Trong quy hoạch đô thị mới, các công trình tôn giáo và văn hoá góp một phần không thể thiếu trong quy hoạch tổng thể cũng như trong đời sống của dân cư. Giải pháp kiến trúc nào cho những công trình tôn giáo nằm trong đô thị mới hiện đại này? Bài viết giới thiệu một công trình như vậy trong quần thể khu đô thị mới Donau City (quận 22) ở thủ đô Vienne, cộng hoà Áo.
Kiến trúc sư người Áo, Heinz Tesar đã thắng giải trong cuộc thi thiết kế nhà thờ cho trung tâm hội nghị quốc tế Donau City nằm bên bờ sông Donau. Chỉ không lâu, giới chuyên gia đã đặt cho mô hình của công trình cái tên “Cuộc phiêu lưu về không gian” để nhấn mạnh cho một xu hướng mới trong kiến trúc tôn giáo.
Mặt bằng công trình
Không phải là những toà tháp cổ, với tháp chuông, hoạ tiết chạm trổ, phù điêu theo lối kiến trúc truyền thống xưa nay, nhà thờ Donau City là một khối lập phương, hình học đơn giản. Tuy nhiên, người ta có thể dễ dàng nhận thấy chức năng của nhà thờ nhờ biểu tượng thập giá màu trắng bạc đặt ngay phía trước công trình. Nhà thờ nằm trong khu giao thông chính của khu đô thị, cạnh nhà ga tàu điện và có thể dễ dàng nhận ra công trình này từ các khu vực lân cận.
Tương phản với tấm thép hình chữ nhật là những ô cửa sổ hình tròn sinh động rải đều trên khắp bề mặt, tạo ra những chùm tia sáng, chiếu sáng cho nội thất bằng nguồn ánh sáng tự nhiên
Bề mặt của nhà thờ được ốp bằng những tấm thép crom chống bám bẩn
Ngoại thất của công trình được thiết kế rất đơn giản. Bốn góc của khối lập phương được khoét những lỗ hộp kích thước khác nhau làm cửa sổ để tạo ra cường độ chiếu sáng khác nhau cho không gian bên trong nhà thờ. Bề mặt của nhà thờ được ốp bằng những tấm thép crom chống bám bẩn. Điều đặc biệt là lớp bề mặt này có thể thay đổi từ màu tía đến màu sáng bạc trong những điều kiện ánh sáng khác nhau. Đây là những tấm crom cứng nhất và rất có giá trị, thường được sử dụng cho tua bin hay động cơ của máy bay. Ngoài ra, những tấm thép này còn được nhúng trong axít để tạo ra màu tối cho bề mặt. KTS Heinz Tesar đã sử dụng vật liệu này để gây ấn tượng về sự quý giá, vẻ đẹp sang trọng và là cách để tạo ra sức nặng cho khối hình lập phương. Tương phản với tấm thép hình chữ nhật là những ô cửa sổ hình tròn sinh động rải đều trên khắp bề mặt, tạo ra những chùm tia sáng, chiếu sáng cho nội thất bằng nguồn ánh sáng tự nhiên. Về đêm, nhà thờ trở nên rực rỡ, mềm mại hơn như một chiếc đèn lồng hay toả sáng như một ngọn hải đăng nhờ những lỗ tròn này.
Không gian phục vụ của nhà thờ, nằm ở phía tây và phía sau hàng ghế, ẩn sau tấm gỗ lồi uốn cong và vát, tạo cảm giác liên kết, đường nét mềm mại. Phía gần cửa sổ lớn là bàn thờ Đức Mẹ, mọi người có thể đến viếng và cầu nguyện bất cứ lúc nào. Không gian này được đặt ở phía sau và không ảnh hưởng đến không gian chính, nơi cử hành lễ
Nội thất bên trong nhà thờ với những tấm gỗ ốp bulô trên trần, tường và sàn. Màu đơn sắc, thiết kế đơn giản là xu hướng chung trong thiết kế hiện đại.
Trái ngược với bề mặt, nội thất bên trong nhà thờ lại tạo cảm giác ấm cúng và thân thiện bởi những tấm gỗ ốp bulô trên trần, tường và sàn của nhà thờ. Màu đơn sắc và nội dung bên trong nhà thờ cũng đơn giản như xu hướng chung trong thiết kế hiện đại. Những lỗ tròn cửa sổ là khởi nguồn cho “trò chơi về ánh sáng” đầy sức lôi cuốn và thú vị cho không gian tâm linh và nghiêm trang của nhà thờ. Phía trên trần là lỗ hổng hình dấu “ngã” mà người ta gọi đó là “cửa thiên đàng”. Phía dưới là bàn thờ được làm bằng đá khối màu đen, tâm điểm của không gian dành cho linh mục, xung quanh bố trí những hàng ghế dài hình bán nguyệt đối lập với đường thẳng, khoẻ khoắn của khối hộp chữ nhật, hướng về tâm điểm bàn thờ. Bức tường phía đông được kết hợp với lớp gỗ ốp hình tròn, bên trong là thập giá bằng vàng lấp lánh. Chức năng nghi thức nhà thờ vẫn được tổ chức theo truyền thống, lối vào nằm ở hướng nam, bên cạnh lối thoát nằm ở mặt phía tây, trong khi không gian phục vụ của nhà thờ vẫn được đặt ở phía tây, ẩn sau những tấm gỗ lồi được uốn cong.
Bạc, gỗ và thép crom đã được Tesar cùng với con trai của ông – Marc sử dụng để tạo nên một không gian kiến trúc tôn giáo không kém phần sinh động nhưng gần gũi và ấm cúng, khác với phong cách nhà thờ truyền thống uy nghi, biểu trưng của sức mạnh.
Thành công của tòa nhà tôn giáo này là sức ảnh hưởng rộng lớn từ sự tương phản về mặt công năng trong thiết kế. Đó là mối quan hệ giữa nội thất và ngoại thất, giữa sáng và tối, giữa đường cong và đường thẳng…
Tổng giám mục thành phố Vienne đã hết lời khen ngợi tác phẩm của KTS Heinz Tesar, nó như một biểu tượng độc đáo và quyến rũ. Thêm một giải pháp mới cho xu hướng thiết kế các công trình tôn giáo mà trước nay mọi người thường quan niệm về nó như một công trình cổ và mang tính truyền thống. Với những khu đô thị văn phòng, cao ốc hiện đại như khu Donau City thì nhà thờ Thiên Chúa giáo này là một giải pháp thiết kế tối ưu, hợp lý, mà không mất đi tinh thần chung của kiến trúc nhà thờ. Có điều không gian linh thiêng, huyền bí của nhà thờ được xử lý bằng những sáng tạo theo cách mới, phù hợp với thời đại – một tác phẩm hình học của KTS Heinz Tesar.
KTS Vũ Thị Nam Bình (CVUT Praha) / Ảnh : Ashui.com (sưu tầm)
