêu hao nhiên liệu và phát thải.
Số hóa hạ tầng giao thông cũng gắn với mục tiêu chuyển dịch sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Đại diện Tasco Auto cho biết, doanh nghiệp dự kiến triển khai tối thiểu 50 trạm sạc nhanh trong giai đoạn đầu năm 2026 tại hệ thống showroom trên toàn quốc. Các trạm sạc được quản lý bằng nền tảng số, cho phép theo dõi nhu cầu sử dụng và điều phối tải điện, qua đó giảm nguy cơ quá tải cục bộ cho lưới điện và tăng sự thuận tiện cho người dùng.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giá trị cốt lõi của số hóa không nằm ở từng giải pháp đơn lẻ mà ở khả năng kết nối chúng thành một hệ sinh thái thống nhất. Khi dữ liệu từ thu phí, bãi đỗ xe, trạm sạc và hành trình phương tiện được liên thông, cơ quan quản lý có thể có cái nhìn toàn diện hơn về dòng chảy giao thông đô thị, từ đó đưa ra quyết sách chính xác hơn về tổ chức giao thông và đầu tư hạ tầng. Đây được xem là nền tảng để giao thông đô thị phát triển hiệu quả và bền vững trong dài hạn.
Hải Yên (Báo Tin tức và Dân tộc)
