Ngày 29/4, UBND TPHCM tổ chức khởi công dự án Metro số 2 đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm, chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày Thống nhất đất nước. Sau Metro Bến Thành – Suối Tiên và Bến Thành – Tham Lương, đây là dự án đường sắt đô thị thứ 3 được chính thức khởi công tại thành phố.
Lễ khởi công cũng đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam triển khai xây dựng dự án metro đi ngầm hoàn toàn, với đoạn tuyến xuyên dưới lòng sông.
Thiết kế vượt sông và bảo tồn di sản
Theo kết quả nghiên cứu của liên danh tư vấn GMDI – TEDIS – PCC, tuyến Metro số 2 đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm có tổng chiều dài 5,99km. Điểm đầu đặt tại ga Bến Thành (nối ray với Metro số 2 Bến Thành – Tham Lương), điểm cuối tại ga Thủ Thiêm.
Đây là tuyến tàu điện đi ngầm 100%, kết nối vùng lõi đô thị hiện hữu với trung tâm hành chính mới đặt tại Thủ Thiêm.
Một trong những thách thức kỹ thuật lớn nhất của dự án là đoạn hầm đi ngầm xuyên dưới đáy sông Sài Gòn. Theo giải pháp thiết kế, hướng tuyến từ ga Bến Thành đi dọc theo đường Hàm Nghi đến ga Hàm Nghi (ST01E) nằm gần bờ Tây sông Sài Gòn.
Do điểm sâu nhất của đáy sông tại khu vực này đạt khoảng -15,7m, ga Hàm Nghi được thiết kế là ga ngầm 4 tầng với cao độ đỉnh ray sâu tới -27,55m, đảm bảo độ sâu an toàn cho đường hầm vượt sông.
Sau khi rời ga Hàm Nghi, tuyến hầm metro sẽ hạ độ dốc để đi xuyên dưới đáy sông Sài Gòn. Cao độ đáy sông và ống hầm được duy trì khoảng cách hơn 11m.
Đáng chú ý, sau khi xuyên qua lòng sông, hướng tuyến hầm được điều chỉnh lệch sang trái để tránh quần thể công trình nhà thờ cổ có giá trị lịch sử tại khu vực Thủ Thiêm, đảm bảo an toàn cho các di sản trong quá trình thi công và vận hành.
Sự phức tạp trong việc sắp xếp không gian ngầm tiếp tục được thể hiện qua việc thiết kế ga ngầm Cung thiếu nhi (ST03E). Theo quy hoạch, nút giao Mai Chí Thọ – Nguyễn Cơ Thạch dự kiến có hầm đường bộ theo hướng Tây Nam – Đông Bắc.
Do đó, đơn vị thiết kế phải bố trí ga Cung thiếu nhi nằm sâu hơn 7,3m so với ga ngầm thông thường; đưa cao độ đỉnh ray xuống mức -19,2m. Hầm đường bộ sẽ được đặt phía trên nhà ga (thiết kế chồng tầng).
Bên cạnh đó, ga Tố Hữu (ST02E) cũng được thiết kế là một nút trung chuyển dạng chữ T với tuyến Metro số 7 theo quy hoạch. Một phần kết cấu của Metro số 7 sẽ được triển khai đồng thời tại nút giao này để dự phòng điều kiện thi công trong tương lai.
Về công nghệ vận hành, Metro số 2 Bến Thành – Thủ Thiêm cũng áp dụng hệ thống vận hành hoàn toàn tự động. Dự án tuân thủ các tiêu chuẩn về độ bền với tuổi thọ thiết kế kết cấu chính không nhỏ hơn 100 năm.
Kết nối sân bay Long Thành và phát triển đô thị TOD
Cuối năm 2025, sau chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại chuyến thăm công trường sân bay Long Thành, Chính phủ đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ ngành, địa phương để phát huy hiệu quả dự án. Trong đó, TPHCM được giao triển khai tuyến đường sắt kết nối trực tiếp từ nội đô đến sân bay Long Thành.
Thành phố sau đó đã đặt mục tiêu khởi công tuyến Metro Bến Thành – Thủ Thiêm trước 30/4 và Metro Thủ Thiêm – Long Thành trước 30/6. Đến nay, 1/2 mục tiêu đã đạt được.
Tại điểm cuối của dự án Metro Bến Thành – Thủ Thiêm, ga Thủ Thiêm (ST06E) sẽ là đầu mối giao thông chiến lược, kết nối tuyến Metro số 2 với Metro Thủ Thiêm – Long Thành và đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, đại diện Công ty Đại Quang Minh (nhà đầu tư dự án) cho biết, tuyến Metro Bến Thành – Tham Lương, Bến Thành – Thủ Thiêm và Thủ Thiêm – Long Thành sẽ có tiêu chuẩn công nghệ tương đồng.
Điều này đảm bảo một chuyến tàu điện có thể chạy không dừng từ khu vực sân bay Tân Sơn nhất đến sân bay Long Thành, thông qua đường ray của 3 dự án metro mà không cần trung chuyển ke ga.
Trong hồ sơ gửi nhà chức trách, Đại Quang Minh cũng đề xuất phương án nối ray, dùng chung nhà ga giữa tuyến Bến Thành – Thủ Thiêm và Thủ Thiêm – Long Thành. Nhà ga này cũng được kết nối thuận tiện với ga Thủ Thiêm của tuyến đường sắt tốc độ cao.
Nhà đầu tư cũng đề xuất phương án để đoạn tuyến đi ngầm hoàn toàn qua bán đảo Thủ Thiêm. Đơn vị tư vấn xác định phương án đi ngầm sẽ giúp tối ưu giá trị quỹ đất để phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).
Theo nghiên cứu của liên danh tư vấn, khu vực bán kính 800m quanh ga Thủ Thiêm được quy hoạch thành “phòng khách đô thị”, tích hợp đa dạng chức năng từ nhà ở, văn phòng đến thương mại dịch vụ với diện tích sàn hơn 3,1 triệu m2 (gồm nhà ở, văn phòng, khu bán lẻ, khách sạn, y tế, giáo dục…). Việc để nhà ga và hướng tuyến đi ngầm sẽ mang lại giá trị gia tăng cực lớn cho không gian đô thị và hạ tầng xung quanh.
Ngọc Tân
