Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết phát triển đô thị thông minh là xu thế tất yếu, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, sử dụng hiệu quả nguồn lực và cải thiện chất lượng cuộc sống người dân. Thời gian qua, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, việc triển khai đô thị thông minh tại một số địa phương còn tình trạng phân tán, thiên về đầu tư thiết bị, phần mềm và các ứng dụng riêng lẻ, trong khi chưa hình thành được nền tảng quản trị kết nối, liên thông và khai thác dữ liệu hiệu quả.
“Vì vậy, định hướng giai đoạn 2026-2030, phát triển đô thị thông minh cần tạo chuyển biến căn bản về phương thức quản trị, từ xử lý sự vụ sang quản trị dựa trên dữ liệu, có khả năng phân tích, dự báo, cảnh báo và đánh giá bằng kết quả thực tế. Dữ liệu là nền tảng; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là công cụ; người dân, doanh nghiệp là trung tâm phục vụ và đồng thời tham gia vào quá trình xây dựng, giám sát đô thị”, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh.
Chủ động lựa chọn bài toán, mô hình, lộ trình triển khai
Trình bày tại hội thảo, đại diện Cục Phát triển đô thị cho biết một trong những tư tưởng quan trọng của Dự thảo Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 là “Một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương”. Trong đó, Trung ương thống nhất định hướng về thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kiến trúc ICT tham chiếu và nguyên tắc kết nối, chia sẻ dữ liệu; địa phương chủ động lựa chọn bài toán, mô hình phát triển đô thị thông minh và lộ trình triển khai phù hợp với đặc thù và nguồn lực của mình.
Cách tiếp cận này cho phép phát triển đô thị thông minh theo đặc điểm của từng khu vực, từ đô thị công nghiệp, logistics – cảng biển, du lịch – di sản đến đô thị ven biển, đô thị vùng sông nước. Với các khu vực phát triển mới, yếu tố ‘thông minh’ của đô thị sẽ được tích hợp ngay từ quy hoạch, thiết kế, cùng các giải pháp về BIM/CIM, hạ tầng xanh và năng lượng tuần hoàn. Đối với đô thị hiện hữu, ưu tiên là ứng dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề thiết thực như giao thông, ngập úng, môi trường và quản lý chất thải.
Dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% thành phố trực thuộc Trung ương phê duyệt và triển khai đề án phát triển đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, kết nối dữ liệu đất đai, dân cư với quy hoạch và hạ tầng; ứng dụng AI trong ít nhất 3 lĩnh vực ưu tiên.
Dự thảo cũng định hướng thí điểm Bản sao số tại ít nhất 5 khu vực đô thị lớn; phấn đấu có 3-5 đô thị được các tổ chức quốc tế ghi nhận trong các mạng lưới đô thị thông minh; vận hành Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia và hình thành từ 2-3 trung tâm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo chuyên sâu về đô thị thông minh.
Lộ trình thực hiện Định hướng được xác định theo 3 giai đoạn: 2026-2027 hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, kiến trúc, xây dựng Cổng thông tin quốc gia và xác lập số liệu nền; 2028-2029 đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu, nâng cấp các Trung tâm điều hành đô thị thông minh và nhân rộng mô hình hiệu quả; năm 2030 đánh giá mức độ trưởng thành, tổng kết và đề xuất định hướng giai đoạn đến năm 2035.
Theo đại diện Cục Phát triển đô thị, Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 được kỳ vọng tạo nền tảng để các đô thị Việt Nam chuyển mạnh từ ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang quản trị dựa trên dữ liệu, phát triển xanh, thông minh, an toàn và thích ứng, qua đó nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của đô thị Việt Nam.
Tăng tính kết nối và hiệu quả quản trị
Trao đổi tại hội thảo, các chuyên gia, đại biểu đánh giá việc xây dựng Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 là cần thiết, đồng thời cho rằng các nội dung, quan điểm lớn của Định hướng đều bám sát thực tiễn phát triển đô thị thông minh hiện nay tại các địa phương. Nhiều ý kiến đóng góp tập trung vào những vấn đề cốt lõi nhằm hiện thực hóa Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035, như: nghiên cứu mã định danh dữ liệu đô thị thống nhất, nền tảng bản đồ GIS dùng chung; tăng cường yêu cầu về an toàn hệ thống, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân; đồng thời nâng cấp các IOC từ mô hình giám sát, hiển thị sang phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và điều phối liên ngành.
Bên cạnh đó, một số đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế đấu thầu, đặt hàng theo kết quả, thuê dịch vụ công nghệ thông tin và nghiên cứu mô hình Sandbox để tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển các giải pháp đô thị thông minh; đồng thời cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về đô thị thông minh cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý đô thị tại các địa phương; nâng cao và phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm của địa phương trong phát triển đô thị thông minh.
Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh đô thị thông minh trong giai đoạn mới không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ, mà trước hết là đổi mới phương thức quản trị. Dữ liệu phải trở thành nền tảng xuyên suốt từ quy hoạch, quản lý đến điều hành; hiệu quả giải quyết các bài toán đô thị và mức độ hài lòng của người dân phải là những thước đo quan trọng.
Thứ trưởng yêu cầu Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu các góp ý về định danh dữ liệu, bản đồ dùng chung, quản trị không gian di sản, an toàn không gian mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, bảo đảm dự thảo Định hướng có mục tiêu rõ ràng hơn nữa, với các nhiệm vụ cụ thể, nguồn lực khả thi và tính hành động cao, làm cơ sở trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt.
Thanh Xuân
