Kiến trúc là hạt nhân tổ chức không gian sống
Ngày 15/5, tại Quyết định 729/QĐ-BXD, Bộ Xây dựng ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/02/2026 của Chính phủ (Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam).
Kế hoạch xác định rõ nội dung công việc, tiến độ thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ trong việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, Nghị quyết số 30/NQ-CP.
Theo Kế hoạch, Bộ Xây dựng đặt mục tiêu tổng quát là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước thông qua các công cụ quy hoạch, kiến trúc, phát triển đô thị, nhà ở và hạ tầng kỹ thuật.
Trong đó, kiến trúc được đặt vào vị trí trung tâm, là hạt nhân trong việc tổ chức không gian sống, thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc, trình độ văn minh và hình ảnh quốc gia.
Bộ Xây dựng cũng hướng tới phát triển hệ thống không gian sống có bản sắc, văn minh, hiện đại, nhân văn; bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại, giữa không gian vật thể với không gian văn hóa cộng đồng.
Kế hoạch đồng thời đặt mục tiêu tạo nền tảng cho phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong lĩnh vực thiết kế, kiến trúc và không gian sáng tạo; Xây dựng và hình thành văn hóa giao thông an toàn, văn minh, giảm thiểu tai nạn giao thông, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.
Xây dựng Bảo tàng Kiến trúc Việt Nam
Đến năm 2030, Bộ Xây dựng đặt mục tiêu hoàn thiện việc lồng ghép các yêu cầu về văn hóa, bản sắc kiến trúc, bảo tồn và phát huy giá trị không gian văn hóa trong toàn bộ quá trình lập, rà soát, điều chỉnh và tổ chức thực hiện quy hoạch đô thị và nông thôn, quy chế quản lý kiến trúc.
Cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu, chính sách bảo vệ và phát huy giá trị đối với các công trình kiến trúc có giá trị; xây dựng Bảo tàng Kiến trúc Việt Nam và hình thành hệ thống thông tin phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc.
Một số mô hình điển hình về không gian văn hóa – sáng tạo trong đô thị, trung tâm vùng và khu vực có tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa cũng sẽ được phát triển nhằm hình thành các trung tâm thiết kế, không gian sáng tạo và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực kiến trúc.
Đặc biệt, Bộ Xây dựng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý quy hoạch và kiến trúc; từng bước áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các nền tảng số trong quản lý không gian kiến trúc; Ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành giao thông gắn với xây dựng môi trường văn hóa số.
Đề xuất chính sách khuyến khích phát triển kiến trúc xanh
Để thực hiện các mục tiêu trên, Kế hoạch đề ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp. Về hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách, Bộ Xây dựng sẽ rà soát các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách thuộc phạm vi quản lý để đề xuất sửa đổi, bổ sung, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ quan điểm của Đảng về phát triển văn hóa gắn với quy hoạch, kiến trúc, phát triển đô thị và hạ tầng kỹ thuật.
Đồng thời, nghiên cứu, đề xuất hướng dẫn về quản lý kiến trúc, thiết kế đô thị và quy chế quản lý kiến trúc theo hướng bảo vệ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đặc trưng vùng miền, yếu tố lịch sử, cảnh quan và giá trị cộng đồng, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Bên cạnh đó, Bộ cũng rà soát, đề xuất chính sách khuyến khích phát triển kiến trúc xanh, kiến trúc sinh thái, kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu gắn với bảo tồn giá trị văn hóa bản địa trong công trình, khu vực và điểm dân cư.
Các quy định pháp luật liên quan đến tiêu chí, tiêu chuẩn, quy chuẩn nhằm hình thành và phát triển văn hóa giao thông trong các lĩnh vực hàng không, đường bộ, đường thủy và đường sắt cũng sẽ được nghiên cứu, bổ sung.
Về nâng cao chất lượng kiến trúc nhằm thúc đẩy phát triển văn hóa Việt Nam, Bộ Xây dựng sẽ rà soát, đánh giá toàn diện việc triển khai định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; đồng thời nghiên cứu lồng ghép các mục tiêu của Chiến lược phát triển văn hóa quốc gia và Chiến lược phát triển con người Việt Nam vào định hướng phát triển kiến trúc.
Việc phát triển kiến trúc được định hướng theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế nhưng vẫn gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Bộ cũng nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chí nhận diện “kiến trúc bản sắc Việt Nam”, làm rõ các yếu tố về không gian, ngôn ngữ kiến trúc, vật liệu, công nghệ và giá trị văn hóa từng vùng miền.
Đồng thời, phát triển các công trình công cộng, không gian cộng đồng theo hướng bền vững, tiết kiệm năng lượng, bảo đảm giá trị thẩm mỹ và bản sắc văn hóa; nâng cao chất lượng thi tuyển phương án kiến trúc, thiết kế đô thị và không gian công cộng.
Cùng với đó, đẩy mạnh nghiên cứu lý luận, phê bình kiến trúc; phổ cập mỹ học kiến trúc trong cộng đồng; phối hợp triển khai Đề án phát triển 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa, trong đó có lĩnh vực thiết kế kiến trúc và thiết kế đô thị.
Chú trọng yếu tố phát triển văn hóa trong công tác quy hoạch đô thị và nông thôn
Bộ Xây dựng sẽ chủ trì hoặc phối hợp với các bộ, ngành, địa phương thực hiện quy hoạch quỹ đất cho khu, trung tâm công nghiệp văn hóa; đầu tư nâng cấp thiết chế văn hóa, phim trường, trung tâm nghệ thuật và không gian sáng tạo theo phân công tại Nghị quyết số 30/NQ-CP.
Đồng thời, nghiên cứu lồng ghép nguyên tắc xây dựng các không gian có bản sắc văn hóa trong quá trình lập, điều chỉnh và tổ chức thực hiện quy hoạch đô thị, nông thôn và phát triển đô thị.
Bộ cũng hướng dẫn các địa phương xây dựng, thiết kế không gian kiến trúc, cảnh quan, quảng trường, tuyến phố, trung tâm xã, thôn, bản, khu dân cư và các thiết chế văn hóa nhằm tạo lập giá trị bản địa, vùng miền phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết 80-NQ/TW.
Bên cạnh đó, tăng cường chỉnh trang, tái thiết đô thị; bảo tồn, tôn tạo và phát huy các khu vực có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc; thúc đẩy liên kết giữa di sản, kiến trúc, cảnh quan, du lịch và dịch vụ sáng tạo, hướng tới hình thành mô hình “đô thị di sản” hài hòa giữa phát triển đô thị và bảo tồn di sản.
Ngoài ra, Kế hoạch cũng đề cập đến nhóm giải pháp nâng cao nhận thức, xây dựng văn hóa giao thông; Nghiên cứu, khoa học công nghệ, đào tạo và truyền thông…
Tâm Vũ
