Cả nước hiện có 5 thành phố trực thuộc Trung ương, 44 thành phố trực thuộc tỉnh, 47 thị xã (trong đó TP.HCM và Hà Nội có quy mô dân số xấp xỉ “siêu đô thị”) và 617 thị trấn. Tỷ lệ dân số thành thị của VN có hai điểm đáng lưu ý.
Thứ nhất, tỷ lệ dân số thành thị đang tăng lên qua các thời điểm. Năm 1930 là 7,4%; năm 1951 là 10%; năm 1979 là 19,2%; năm 1989 là 19%; năm 1999 là 23,7% và năm 2009 là 29,6%.
Thứ hai, tỷ lệ dân số thành thị của VN hiện vẫn thuộc loại thấp: thấp hơn tỷ lệ 45% của khu vực Đông Nam Á (VN đứng thứ 8 trong 11 nước); thấp hơn tỷ lệ 42% của châu Á (VN đứng thứ 41 trong 51 nước và vùng lãnh thổ); thấp hơn tỷ lệ 49% của thế giới (VN đứng thứ 171 trong 208 nước và vùng lãnh thổ). Đây là kết quả của công cuộc đổi mới kinh tế – xã hội, của quá trình chuyển sang công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Tỷ lệ dân số thành thị còn thấp, nhưng nhiều khách nước ngoài đến các đô thị của VN có cảm giác như tỷ lệ đã quá cao, do chất lượng đô thị hóa còn những hạn chế, bất cập trên nhiều mặt, từ mục tiêu phát triển, quy hoạch, đầu tư xây dựng, kiến trúc đô thị, quản lý đô thị, bảo vệ môi trường đô thị…
Ách tắc giao thông diễn ra ở nhiều thời điểm trong ngày, ở nhiều khu vực nội thành, nội thị và ngày một tăng lên. Ô nhiễm môi trường nước, không khí vượt quá mức cho phép…
“Ly nông bất ly hương” là phương châm hay, nhưng thực hiện còn ít. Trong khi nhiều nhà máy chưa được đưa ra ngoại thành, thì một số nhà máy mới lại được xây dựng ngay ở cửa ô bây giờ và chỉ dăm bảy năm sau đã trở thành nội đô…
Có thành phố còn coi nặng về tốc độ tăng trưởng kinh tế, nhẹ về quản lý đô thị; trong cơ cấu kinh tế thì tỷ trọng hai nhóm ngành công nghiệp – xây dựng và nông, lâm nghiệp – thủy sản còn lớn, thậm chí còn tăng lên, trong khi tỷ trọng nhóm ngành dịch vụ thấp, thậm chí giảm đi.
Quy hoạch thiếu tầm nhìn dài hạn và có tính tổng thể. Đầu tư xây dựng, kiến trúc đô thị, quản lý đô thị bị buông lỏng. Môi trường đô thị không những chậm được cải thiện, mà việc bảo vệ cũng còn yếu kém.
Ngọc Minh
