Khoảng 2 tháng nay, báo chí bàn luận công khai và phản đối dự án xây dựng khách sạn sát công viên Thống Nhất. Vừa qua Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Hà Nội dừng việc xây dựng khách sạn này. Thủ tướng đã có một quyết định sáng suốt và hợp lòng dân.
Khoảng 4 tháng trước, dư luận cũng đã bàn luận rất sôi nổi về dự án xây dựng Trung tâm Thương mại – Dịch vụ gồm 2 toà nhà cao 7 và 17 tầng tại chợ tạm 19/12. Cũng sau hai tháng bị người dân và các chuyên gia phản đối, chính quyền thành phố Hà Nội đã cho dừng dự án đó. Đó cũng là một quyết định sáng suốt và hợp lòng dân. Trước đó nữa đã có người lập dự án như một loại Disney-Land ở Công viên Thống Nhất nhưng phải bỏ cuộc, vì dư luận phản đối.
Các chủ đầu tư của cả 3 dự án đã tốn không ít công sức, thời gian và tiền bạc cho các dự án này. Không rõ chủ dự án thứ ba nêu trên có được đền bù gì không, nhưng do chưa bắt đầu triển khai nên thiệt hại chắc không lớn.
Với 2 dự án nêu trước, chính quyền thành phố Hà Nội cho họ chuyển dự án sang nơi khác và họ được đền bù. Số tiền đền bù không rõ là bao nhiêu, nhưng các chủ đầu tư nói đã chi cả vài trăm tỉ đồng. Sẽ còn tốn nhiều tỉ đồng cho việc “hoàn thổ”, trả miếng đất sát công viên về tình trạng cũ hay cải biến sao cho phù hợp với công viên. Những công việc ấy cũng đã “góp phần” cản trở tăng trưởng GDP của thành phố và của cả nước!
Đấy là mới chỉ nói tới 2 dự án gây xôn xao dư luận. Còn bao nhiêu dự án mà người dân chỉ biết khi sự việc đã rồi? Người ta nói nhiều về những sai phạm trong dự án cầu Văn Thánh và đường Nguyễn Đức Cảnh ở TPHCM đã tiêu tốn không biết bao nhiêu tiền, để xây, để sửa rồi lại sửa nữa.
Tiền đó ai trả? Chính chúng ta, những người đang đóng thuế, hay con cháu chúng ta, những người sẽ đóng thuế lúc đó và để trả các khoản vay của Nhà nước bây giờ. Mỗi khi người dân mua một lít xăng, một chai bia, một hộp sữa, một bao ximăng hay bất cứ thứ gì khác, thì đã đóng thuế. Chúng ta còn đóng thuế từ thu nhập của mình và từ thu nhập của doanh nghiệp mình.
Nhân dân là chủ, thì nhân dân phải được thông tin, phải được nêu ý kiến, phải được tham gia vào việc quyết định, phải giám sát việc tiến hành. Đấy là quyền và nghĩa vụ của họ và cũng hoàn toàn phù hợp với chủ trương “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” của Nhà nước. Nhân dân phải được tham gia vào quá trình quyết định. Họ có thể tham gia khi thực sự có cơ hội chọn đúng người đại diện của mình. Họ có thể tham gia thông qua các tổ chức xã hội dân sự, thông qua nêu ý kiến của họ trên báo chí hay trực tiếp.
Cần xây dựng các định chế để đảm bảo các quyền đó của người dân. Người dân ý thức được địa vị người chủ của mình, ý thức được các quyền tự nhiên, các quyền được hiến định thì người cán bộ cũng phải ý thức được vị thế “công bộc” của mình. Khi có các định chế đảm bảo như vậy, thì xã hội sẽ ổn định, sẽ góp phần làm cho kinh tế phát triển bền vững.
Nếu các dự án nêu trên và nhiều dự án khác, đụng chạm đến lợi ích của công chúng, được đưa ra công khai ngay từ đầu, người dân đã có điều kiện để bàn luận, thì đã ít nảy sinh những bức xúc xã hội, đã có sự đồng thuận xã hội cao hơn, đã đỡ tốn không biết bao nhiêu tiền và công sức. Qua đối thoại, thuyết phục chắc chắn nhân dân sẽ ủng hộ các dự án tốt.
Vấn đề là việc thực hiện các chủ trương đúng, hợp lòng dân. Một số “công bộc” khi có quyền thường hay lạm quyền. Đó là những tật rất xấu, cần có những thể chế để ngăn ngừa, hạn chế. Nhà nước phải có chính sách nhân sự tốt hơn, nhằm khuyến khích và cất nhắc những công bộc thực sự vì dân và nhất quyết loại bỏ những công bộc lạm quyền, nghĩ mình đứng trên dân.
Những người khác được giao quyền quản lý tài sản công, tài sản của toàn dân, tài nguyên của đất nước, như lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước cũng vậy, họ phải được coi là những người đại diện, gần như viên chức nhà nước. Họ được uỷ quyền và họ phải chịu sự giám sát của pháp luật.
Khi Nhà nước làm như vậy, và công dân cũng tích cực hơn trong việc thực hiện quyền của mình, các cơ quan nhà nước và các công bộc sẽ phải minh bạch, phải nâng cao hiểu biết để phục vụ dân tốt hơn, thì nước sẽ mạnh, dân sẽ giàu, xã hội sẽ dân chủ, công bằng và văn minh.
Đáng mừng là chúng ta đang đi theo hướng đó, mà việc dừng các dự án nêu trên là những bằng chứng dễ nhận thấy.
Nguyễn Quang A
