Lấy con người làm trung tâm
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được xây dựng trên nền tảng các định hướng lớn của Trung ương, gồm Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô năm 2026 và các nghị quyết của Quốc hội.
Trên cơ sở đó, mục tiêu phát triển được xác định theo hướng lấy con người làm trung tâm, lấy hạnh phúc của người dân làm thước đo xuyên suốt mọi chính sách phát triển. Đây là sự thay đổi quan trọng trong tư duy quy hoạch, từ tiếp cận thiên về không gian vật thể sang tiếp cận tích hợp con người, kinh tế, văn hóa và môi trường. Chiều sâu văn hóa Thăng Long – Hà Nội được xác định là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần hình thành bản sắc và nâng cao sức hấp dẫn của Thủ đô trong dài hạn.
Trên nền tảng đó, quy hoạch hình thành hệ thống 9 cực tăng trưởng chiến lược, 9 trung tâm đa chức năng và 9 trục động lực phát triển. Cấu trúc này nhằm phân bổ lại dân cư, việc làm và hoạt động kinh tế, giảm áp lực cho khu vực trung tâm, đồng thời mở rộng không gian phát triển ra các khu vực liên kết. Hệ thống hạ tầng liên vùng gồm các vành đai, trục hướng tâm và các tuyến kết nối chiến lược được xác định là khung xương sống của mô hình phát triển mới, hướng tới hình thành mạng lưới đô thị đa trung tâm, vận hành thống nhất và linh hoạt.
Đô thị đa tầng, đa lớp
Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, xác lập mô hình đô thị đa tầng, đa lớp theo hướng khai thác tối đa không gian theo chiều đứng, kết hợp đồng bộ không gian ngầm, mặt đất và không gian trên cao.
Không gian ngầm được phân tầng theo chức năng, hướng tới khai thác quy mô lớn tại khu vực trung tâm đô thị. Không gian mặt đất ưu tiên cho chức năng văn hóa, không gian công cộng, cây xanh và công viên. Không gian trên cao được phát triển theo mô hình công trình nén tại các khu vực TOD, gắn với hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn. Đáng chú ý, quy hoạch lần đầu tiên đưa vào cấu trúc không gian kinh tế tầm thấp dưới 1.000m, phục vụ phương tiện bay đô thị như taxi bay, eVTOL và drone thông minh, tạo nền tảng cho đô thị vận hành thông minh dựa trên dữ liệu thời gian thực và bản sao số.
Khu vực lõi trung tâm lịch sử được xác định là trọng tâm tái cấu trúc. Tại khu vực Hồ Gươm, giao thông được tổ chức lại theo hướng ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ, mở rộng không gian quảng trường và tăng cường kết nối không gian công cộng. Phố cổ 36 phố phường được định hướng bảo tồn giá trị lịch sử, đồng thời phát triển không gian mở kết hợp không gian ngầm và tuyến phố nghề đi bộ, gắn với các trục truyền thống.
Khu phố Pháp cũ được định hướng trở thành trung tâm tài chính toàn cầu với mô hình “thành phố vườn”, phát triển các trục văn phòng chất lượng cao.
Khu vực Hồ Tây được xác định là không gian di sản – cảnh quan, đồng thời là trung tâm văn hóa sáng tạo và du lịch mới của Thủ đô, với điểm nhấn là tổ hợp nhà hát opera quy mô lớn.
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là trục chiến lược, đóng vai trò không gian xanh trung tâm, đồng thời là hành lang kinh tế – dịch vụ – thương mại quan trọng. Không gian ven sông được tổ chức đa chức năng, kết hợp công viên tuyến tính, tổ hợp tài chính, du lịch và giải trí. Giải pháp trị thủy và kiểm soát lũ được đặt ở mức ưu tiên cao, bảo đảm an toàn lâu dài và khai thác bền vững không gian hai bờ sông.
Giao thông dẫn dắt phát triển
Hệ thống hạ tầng giao thông được xác định là trụ cột đột phá của quy hoạch, với chiến lược phát triển mạng lưới đường sắt đa cấp theo cấu trúc “vòng và tia”, tổng chiều dài khoảng 1.200 km, trong đó đường sắt đô thị khoảng 979 km.
Quy hoạch đặt mục tiêu triển khai nhanh các dự án đường sắt đô thị với tổng chiều dài hơn 300km trong giai đoạn đầu, nhiều tuyến được định hướng xây dựng ngầm toàn bộ. Hệ thống này giữ vai trò xương sống của mô hình đô thị đa cực, kết nối các trung tâm lớn và khu đô thị mới.
Song song, hệ thống đường bộ được tổ chức lại theo cấu trúc khép kín với 8 tuyến vành đai chiến lược và các trục hướng tâm quan trọng. Các hành lang vận tải đa phương thức được hình thành nhằm tăng cường kết nối liên vùng, giảm áp lực khu vực trung tâm và tối ưu hóa dòng di chuyển hàng hóa, hành khách.
Mô hình phát triển TOD được áp dụng đồng bộ quanh các nhà ga, coi nhà ga là hạt nhân phát triển đô thị. Các khu vực như Ngọc Hồi, Ga Hà Nội, Gia Lâm được xác định là các điểm đầu mối quan trọng để thu hút đầu tư, tối ưu hóa hệ số sử dụng đất.
Hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị tiếp tục được bổ sung bằng các giải pháp điều tiết nước quy mô lớn, phát triển không gian xanh và hệ thống sông, hồ theo hướng tích hợp đa chức năng, góp phần nâng cao khả năng chống ngập, cải thiện môi trường và phát triển logistics đường thủy.
Cùng với đó, hệ thống cảng hàng không được định hướng phát triển theo mô hình trung tâm kết nối toàn cầu, với việc mở rộng Nội Bài và quy hoạch sân bay quốc tế mới ở phía Nam, hình thành hệ sinh thái đô thị sân bay gắn với công nghiệp, logistics và thương mại tự do.
Đổi mới quản trị, rút ngắn thời gian
Theo Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh, để cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ tập trung triển khai hệ thống quy hoạch cấp dưới, trong đó gồm quy hoạch phân khu và quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, làm cơ sở quan trọng để đưa quy hoạch vào các dự án cụ thể trong thời gian tới.
“Chúng tôi dự kiến khoảng tháng 9 năm 2026 sẽ triển khai xong 5 quy hoạch hạ tầng kỹ thuật theo quy định của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Tiếp đó, trong năm 2026 sẽ hoàn thành trên 40 đồ án quy hoạch phân khu để làm cơ sở cho các địa phương quản lý, triển khai và đồng thời triển khai các dự án ở cấp độ tỷ lệ 1/500” ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh chia sẻ.
Đến nay, thành phố Hà Nội đã có một bộ công cụ pháp lý rất quan trọng là quy hoạch tổng thể Thủ đô. “Việc triển khai sẽ trên cơ sở cụ thể hóa những quy định của Luật Thủ đô. Chúng tôi sẽ song song triển khai các nội dung này. Ví dụ một số điểm mới, như trong quy hoạch phân khu, hệ thống quy hoạch cấp dưới sẽ không phải triển khai nhiệm vụ quy hoạch. Như vậy, sẽ tạo tiền đề rất tối về mặt thời gian để có thể thiết chế từ 30-50% so với trước đây, để đẩy nhanh tiến độ các quy hoạch này”, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết.
Lại Tấn
