Một khu tái định cư có thể được xây dựng, mà người dân vẫn không đến ở, hoặc chỉ đến ở một thời gian lại phải bỏ đi ở nơi khác. Một khu chợ hiện đại có thể được xây dựng, mà bà con tiểu thương vẫn không đến thuê, hoặc chỉ thuê một thời gian lại phải đi tìm nơi buôn bán khác.
Sự tận tụy của chính quyền trong những trường hợp như vậy chỉ làm phát sinh chi phí, mà không phục vụ được gì nhiều cho những người dân. Lý do là vì chính sách đã được đề ra, mà mong muốn của người dân thì lại không được tìm hiểu kỹ.
Để vượt qua rủi ro nói trên, tham vấn công chúng là hết sức quan trọng. Tham vấn công chúng thực chất là lấy ý kiến của người dân trong việc xây dựng và thực thi chính sách. Việc này đã được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Toàn cảnh Thủ Thiêm, TPHCM (ảnh minh họa)
Ngày 15 tháng 6 vừa qua, Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội đã tổ chức họp báo về hoạt động tham vấn công chúng của mình trong những tháng cuối năm 2009. Đây là hoạt động của ủy ban với sự hỗ trợ kỹ thuật của Chương trình phát triển của Liên Hiệp Quốc (UNDP) nhằm thực hiện việc tham vấn công chúng về nội dung Dự án Luật người tàn tật và đánh giá tình hình thực hiện pháp luật lao động đối với lao động nữ. Như vậy, một nhóm các hoạt động tham vấn sẽ nhắm vào mục đích xây dựng văn bản pháp luật; một nhóm các hoạt động tham vấn sẽ nhắm vào mục đích giám sát việc thực thi pháp luật.
Cách làm của Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội có nhiều nét mới. Nét mới đầu tiên là việc công bố công khai cho các cơ quan báo chí về nội dung và kế hoạch tổ chức tham vấn của mình. Điều này là rất quan trọng vì chỉ khi người dân biết trước về hoạt động nói trên, họ mới có thể chủ động chuẩn bị và chủ động tham gia. Việc lấy ý kiến cấp tập theo phong trào thường ít hiệu quả, vì các đối tượng có liên quan không có thời gian tìm hiểu chính sách và chuẩn bị lập luận của mình.
Nét mới thứ hai là nhiều hình thức tham vấn thiết thực sẽ được áp dụng. Các hình thức này bao gồm tọa đàm chuyên gia; hội nghị lấy ý kiến ở cộng đồng; hội nghị theo khu vực Bắc-Trung-Nam; hội nghị quốc gia với nhiều đối tượng khác nhau; lấy ý kiến qua phương tiện truyền thông đại chúng; điều tra xã hội… Những hình thức này sẽ được thiết kế cho phù hợp với đối tượng tham vấn, nhờ vậy hoạt động tham vấn sẽ thiết thực và hiệu quả hơn.
- Ảnh bên : Một góc Hà Nội từ trên cao (ảnh minh họa: Ashui.com)
Nét mới thứ ba là những kinh nghiệm tham vấn công chúng của quốc tế sẽ được tham khảo. Thực ra, tham vấn công chúng đã trở thành một phần quan trọng của quy trình quản trị quốc gia ở nhiều nước trên thế giới. Các nước này vì vậy cũng đã tích lũy được nhiều kiến thức và kinh nghiệm bổ ích liên quan đến hoạt động tham vấn công chúng. Tham khảo kiến thức và kinh nghiệm của họ sẽ giúp chúng ta không phải “khám phá lại châu Mỹ” từ đầu và cũng giúp chúng ta tránh được những cách làm cũ vừa tốn kém mà hiệu quả lại khá thấp.
Tham vấn công chúng quan trọng không chỉ đối với các cơ quan công quyền mà còn đối với người dân và đất nước nói chung. Bởi vì rằng, như bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội khẳng định: “Những cách thức phù hợp sẽ giúp người dân có thêm cơ hội tham gia vào quá trình hoạch định chính sách một cách thiết thực và qua đó cũng góp phần để người dân thực thi pháp luật tốt hơn khi luật, chính sách được ban hành”.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng
