Ở Việt Nam, hàng năm, dân số đô thị tăng thêm gần một triệu người và tỷ lệ đô thị hóa đã lên tới 29,6% vào năm 2009. Theo dự báo gần đây nhất của Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc (UN-HABITAT), đến năm 2020, dân số Việt Nam sẽ lên tới hơn 101,6 triệu người, trong đó 34,7% (tương đương với 35,2 triệu người) sẽ sống trong các thành phố.
Dân số tăng tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống cơ sở hạ tầng tại các đô thị. Bên cạnh đói nghèo và thất nghiệp là những thách thức lớn đối với các thành phố của Việt Nam; đô thị hóa nhanh cũng làm tăng khoảng cách về phát triển giữa các vùng, giữa đô thị và nông thôn cũng như giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
Những thông tin trên được phản ánh từ Báo cáo Toàn cầu về Định cư Con người năm 2009 do Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc (UN-HABITAT) phát hành vào Ngày Nhà ở Thế giới, 5/10/2009. Báo cáo năm nay có chủ đề “Quy hoạch Thành phố Bền vững”. Hàng năm, Liên Hợp Quốc tổ chức sự kiện quan trọng này vào ngày thứ hai đầu tiên của tháng 10 nhằm nhắc nhở toàn cầu về trách nhiệm chung đối với tương lai nhà ở của nhân loại.
“Báo cáo Toàn cầu về Định cư Con người năm 2009 đã chỉ ra được sự thất bại ở phạm vi rộng của việc đáp ứng nhu cầu nhà ở của một bộ phận lớn người dân đô thị, đặc biệt của những người sống trong các thành phố nghèo tại những nước đang phát triển, và nêu ra phương pháp cải cách quy hoạch đô thị”, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-Moon nhấn mạnh trong lời nói đầu của báo cáo.
Năm 2008, lần đầu tiên trong lịch sử, hơn một nửa dân số thế giới sống trong các đô thị và đến năm 2050, con số này sẽ tăng lên 70%. Trong quá trình đô thị hóa, các nhân tố chính đặc trưng cho những thành phố của thế kỷ 21 mà quy hoạch đô thị cần xem xét bao gồm: (i) những thách thức về môi trường của biến đổi khí hậu và sự phụ thuộc quá lớn của các thành phố vào phương tiện cơ giới sử dụng nhiên liệu hóa thạch; (ii) những thách thức về tăng trưởng kinh tế và lo ngại cách tiếp cận theo hướng thị trường mà cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu tạo nên, cũng như sự gia tăng các hoạt động không chính thức tại các đô thị; (iv) những thách thức về vấn đề không gian xã hội, đặc biệt là sự mất cân bằng về xã hội và không gian, sự phát triển lộn xộn ở đô thị, vấn đề đô thị hóa vùng ven và sự mở rộng về quy mô không gian của các thành phố thiếu quy hoạch; và (v) những thách thức thể chế liên quan đến quản trị đô thị và sự thay đổi vai trò của chính quyền địa phương.
“Báo cáo đánh giá tính hiệu quả của quy hoạch đô thị với vai trò là một công cụ nhằm đối phó với những thách thức không lường trước được của thế kỷ 21 và thúc đẩy đô thị hóa bền vững“, bà Anna Tibaijuka, Tổng thư ký và Giám đốc Điều hành Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc, nhận xét trong phần giới thiệu của cuốn sách. “Hiện nay, có thể nhận thấy rằng, ở nhiều nơi trên thế giới, các hệ thống quy hoạch đô thị ít thay đổi và thường gây ra những vấn đề trong đô thị chứ không phải là các công cụ nhằm cải thiện môi trường sống của con người. Vì vậy, luận điểm chính của báo cáo là, tại hầu hết các quốc gia, các phương pháp tiếp cận quy hoạch hiện tại cần thay đổi và cần xác định một vai trò mới cho quy hoạch đô thị trong quá trình phát triển bền vững”.
“Điều quan trọng là Chính phủ nhìn nhận đô thị hóa như một hiện tượng tích cực và một công cụ hiệu quả để cải thiện các tiếp cận đối với dịch vụ, cũng như coi đây là một cơ hội phát triển kinh tế xã hội”, bà Anna Tibaijuka nhận định; “Chính phủ cần phát huy vai trò trung tâm hơn tại các đô thị nhằm chỉ đạo các sáng kiến phát triển và đảm bảo đáp ứng những nhu cầu cơ bản của người dân. Rõ ràng quy hoạch đô thị đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các Chính phủ trước những thách thức về đô thị của thế kỷ”./.
L.H.
